Kısaca
Safra kesesi ameliyatı (kolesistektomi), karın sağ üst kısmında, karaciğerin altında bulunan safra kesesinin çıkarılmasıdır. En sık nedeni, ağrı ve iltihap gibi sorunlara yol açan safra taşlarıdır. NHS'ye göre ameliyat çoğunlukla genel anestezi altında, karına açılan birkaç küçük kesiden kamera ile yapılan kapalı (laparoskopik) yöntemle gerçekleştirilir ve yaklaşık bir saat sürer. Hastaların çoğu aynı gün ya da ertesi gün eve döner. Safra kesesi olmadan da sağlıklı bir yaşam sürdürülebilir; ancak bazı kişilerde bir süre dışkılamada değişiklikler görülebilir.
Safra kesesi ne işe yarar?
Karaciğer, yağların sindirimine yardım eden safra adlı sıvıyı sürekli üretir. Safra kesesi bu sıvıyı depolayan ve yoğunlaştıran küçük, armut biçimli bir organdır. Yemek yendiğinde, özellikle yağlı yiyeceklerden sonra, safra kesesi kasılarak safrayı ince bağırsağa gönderir.
Safra kesesi çıkarıldığında karaciğer safra üretmeye devam eder; safra bu kez kesede depolanmadan doğrudan ince bağırsağa akar. Bu nedenle insanlar safra kesesi olmadan da yaşamlarını sürdürebilir.
Hangi durumlarda ameliyat gerekir?
Safra kesesi ameliyatının en sık nedeni safra taşlarıdır. Ancak her safra taşı ameliyat gerektirmez. NIDDK, belirti vermeyen ("sessiz") safra taşlarının genellikle tedavi gerektirmediğini belirtir. Belirti veren taşlarda ise belirtiler bir süre geçse bile yeniden ortaya çıkabileceği için tedavi önerilebilir.
Ameliyatın gündeme geldiği başlıca durumlar şunlardır:
- Safra koliği: Genellikle yemeklerden sonra, karnın sağ üst kısmında ya da ortasında başlayan, sırta veya sağ omuza yayılabilen, saatlerce sürebilen ağrı atakları
- Safra kesesi iltihabı (kolesistit): Ağrıya ateş, bulantı ve kusmanın eşlik ettiği durum
- Safra yollarına düşen taşlar: Sarılığa ve safra yolu enfeksiyonuna yol açabilir
- Safra taşına bağlı pankreatit: Taşın pankreas kanalını etkilemesiyle pankreasın iltihaplanması
- Bazı safra kesesi polipleri: Belirli büyüklükteki ya da özellikleri olan polipler
Ameliyat kararı, şikâyetlerinizin sıklığı ve şiddeti, ultrason bulguları, yaşınız ve genel sağlık durumunuz birlikte değerlendirilerek genel cerrahi uzmanı tarafından verilir.
Ameliyat dışında seçenek var mı?
NIDDK, ameliyatın safra taşlarında standart tedavi olduğunu belirtir. Ameliyat olamayacak bazı kişilerde, yalnızca kolesterol taşlarında, taşları aylar ya da yıllar içinde eritmeye çalışan ilaçlar veya taşları parçalayan şok dalgası yöntemleri düşünülebilir; ancak bu yöntemler seçilmiş hastalarla sınırlıdır ve taşlar yeniden oluşabilir. Safra yoluna düşmüş taşlar ise ERCP adı verilen endoskopik bir işlemle çıkarılabilir; bu işlem çoğu zaman safra kesesi ameliyatıyla birlikte planlanır.
Ameliyat öncesi hazırlık
Ameliyattan önce genellikle kan testleri, ultrason ve anestezi öncesi değerlendirme yapılır. NHS, ameliyattan önce aç kalınması gerektiğini ve size özel hazırlık talimatlarına uyulmasını belirtir. Hazırlık sürecinde:
- Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve diyabet ilaçlarını hekiminize bildirin. Hangi ilacın ne zaman kesileceğine hekiminiz karar verir.
- Sigara kullanıyorsanız ameliyat öncesinde bırakmak, ameliyat sonrası akciğer sorunları ve yara iyileşmesi açısından yararlıdır.
- Ameliyat sonrası sizi eve götürecek ve ilk gün yanınızda kalacak bir yakınınızı ayarlayın.
- Aklınızdaki soruları, örneğin hangi yöntemin kullanılacağını ve hastanede ne kadar kalacağınızı, önceden not edin.
Ameliyat nasıl yapılır?
