Şalazyon nedir? Göz kapağında kist, nedenleri ve tedavisi

Şalazyon nedir?

Göz kapaklarımızın içinde, kirpik diplerine açılan çok sayıda küçük yağ bezi bulunur. Bu bezlere meibomius bezleri denir. Ürettikleri yağlı salgı, gözyaşının hemen buharlaşmasını önler ve göz yüzeyinin nemli kalmasına yardımcı olur.

MedlinePlus, şalazyonu bu yağ bezlerinden birinin tıkanmasıyla göz kapağında oluşan küçük bir şişlik olarak tanımlar. Bezin ağzı kapanınca salgı dışarı akamaz, bezin içinde birikir ve çevresinde iltihaplı bir tepki gelişir. Moorfields Göz Hastanesi'nin hasta bilgilendirme notunda da şalazyonun "meibomius kisti" olarak da adlandırıldığı ve sık görülen bir durum olduğu belirtilir.

MSD Manual, şalazyonun bir enfeksiyon değil, bez ağzının tıkanmasına bağlı bir iltihap olduğunu vurgular. Şalazyon üst veya alt göz kapağında görülebilir ve çoğunlukla zararsız seyreder.

Şalazyon ile arpacık farkı

Şalazyon ve arpacık sık karıştırılır:

• Arpacık (hordeolum): MSD Manual'e göre çoğunlukla kirpik diplerinin stafilokok adlı bakteriyle enfeksiyonu sonucu oluşan, kızarık ve ağrılı bir şişliktir.
• Şalazyon: Kapağın biraz daha iç kısmındaki yağ bezinin tıkanmasıyla oluşur. MedlinePlus'a göre çoğu zaman bir arpacığın ardından gelişebilir; ilk iltihap yatıştıktan sonra tıkanıklık sürerse sert ve hassas olmayan bir yumru kalır.

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus, Moorfields ve MSD Manual'in tarif ettiği belirtiler şunlardır:

• Göz kapağında küçük, yuvarlak bir şişlik ya da yumru
• Özellikle ilk günlerde kapakta kızarıklık, sıcaklık ve dokunmakla hassasiyet
• Başlangıçta hafif ağrı ve tahriş hissi
• Zamanla iltihap yatıştıkça sertleşen ve genellikle acımayan bir nodül (küçük, sert kitle)
• Kapağın iç yüzünde kırmızı ya da gri renkli bir alan

MSD Manual'e göre ilk günlerdeki şişlik ve hafif ağrı birkaç gün içinde azalır; geriye ilk hafta boyunca yavaşça büyüyebilen yuvarlak bir şişlik kalır. Şişlik büyümeye devam ederse göz küresine bastırarak görmede hafif bulanıklığa yol açabilir; bu durumda bir göz hekimine görünmek gerekir.

Neden olur, kimlerde daha sık görülür?

Şalazyonun temel nedeni yağ bezinin ağzının tıkanmasıdır. Moorfields, bu tıkanmanın sıklıkla kirpik diplerindeki bez ağızlarının iltihaplanmasıyla, yani blefarit ile ilişkili olduğunu belirtir. Blefarit, deride doğal olarak bulunan yaygın bir bakteriye karşı gelişen hassasiyetle ortaya çıkabilir. Kirpik diplerindeki bu süregen iltihap bez ağızlarını daraltır ve salgının birikmesini kolaylaştırır.

Kirpik diplerinde kepeklenme, kapak kenarlarında kızarıklık ya da yüzde kızarıklıkla seyreden rozasea gibi deri sorunları da kapak kenarının sağlığını etkileyebilir. Bu nedenle tekrarlayan şalazyonu olan kişilerde kapak kenarının durumu ayrıca değerlendirilir.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre şalazyon çoğunlukla göz kapağının muayenesiyle tanınır; özel bir test gerekmez. Göz hekimi kapağı dışarıdan ve gerektiğinde ters çevirerek inceler, kirpik diplerini ve kapak kenarını değerlendirir.

Bazı durumlarda şişliğin başka bir nedene bağlı olup olmadığının araştırılması gerekir. MedlinePlus, nadiren deri kanserini dışlamak amacıyla biyopsi (küçük bir doku örneği alınması) yapılabileceğini belirtir. Moorfields de işlem sırasında gerektiğinde kistten örnek alınabildiğini aktarır. Özellikle aynı yerde tekrar tekrar çıkan, kirpik kaybına yol açan ya da beklenenden farklı görünen şişliklerde bu değerlendirme önem kazanır.

Evde ne yapılabilir?

Şalazyonun ilk tedavi basamağı, bezin tıkanıklığını açmaya yardımcı olan basit bakım yöntemleridir.

Ilık kompres

• MedlinePlus, ılık kompresin günde en az dört kez, her seferinde 10–15 dakika uygulanmasını önerir.
• Moorfields, temiz bir pamuk ya da bezin ılık (kaynar olmayan) suya batırılıp sıkıldıktan sonra kapalı göz kapağına her seferinde iki-üç dakika nazikçe bastırılmasını tarif eder.
• Suyun sıcaklığını uygulamadan önce mutlaka elinizin içinde deneyin; göz kapağı derisi incedir ve kolay yanabilir.

