Safra kesesi polipi nedir? Ne zaman takip, ne zaman ameliyat?

Safra kesesi ve polip nedir?

Safra kesesi, karnın sağ üst bölümünde, karaciğerin hemen altında yer alan küçük bir kesedir. Karaciğerin ürettiği ve yağların sindirimine yardım eden safra sıvısını depolar ve yemeklerden sonra bağırsağa gönderir.

Polip, bir organın iç yüzeyinden boşluğa doğru uzanan çıkıntıya verilen genel addır. MSD Manuals, safra kesesi poliplerini safra kesesinin iç yüzeyinden kaynaklanan, çoğunlukla iyi huylu çıkıntılar olarak tanımlar. Polip ifadesi tek başına kanser anlamına gelmez; tıpkı bağırsak poliplerinde olduğu gibi farklı türleri ve farklı risk düzeyleri vardır. Bkz. Bağırsak polipi (kolon polipi)

Safra kesesi polipi türleri

MSD Manuals'ın sıraladığı başlıca türler şunlardır:

• Kolesterol polipleri (kolesterolozis): En sık görülen türdür. MSD Manuals'a göre çoğu 10 milimetreden küçüktür ve kolesterol ile trigliserit (bir tür yağ) birikiminden oluşur. Gerçek bir doku büyümesi değil, yağ birikintisidir.
• Adenomlar: Safra kesesinin iç yüzeyindeki hücrelerden gelişen doku büyümeleridir. MSD Manuals bunları adenomiyomatozis adı verilen durumla ilişkilendirir.
• İltihabi polipler: MSD Manuals'a göre çok daha seyrek görülen, iyi huylu poliplerdir.

Ultrason görüntüsünde polipin türünü her zaman ayırt etmek mümkün olmayabilir. Bu nedenle izlem kararında polipin boyutu ve zaman içindeki değişimi önemli bir yol göstericidir.

Ne kadar sık görülür, belirti verir mi?

MSD Manuals'a göre safra kesesi polipleri yetişkinlerin yaklaşık yüzde 5'inde bulunur ve genellikle belirti vermez. Polipler çoğu zaman karın ağrısı, karaciğer yağlanması ya da böbrek sorunları gibi başka nedenlerle yapılan ultrason incelemelerinde rastlantısal olarak saptanır.

Kişi karnın sağ üst bölümünde ağrı ya da hazımsızlık yaşıyorsa, bu yakınmanın polipten mi, yoksa safra taşı gibi başka bir nedenden mi kaynaklandığını hekim değerlendirir. Safra taşları ile polipler birlikte de bulunabilir. Bkz. Safra kesesi taşı belirtileri

Nasıl teşhis edilir?

MSD Manuals'a göre safra kesesi polipleri genellikle karın ultrasonuyla saptanır. Ultrason, ses dalgalarıyla iç organların görüntüsünü oluşturan bir yöntemdir. NHS'e göre ultrason, röntgen ve bilgisayarlı tomografiden farklı olarak radyasyon kullanmaz ve deri üzerinden yapılan incelemede genellikle acı vermez. Bkz. Ultrason nedir?

Ultrason sırasında neler olur?

NHS'in anlatımına göre inceleme şöyle ilerler:

• Hazırlık için yapmanız gerekenleri inceleme yapılacak merkez size bildirir. Karın ultrasonlarında bazı merkezler incelemeden önce bir süre aç kalmanızı isteyebilir; size verilen talimata uyun.
• Genellikle bir yatağa sırt üstü uzanırsınız ve karın bölgenize jel sürülür.
• Sağlık profesyoneli, prob adı verilen küçük bir cihazı karnınızın üzerinde gezdirir ve ekranda ölçümler yapar.
• NHS'e göre inceleme genellikle 10 ile 45 dakika arasında sürer.
• Sonuçlar inceleme sırasında ya da daha sonra size ve sizi yönlendiren hekime iletilir.

Raporda nelere dikkat etmeli?

