Kısaca
Rozasea (halk arasında gül hastalığı), çoğunlukla yüzü etkileyen, uzun süreli (kronik) ve iltihabi bir deri hastalığıdır. NHS'e göre yüzde ataklar hâlinde kızarma, kalıcı kızarıklık, ince kılcal damarların belirginleşmesi, sivilceye benzeyen kırmızı kabarıklıklar ve yanma ya da batma hissine yol açabilir; bazı kişilerde gözler de etkilenir. Kadınlarda ve açık tenli kişilerde daha sık görülür, ancak erkeklerde daha ağır seyredebilir. Alkol, baharatlı yiyecekler, sıcak içecekler, güneş, aşırı sıcak ya da soğuk, yoğun egzersiz ve stres belirtileri tetikleyebilir. NHS'e göre rozaseanın kalıcı bir tedavisi yoktur; ancak tetikleyicilerden kaçınmak ve hekimin önerdiği tedavilerle belirtiler kontrol altına alınabilir. Gözde ağrı ya da bulanık görme varsa beklemeden değerlendirme gerekir.
Rozasea nedir?
NHS rozaseayı, çoğunlukla yüzü etkileyen uzun süreli bir deri hastalığı olarak tanımlar. NIAMS de rozaseayı, genellikle burun ve yanaklarda kızarıklık ve döküntüye yol açan uzun süreli iltihabi bir deri hastalığı olarak anlatır.
Rozasea bulaşıcı değildir. Belirtiler dönem dönem artıp azalabilir; alevlenme dönemleri ile daha sakin dönemler birbirini izleyebilir. Rozasea, sivilceye benzeyen kabarıklıklar nedeniyle akneyle karıştırılabilir; ancak farklı bir hastalıktır ve tedavisi de farklıdır. Bkz. Akne (sivilce) neden olur?
Belirtileri
NHS ve NIAMS'in tarif ettiği başlıca belirtiler şunlardır:
- Ataklar hâlinde kızarma (flushing): Yüzün kısa süreli olarak kızarması ve ısınması
- Kalıcı kızarıklık: NHS'e göre burun, yanaklar, alın, çene ve bazen boyun ile göğüste
- Yanma ya da batma hissi: NHS'e göre özellikle su ya da cilt bakım ürünleri kullanıldığında
- Belirgin kılcal damarlar: NIAMS'e göre yanaklarda ve burunda ince kırmızı çizgiler. Bkz. Kılcal damar genişlemesi (telenjiektazi)
- Sivilceye benzeyen kabarıklıklar: NHS'e göre küçük pembe ya da kırmızı kabarıklıklar; bazıları sarımsı sıvı içerebilir
- Kuruluk ve şişlik: NHS'e göre özellikle göz çevresinde
- Deride kalınlaşma: NHS ve NIAMS'e göre uzun süren hastalıkta, özellikle burunda deri kalınlaşabilir ve burun daha iri, yumrulu bir görünüm alabilir.
Koyu tenlerde kızarıklık daha az belirgin olabilir; bu nedenle yanma, batma ve kabarıklıklar gibi diğer belirtiler tanıda önem kazanır.
Gözlerde rozasea
NHS ve NIAMS'e göre rozasea gözleri de etkileyebilir. Göz kapaklarında ağrı, kirpik diplerinde kabuklanma, gözlerde kızarıklık, kaşıntı, kuruluk ve kum batması hissi görülebilir. NIAMS'e göre tedavi edilmeyen göz tutulumu görme sorunlarına yol açabilir. Bkz. Göz kuruluğu neden olur?
Rozasea hangi biçimlerde görülür?
NIAMS'in tanımladığı belirtiler, rozaseanın kişiden kişiye farklı biçimlerde ortaya çıkabildiğini gösterir. Bazı kişilerde belirtilerden yalnızca biri öne çıkarken, bazılarında birkaçı birlikte görülür:
- Kızarıklık ve belirgin damarlar: Yüzde kalıcı kızarıklık, kızarma atakları ve ince kılcal damarlar ön plandadır.
- Kabarıklıklar: Sivilceye benzeyen kırmızı ya da irinli kabarıklıklar ortaya çıkar.
- Deride kalınlaşma: Özellikle burunda deri kalınlaşır ve yumrulu bir görünüm alabilir.
