Kısaca
Akne (sivilce), kıl köklerinin ve yağ bezlerinin yağ ve ölü deri hücreleriyle tıkanması sonucu oluşan yaygın bir cilt hastalığıdır. NHS'e göre çoğunlukla yüzde, göğüste ve sırtta görülür; hafif siyah ve beyaz noktalardan ağrılı derin kistlere kadar farklı şiddette olabilir. Ergenlikteki hormon değişiklikleri en sık tetikleyicidir; ancak akne yetişkinlikte de sürebilir veya ilk kez ortaya çıkabilir. Nazik cilt bakımı ve sivilceleri sıkmamak temel önlemlerdir. Tedavide cilde sürülen ve ağızdan alınan çeşitli ilaçlar kullanılır; MedlinePlus'a göre sonuç görmek 6–8 hafta sürebilir. İz bırakan, ağrılı veya ruh hâlinizi etkileyen aknede hekime başvurun. Akne acil bir durum değildir; ancak tedavi sırasında yüzde, dudaklarda veya boğazda şişlik ve nefes darlığı gibi ağır alerjik tepki belirtileri olursa 112'yi arayın.
Akne nasıl oluşur?
MedlinePlus'a göre deride her gözenek bir kıl köküne açılır ve bu kıl kökünde bir kıl ile bir yağ bezi bulunur. Yağ bezinin salgıladığı yağ (sebum), normalde cildi yumuşak tutar. Yağ fazla üretildiğinde ölü deri hücreleriyle karışarak gözeneği tıkayan bir tıkaç oluşturur; buna komedon denir.
Tıkanan gözenekte bakteriler çoğalabilir. Bağışıklık sisteminin bu bakterilere tepkisi, kızarık ve iltihaplı sivilcelere yol açar. Tıkanma derinde olursa ağrılı kistler oluşabilir. NHS'e göre akne en çok yüzde, göğüste ve sırtta görülür; bu bölgeler yağ bezlerinin yoğun olduğu alanlardır.
Sivilce türleri
NHS aknede görülen lezyonları şöyle sıralar:
- Beyaz noktalar (kapalı komedon): Küçük, ten renginde kabarıklıklar
- Siyah noktalar (açık komedon): Genellikle düz, siyah veya kahverengi noktalar.
- Papüller: Açık tenli kişilerde pembe veya kırmızı görünen kabarık sivilceler
- Püstüller: İçi iltihapla dolu kabarık sivilceler
- Nodüller ve kistler: Derinin altında daha büyük, çoğu zaman ağrılı şişlikler. Akne izlerinin oluşma riski bu tür lezyonlarda daha yüksektir.
- İzler: NHS, aknenin ciltte sığ çukurlar şeklinde izler bırakabileceğini belirtir.
Sivilce neden çıkar?
Hormonlar
NHS ve MedlinePlus'a göre aknenin başlıca tetikleyicisi hormon değişiklikleridir:
- Ergenlik
- Adet döngüsü
- Gebelik
- Menopoz
- Doğum kontrol haplarının başlanması veya bırakılması
- Polikistik over sendromu (PKOS): Adet düzensizliği ve tüylenme artışıyla birlikte görülebilir. Bkz. PKOS nedir?
- MedlinePlus stresi de hormon dengesini etkileyerek aknenin artmasına katkıda bulunabilen etkenler arasında sayar.
Akneyi kötüleştirebilen etkenler
MedlinePlus ve NHS'e göre şu etkenler akneyi artırabilir:
- Yağlı kozmetikler, kremler ve saç ürünleri
- Kortizon türü ilaçlar (steroidler), testosteron ve östrojen içeren ilaçlar ile bazı sara (epilepsi) ilaçları gibi bazı ilaçlar; MedlinePlus bazı rahim içi araçları da sayar
- Yoğun terleme ve nemli ortamlar
- Cildi sık sık ellemek, ovmak; dar bantlar ve kask gibi cilde sürtünen eşyalar
- Sivilceleri sıkmak ve koparmak
Akneye yol açtığından şüphelendiğiniz bir ilacı kendi başınıza bırakmayın; hekiminize danışın.