Kapak masajı

Moorfields, kompresin ardından kapağa nazik masaj yapılmasını önerir: Üst kapak, kapak çizgisinden kirpiklere doğru aşağı; alt kapak ise kirpiklere doğru yukarı yönde hafifçe ovulur. Bu hareket, birikmiş salgının bez ağzından boşalmasına yardımcı olabilir.

Kapak hijyeni

MedlinePlus, tekrarlamayı azaltmak için ılık kompres sonrasında kirpik diplerinin temizleme pedleriyle ya da sulandırılmış bebek şampuanıyla nazikçe silinmesini önerir.

Kaçınılması gerekenler

• Şişliği sıkmaya ya da patlatmaya çalışmayın; bu, iltihabın yayılmasına neden olabilir.
• Şişlik geçene kadar göz makyajından ve kontakt lensten uzak durmak kapağın tahriş olmasını azaltır.
• Gözlerinize dokunmadan önce ellerinizi yıkayın.

NHS, kendiliğinden geçen kapak şişliklerinin oldukça yaygın olduğunu ve genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde düzeldiğini belirtir. MSD Manual'e göre şalazyonların çoğu tedavi olmadan 2–8 hafta içinde kaybolur; ılık kompres günde birkaç kez uygulandığında daha erken geçebilir. Eczacınıza da göz kapağı sorunları için neler yapılabileceğini danışabilirsiniz.

Hekim hangi tedavileri uygulayabilir?

Evde bakıma rağmen geçmeyen şalazyonlarda göz hekimi başka seçenekleri değerlendirir.

• İlaç tedavisi: Moorfields, bazı durumlarda iltihabı azaltmak için antibiyotik reçete edilebileceğini belirtir. MSD Manual ise şalazyon bir enfeksiyon olmadığı için antibiyotiklerin çoğu zaman yararlı olmadığını vurgular. İlaç gerekip gerekmediğine muayene sonrası hekim karar verir; göz ilaçlarını kendi başınıza kullanmayın.
• Kortizon iğnesi: MedlinePlus, şişliğin içine steroid (kortizon) enjeksiyonunu seçenekler arasında sayar.
• Küçük cerrahi işlem (boşaltma): İlk basamak tedaviye yanıt vermeyen şalazyon küçük bir işlemle boşaltılabilir.

Şalazyon işlemi nasıl yapılır?

Moorfields'in hasta bilgilendirme notuna göre işlem genellikle şöyle ilerler:

1. Şişliğin çevresine lokal uyuşturucu iğne yapılır. İğne ilk anda batabilir, ardından kapak uyuşur; dokunma ve basınç hissedilebilir.
2. Kapağın iç yüzünden küçük bir kesi yapılır ve kistin içeriği boşaltılır. MedlinePlus da iz kalmasını azaltmak için işlemin genellikle kapağın iç yüzünden yapıldığını belirtir.
3. Göze merhem sürülür ve üzerine bir tampon kapatılır.
4. Hasta çoğunlukla aynı gün evine döner. Gerekirse alınan doku örneği incelemeye gönderilir.

İşlem sonrası bakım

Moorfields, tamponun şişlik ve morarmayı azaltmak için en az dört saat yerinde kalmasını önerir. Tampon çıkarıldığında göz çevresinde biraz kan ya da akıntı görülebilir; kapak kaynatılıp soğutulmuş suyla temizlenebilir ve verilen merhem hekimin anlattığı şekilde kullanılır. Uyuşukluk geçince hissedilen rahatsızlık için hangi ağrı kesiciyi kullanabileceğinizi hekiminize sorun.

Olası sorunlar ve tekrarlama

Şalazyon çoğunlukla zararsız seyreder; yine de bazı sorunlar görülebilir:

• İşlem sonrası şişlik ve morarma: Moorfields'e göre birkaç gün sürebilir ve genellikle iki hafta içinde yatışır.
• Enfeksiyon: İşlemden sonra enfeksiyon riski vardır; bu nedenle antibiyotikli merhem verilebilir.
• Kirpik ve kapak kenarı değişiklikleri: MedlinePlus, kirpik kaybı, kapak kenarında küçük bir çentik ya da hafif iz kalabileceğini ve bunların cerrahi sonrası daha olası olduğunu belirtir.
• Tekrarlama: Hem MedlinePlus hem Moorfields, şalazyonun tedaviden sonra yeniden çıkabileceğini vurgular. Bu durumda ılık kompresle yeniden başlanır; şişlik sürerse ek değerlendirme gerekebilir.

Blefarit gibi altta yatan bir kapak kenarı sorunu varsa, düzenli kapak hijyeni yeni şalazyonların oluşmasını azaltmaya yardımcı olabilir.