- Göz tutulumu: Gözlerde kızarıklık, kuruluk, kaşıntı ve kum batması hissi görülür.
Bu ayrım, tedavinin hangi belirtiye yönelik planlanacağını belirlemede hekime yol gösterir.
Kimlerde görülür, neden olur?
NHS ve NIAMS'e göre rozasea:
- Kadınlarda daha sık görülür; ancak erkeklerde daha ağır seyredebilir.
- Açık tenli kişilerde daha sıktır.
- NIAMS'e göre orta yaşlı ve daha ileri yaştaki yetişkinlerde daha sık görülür.
- NIAMS'e göre ailede rozasea bulunması riski artırabilir.
NIAMS'e göre rozaseanın nedeni tam olarak bilinmemektedir. Hastalığın ortaya çıkmasında iltihap, derinin aşırı duyarlılığı, güneşin ultraviyole ışınları, deride yaşayan mikroplar ile genetik ve çevresel etkenlerin rol oynadığı düşünülmektedir.
Tetikleyiciler
NHS'e göre rozasea belirtilerini artırabilen başlıca tetikleyiciler şunlardır:
- Alkol
- Baharatlı yiyecekler
- Sıcak içecekler
- Güneş ışığı
- Aşırı sıcak ya da soğuk hava
- Yoğun aerobik egzersiz
- Stres
Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir. Birkaç hafta boyunca belirtilerin ne zaman arttığını ve o gün neler yediğinizi, içtiğinizi ya da yaptığınızı not etmek, size özgü tetikleyicileri fark etmenize yardımcı olabilir. NIAMS de kişisel tetikleyicileri belirlemenin hastalıkla yaşamanın önemli bir parçası olduğunu vurgular.
Bu konuda
Rozasea (gül hastalığı) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
Rozasea genellikle yüzdeki belirtilerin görünümüne ve öyküye dayanılarak tanınır. Hekim kızarıklığın ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını, kullandığınız cilt bakım ürünlerini ve ilaçları, gözlerinizde şikâyet olup olmadığını sorar.
Rozasea; akne, seboreik dermatit ve lupus gibi yüzde kızarıklığa yol açan başka durumlarla karışabilir. Gerekli görülürse hekim bu durumları ayırt etmek için ek incelemeler isteyebilir. Bkz. Seboreik dermatit ve Lupus (SLE) nedir?
Tedavi
NHS'e göre rozasea kalıcı olarak iyileştirilemez; ancak tedavi belirtileri kontrol altına almaya yardımcı olur. Tedavi, öne çıkan belirtilere göre planlanır:
- Krem ve jeller: NHS'e göre hekim tarafından reçete edilen krem ve jeller kızarıklığı ve kabarıklıkları azaltmak için kullanılabilir.
- Antibiyotikler: NHS'e göre ağızdan alınan antibiyotikler kullanılabilir; tedavi genellikle 6–16 hafta sürebilir. Burada antibiyotikler çoğunlukla iltihabı azaltıcı etkileri için kullanılır.
- Uzmana yönlendirme: NHS'e göre ilk tedaviler işe yaramazsa deri hastalıkları uzmanına yönlendirme yapılabilir.
- Lazer ve ışık tedavileri: DermNet'e göre yüzdeki belirgin kılcal damarlar damar lazeri ve yoğun atımlı ışık (IPL) gibi yöntemlerle tedavi edilebilir; bu seçenekleri deri hastalıkları uzmanı değerlendirir.
- Göz tedavisi: Göz tutulumunda göz hastalıkları uzmanı göz kapağı bakımı ve uygun damlalar önerebilir.
Tedavinin etkisi genellikle haftalar içinde ortaya çıkar ve belirtiler zaman zaman yeniden alevlenebilir. Hekim önermedikçe yüzünüze kortizonlu krem sürmeyin; DermNet'e göre uzun süreli kortizonlu krem kullanımı yüzde kılcal damar genişlemesine yol açabilir.
Evde ve günlük yaşamda neler yapılabilir?
NHS'in önerileri şunlardır.
Yapılabilecekler:
- Her gün, en az SPF 30 koruma faktörlü güneş kremi kullanın. Bkz. Güneş kremi nasıl seçilir ve sürülür?
- Mümkün olduğunca sıcak ve nemli ortamlardan kaçının.
- Soğuk havalarda yüzünüzü örtün.