Ultrasonda polipin sayısı, boyutu ve görünümü değerlendirilir. Raporunuzda polipin milimetre cinsinden boyutunun yazılı olması, sonraki kontrollerle karşılaştırma yapabilmek açısından önemlidir. Bu nedenle ultrason raporlarınızı saklamanız ve kontrol muayenelerine yanınızda götürmeniz faydalı olur. Kontrol ultrasonlarının mümkünse benzer koşullarda yapılması, ölçümlerin karşılaştırılmasını kolaylaştırır. Raporunuzdaki bir ifadeyi anlamadıysanız, bunu hekiminize sormaktan çekinmeyin. Bkz. Tahlil sonuçları nasıl okunur?

İzlem mi, ameliyat mı? Boyutun önemi

MSD Manuals, safra kesesi polipleri için boyuta dayalı şu genel yaklaşımı belirtir:

• 10 milimetreden küçük polipler: Kişinin risk etkenlerine ve polipin boyutuna göre belirlenen aralıklarla ultrason kontrolü yapılır.
• 10 milimetreden büyük polipler: Bazı durumlarda safra kesesinin ameliyatla alınması (kolesistektomi) önerilir.

Bu genel bir çerçevedir. Hekiminiz karar verirken polipin boyutunun yanında sayısını, görünümünü, kontrollerde büyüyüp büyümediğini, yaşınızı, safra taşı bulunup bulunmadığını ve yakınmalarınızı da göz önünde bulundurur. Kontrol ultrasonlarının hangi aralıklarla yapılacağını size özel olarak hekiminiz belirler.

Polip neden önemsenir?

NHS, safra kesesi poliplerini safra kesesi kanseri için risk etkenleri arasında sayar. NHS'e göre safra taşları, uzun süreli safra kesesi iltihabı, diyabet, obezite, aşırı alkol tüketimi ve sigara kullanımı da riski artıran diğer etkenlerdir. Safra kesesi kanseri seyrek görülen bir kanserdir ve poliplerin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Ancak az sayıda polipin zamanla değişebilmesi, düzenli izlemin amacını oluşturur: Büyüyen ya da büyük poliplerin erken dönemde fark edilmesi.

Hangi belirtiler dikkat gerektirir?

Safra kesesi polipleri çoğu zaman hiçbir belirti vermediği için, polipi olan kişilerin izlem planına uyması en önemli adımdır. Bununla birlikte NHS, safra kesesi kanserinin çoğu zaman belirti vermeyebileceğini ya da belirtilerinin fark edilmesinin zor olabileceğini belirtir. NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Gözlerin akının ya da cildin sararması; ciltte kaşıntı, koyu renkli idrar ve açık renkli dışkı. Bkz. Sarılık nedir?
• İştahsızlık ya da istem dışı kilo kaybı
• Ateş ya da titreme
• Karında ele gelen bir şişlik
• Bulantı ya da kusma
• Karnın sağ tarafında ağrı ya da şiddetli karın ağrısı
• Açıklanamayan karın şişliği

NHS, bu belirtilerin çoğunlukla başka durumlardan kaynaklandığını vurgular. Ancak safra kesesinde polip bilinen bir kişide bu yakınmalar ortaya çıkarsa, bir sonraki kontrolü beklemeden hekime başvurmak doğru olur.

Ameliyat gerekirse: safra kesesinin alınması

Ameliyat kararı verildiğinde safra kesesi genellikle karında açılan küçük kesilerden kamera yardımıyla, yani kapalı (laparoskopik) yöntemle çıkarılır. Çıkarılan safra kesesi ve polip laboratuvarda mikroskop altında incelenir. Bkz. Safra kesesi ameliyatı

NHS'in safra kesesi ameliyatı sonrası iyileşmeye ilişkin bilgilerine göre:

• Pek çok kişi ameliyatın yapıldığı gün evine dönebilir; bazı kişilerin bir gece hastanede kalması gerekebilir.
• Ameliyat yaralarında birkaç gün ağrı olması beklenir.
• Hafif etkinliklere başlanıp bunlar yavaş yavaş artırılmalı, bir süre ağır egzersizden kaçınılmalıdır.
• İşin fiziksel yüküne bağlı olarak işe dönüş genellikle bir-iki hafta içinde mümkündür.
• Olağan ve sağlıklı bir beslenme sürdürülebilir; ilk dönemde küçük öğünler daha kolay olabilir.

Safra kesesi olmadan da olağan bir yaşam sürmek mümkündür; karaciğer safra üretmeye devam eder. Bkz. Safra kesesi iltihabı (kolesistit)