NHS'ye göre safra kesesi ameliyatı genel anestezi altında yapılır; ameliyat boyunca uyursunuz ve ağrı hissetmezsiniz. Ameliyat genellikle yaklaşık bir saat sürer.
Kapalı (laparoskopik) ameliyat
NHS, tercih edilen yöntemin kapalı ameliyat olduğunu belirtir. Bu yöntemde:
- Genellikle göbeğin hemen altından ve karnın sağ tarafından birkaç küçük kesi açılır. Bazı cerrahlar tek kesiden yapılan teknikler de kullanabilir.
- Cerrahın daha iyi görebilmesi için karın boşluğu gazla şişirilir.
- Ucunda kamera bulunan ince bir tüp (laparoskop) içeri yerleştirilir ve görüntü ekrana aktarılır.
- Özel aletlerle safra kesesi damarlarından ve safra kanalından ayrılır, kesiler aracılığıyla dışarı çıkarılır.
- Kesiler dikiş, klips veya doku yapıştırıcısıyla kapatılır.
Açık ameliyat
NHS'ye göre açık ameliyat, karına açılan tek ve daha büyük bir kesiyle yapılır. Safra kesesinin çok iltihaplı olduğu, anatominin net görülemediği ya da kapalı ameliyatın güvenle sürdürülemediği durumlarda tercih edilir. Bazen kapalı yöntemle başlanan ameliyat güvenlik nedeniyle açık yönteme çevrilebilir; bu bir hata değil, hastanın güvenliği için verilen bir karardır. Açık ameliyattan sonra ağrı daha fazla ve iyileşme daha uzundur.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Ameliyat sonrası iyileşme
NHS'ye göre hastaların çoğu ameliyat günü eve döner; bazıları bir gece hastanede kalır. NIDDK, kapalı ameliyatların birçoğunun ayaktan yapıldığını ve normal etkinliklere yaklaşık bir hafta içinde dönülebildiğini, açık ameliyatta ise iyileşmenin yaklaşık bir ay sürdüğünü belirtir.
NHS'nin evde iyileşme dönemi için önerileri şöyle özetlenebilir:
- Sizi eve bir yakınınızın götürmesi ve ilk 24 saat yanınızda kalması
- Kesi yerleri birkaç gün hassas olacağı için hekimin önerdiği ağrı kesicileri kullanmak
- Dengeli beslenmek; gerekirse küçük porsiyonlarla başlamak
- Etkinlikleri yavaş yavaş artırmak, yorucu egzersizden bir süre kaçınmak
- Yara bakımı için verilen talimatlara uymak
- Acil fren yapabilecek kadar rahat hareket edebilene ve ağrı sizi kısıtlamayana kadar araç kullanmamak
Kapalı ameliyattan sonra karna verilen gaz nedeniyle birkaç gün omuz ağrısı ve şişkinlik hissedilebilir; yürümek bu yakınmaların azalmasına yardımcı olur. NHS, çoğu kişinin ameliyattan 1–2 hafta sonra işe dönebildiğini, ağır kaldırma veya uzun süre ayakta durma gerektiren işlerde bu sürenin uzayabileceğini belirtir.
Safra kesesi olmadan yaşam ve beslenme
Safra kesesi alındıktan sonra çoğu kişi normal beslenmesine dönebilir. NIDDK, bazı kişilerde safra akışındaki değişikliğe bağlı olarak dışkının daha yumuşak ve sık olabileceğini, bu durumun genellikle geçici olduğunu belirtir.
İlk haftalarda şu öneriler sindirimi kolaylaştırabilir:
- Az ve sık öğünlerle beslenmek
- Çok yağlı, kızartılmış ve ağır yemekleri başlangıçta sınırlamak, bunları azar azar yeniden denemek
- Lifli besinleri, sebze, meyve ve tam tahılları beslenmede tutmak
- Yeterli sıvı almak
Uzun vadede özel bir diyet gerekmez; ancak sağlıklı beslenme ilkelerine uymak genel sağlık açısından yararlıdır. Belirli besinlerin şikâyetlere yol açtığını fark ederseniz bunları hekiminizle konuşabilirsiniz.
Kolesistektomi sonrası sendrom
NHS, bazı kişilerde ameliyattan sonra bulantı, kusma, hazımsızlık, karın ağrısı ve ishal gibi yakınmaların görülebileceğini ve buna "kolesistektomi sonrası sendrom" dendiğini belirtir. Bu yakınmalar çoğunlukla ameliyattan kısa süre sonra geçer. Uzun süren şikâyetlerde hekime başvurmak gerekir.