- Hassas ciltler için üretilmiş, yumuşak cilt bakım ürünleri kullanın.
- Stresi yönetmeye yönelik yöntemler deneyin.
Kaçınılması gerekenler:
- Alkol
- Sıcak içecekler
- Baharatlı yiyecekler
- Aşırı yorucu aerobik egzersizler; daha hafif ve serin ortamda yapılan egzersizler tercih edilebilir
Ek olarak, yüzü yıkarken ılık su kullanmak, ovalamaktan ve sert peeling ürünlerinden kaçınmak, yeni bir ürünü önce küçük bir alanda denemek deriyi tahriş etmemeye yardımcı olabilir. Yüzdeki kızarıklığı kapatmak için hassas ciltlere uygun makyaj ürünlerinden de yararlanılabilir.
Duygusal etkiler
Rozasea yüzü etkilediği için kişinin kendini nasıl hissettiğini ve sosyal yaşamını etkileyebilir. Kızarma atakları utanç ve kaygıya yol açabilir; kaygı da bazı kişilerde kızarmayı artırabilir. Belirtilerin kontrol altına alınabildiğini bilmek, tetikleyicileri tanımak ve gerektiğinde hekiminizden destek istemek bu süreci kolaylaştırır. Rozasea nedeniyle belirgin biçimde mutsuz ya da kaygılı hissediyorsanız bunu hekiminizle paylaşın.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Şu durumlarda hekiminize başvurun:
- Yüzünüzde sürekli ya da sık tekrarlayan kızarıklık varsa
- Kızarıklığa sivilce benzeri kabarıklıklar, yanma ya da batma eşlik ediyorsa
- Burnunuzda kalınlaşma ya da şekil değişikliği başladıysa
- Tedaviye rağmen belirtiler kötüleşiyorsa
- Rozasea sizi duygusal olarak belirgin biçimde etkiliyorsa
- Yüzdeki kızarıklığa eklem ağrısı, ateş ya da belirgin yorgunluk gibi başka belirtiler eşlik ediyorsa
- Uzun süredir yüzünüze kortizonlu krem sürüyorsanız ve kızarıklık ya da kılcal damarlar artıyorsa
NHS'e göre gözlerinizde ağrı, bulanık görme, ışığa hassasiyet, kızarıklık ya da kum batması hissi varsa beklemeden tıbbi yardım alın.
Beklemeden 112'yi arayın: Gözde ani ve şiddetli ağrıyla birlikte ani görme kaybı gelişirse; yüzde kızarmayla birlikte dudaklarda, dilde ya da boğazda şişlik ve nefes almada güçlük olursa (ağır alerjik tepki olabilir).
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Rozasea geçer mi?
NHS'e göre rozaseanın kalıcı bir tedavisi yoktur; ancak tedavi ve tetikleyicilerden kaçınmakla belirtiler kontrol altına alınabilir. Belirtiler dönem dönem artıp azalabilir.
Rozasea bulaşıcı mı?
Hayır. Rozasea kişiden kişiye bulaşmaz.
Rozasea ile sivilce aynı şey mi?
Hayır. Rozasea sivilceye benzeyen kabarıklıklara yol açabilir; ancak farklı bir hastalıktır. Rozaseada yüzde kızarıklık ve kızarma atakları ön plandadır; tedavisi de akneden farklıdır.
Rozaseada hangi yiyecekler kötüleştirir?
NHS'e göre baharatlı yiyecekler, sıcak içecekler ve alkol belirtileri tetikleyebilir. Tetikleyiciler kişiden kişiye değiştiği için kendi tetikleyicilerinizi not etmeniz yararlı olur.
Rozaseada makyaj yapılabilir mi?
Evet; ancak hassas ciltler için üretilmiş, kokusuz ve deriyi tahriş etmeyen ürünler tercih edilmelidir. Yeni bir ürünü önce küçük bir alanda denemek, makyajı ovalamadan ve ılık suyla nazikçe temizlemek ve gün içinde güneş korumasını ihmal etmemek önerilir. Yanma ya da kızarıklık artarsa ürünü kullanmayı bırakın.
Rozasea için hangi doktora gidilir?
Deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji) uzmanı tanı ve tedaviyi planlar. Göz şikâyetleri varsa göz hastalıkları uzmanı da değerlendirme yapar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