Riskler ve olası komplikasyonlar
Safra kesesi ameliyatı yaygın yapılan ve genellikle güvenli kabul edilen bir ameliyattır; ancak her ameliyat gibi riskler taşır. NHS'nin sıraladığı olası komplikasyonlar şunlardır:
- Bacakta pıhtı (derin ven trombozu): Önlemek için çorap veya kan sulandırıcı ilaçlar kullanılabilir.
- Yara enfeksiyonu: NHS riskin düşük olduğunu ve genellikle antibiyotikle tedavi edildiğini belirtir.
- Safra kanalı veya diğer organlarda yaralanma: NHS bunun düşük bir olasılık olduğunu ve ek ameliyat gerektirebileceğini belirtir. NIDDK de komplikasyonların seyrek olduğunu, en sık endişe konusunun safra kanalı yaralanması olduğunu aktarır.
- Safra sızıntısı: NHS seyrek olduğunu belirtir; gerekirse sızan safra drenajla boşaltılır.
- Safra yollarında taş kalması: Ağrıya ve sarılığa yol açabilir; ek tedavi gerekebilir.
- Anesteziye bağlı riskler.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Şu durumlarda genel cerrahi veya gastroenteroloji uzmanına ya da aile hekiminize başvurun:
- Yemeklerden sonra tekrarlayan, karnın sağ üst kısmında ya da ortasında başlayan ve sırta yayılan ağrı atakları
- Ultrasonda safra taşı saptanmış ve şikâyetlerinizin olması
- Ameliyattan sonra haftalar geçmesine rağmen süren ishal, hazımsızlık veya karın ağrısı
NHS'nin uyarıları doğrultusunda ameliyattan sonra şiddetli ya da giderek artan ağrı, yarada akıntı, ciltte veya göz akında sararma, bacakta şişlik ya da yüksek ateş gelişirse ameliyatı yapan ekibe hemen ulaşın.
Şu durumlar acildir; 112'yi arayın:
- Bacakta şişlikle birlikte nefes darlığı veya göğüs ağrısı (akciğere pıhtı atması belirtisi olabilir)
- Saatlerce geçmeyen şiddetli karın ağrısı, yüksek ateş ve titreme
- Sarılıkla birlikte ateş ve bilinç bulanıklığı
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Safra kesesi ameliyatı ne kadar sürer?
NHS'ye göre ameliyat genellikle yaklaşık bir saat sürer. Hazırlık ve uyanma süreleriyle birlikte ameliyathanede daha uzun zaman geçebilir.
Kapalı safra ameliyatından sonra ne zaman işe dönülür?
NHS'ye göre çoğu kişi 1–2 hafta sonra işe dönebilir. Ağır fiziksel iş yapanlarda bu süre uzayabilir.
Safra kesesi olmadan yaşanır mı?
Evet. Karaciğer safra üretmeye devam eder ve safra doğrudan bağırsağa akar. Bazı kişilerde bir süre dışkı daha yumuşak ve sık olabilir; bu durum genellikle geçicidir.
Safra taşı ilaçla eritilebilir mi?
NIDDK, taş eritici ilaçların yalnızca kolesterol taşlarında ve ameliyat olamayan seçilmiş hastalarda düşünülebildiğini, etkisinin aylar ya da yıllar sürebildiğini belirtir. Çoğu hastada standart tedavi ameliyattır.
Ameliyattan sonra omzum neden ağrıyor?
Kapalı ameliyatta karna verilen gaz, diyaframı tahriş ederek birkaç gün omuz ağrısına yol açabilir. Hareket etmek ve yürümek bu ağrının azalmasına yardım eder.
Ameliyattan sonra ne zaman yemek yiyebilirim?
Kapalı ameliyattan sonra genellikle aynı gün içinde önce sıvılarla, ardından hafif yiyeceklerle beslenmeye başlanabilir. NHS, iyileşme döneminde dengeli beslenmeyi ve gerekirse küçük porsiyonlarla başlamayı önerir. Bulantınız varsa ya da yemek yedikten sonra ağrınız artıyorsa ekibinize danışın.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Pankreatit
- Safra kesesi iltihabı (kolesistit)
- Safra kesesi polipi
- Safra kesesi taşı
- Sarılık
- Anestezi öncesi değerlendirme
- ERCP
- Kapalı safra kesesi ameliyatı (laparoskopik kolesistektomi)
- Ultrasonografi
- ERCP
- Laparoskopi (kapalı karın ameliyatı)
- Minimal invaziv cerrahi
- Tek kesiden laparoskopi (tek port cerrahisi)
- Genel Cerrahi
- Gastroenteroloji Cerrahisi
- Gastroenteroloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