Doğru bilinen yanlışlar
- "Akne kirlilikten olur." Akne, gözeneklerin yağ ve ölü deri hücreleriyle tıkanmasından kaynaklanır; siyah noktaların rengi kir değildir. Cildi çok sık yıkamak ve ovmak akneyi azaltmaz, aksine cildi tahriş edebilir.
- "Çikolata ve yağlı yiyecekler sivilce yapar." MedlinePlus'a göre araştırmalar çikolatanın, kuruyemişlerin ve yağlı yiyeceklerin akneye neden olduğunu göstermemiştir. Bununla birlikte, rafine şeker veya süt ürünlerinden zengin beslenmenin bazı kişilerde akneyle ilişkili olabileceği öne sürülmektedir; bu konu tartışmalıdır.
- "Sivilceyi sıkmak iyileşmeyi hızlandırır." Sıkmak iltihabı derinleştirip iz ve leke bırakma riskini artırır.
- "Akne yalnızca gençlerde olur." MedlinePlus'a göre akne çoğu zaman ergenlikten sonra geçse de orta yaşa kadar sürebilir.
Yetişkinlerde akne
Akne ergenlikten sonra devam edebileceği gibi yetişkinlikte ilk kez de başlayabilir. Yetişkin aknesinde, özellikle kadınlarda, adet döngüsüyle ilişkili alevlenmeler, gebelik ve menopoz gibi hormon değişiklikleri ön plandadır.
Yetişkin aknesinde hekim şu konulara dikkat eder:
- Adet düzensizliği, tüylenme artışı veya saç dökülmesi gibi hormonal bir sorunu düşündüren belirtiler
- Kullanılan kozmetik ve cilt bakım ürünleri
- Akneyi tetikleyebilecek ilaçlar
- Yüzde kızarıklık ve kılcal damar belirginleşmesiyle seyreden, akneyle karışabilen gül hastalığı (rozasea)
Bu konuda
Akne (sivilce) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Sivilceye ne iyi gelir? Cilt bakımı önerileri
NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği öz bakım adımları şunlardır:
- Nazik temizlik: Cildinizi günde bir veya iki kez, özellikle terledikten ve egzersizden sonra, kurutmayan hafif bir temizleyiciyle yıkayın.
- Ovmaktan kaçının: MedlinePlus sert ovmanın ve cildi tekrar tekrar yıkamanın akneyi artırabileceğini belirtir.
- Gözenek tıkamayan ürünler: Kozmetik ve nemlendiricilerde su bazlı veya "komedojenik olmayan" ürünleri tercih edin.
- Makyajı temizleyin: Yatmadan önce makyajı mutlaka temizleyin.
- Saçlarınızı temiz tutun: Saçınız yağlıysa MedlinePlus düzenli yıkamayı önerir; saç ürünlerinin yüze temasını azaltın.
- Sıkmayın, koparmayın: Sivilceleri sıkmak, koparmak veya ovmak iz riskini artırır. Dar bantlar ve şapkalardan kaçının.
Eczanede satılan, akneye yönelik etken madde içeren jel ve kremler hafif aknede yardımcı olabilir. Bu ürünler başlangıçta kuruluk ve tahrişe yol açabilir; hangisinin cildinize uygun olduğunu eczacınıza veya hekiminize danışın. Gebelik ya da gebelik planı varsa her ürünü hekiminizle konuşun.
Akne tedavisi
Tedavi aknenin şiddetine, lezyon türüne ve iz bırakma riskine göre planlanır. NHS ve MedlinePlus'a göre kullanılan başlıca ilaç grupları şunlardır:
- Cilde uygulanan ilaçlar: A vitamini türevleri (retinoidler), antibakteriyel etkili ilaçlar ve cilde sürülen antibiyotikler
- Ağızdan alınan antibiyotikler: Orta ve şiddetli aknede belirli bir süre için kullanılabilir.
- Hormonal tedaviler: Kadınlarda bazı doğum kontrol hapları ve hormon etkisini azaltan ilaçlar hormonal aknede seçenek olabilir.
- Ağızdan alınan A vitamini türevi: Ağır, kistik ve iz bırakan aknede dermatoloji uzmanı tarafından, yakın izlem altında kullanılır. MedlinePlus'a göre bu ilaç gebelikte kullanılmaz ve kullanım sırasında gebelikten korunmak zorunludur.
MedlinePlus, tedaviden sonuç görmenin 6–8 hafta sürebildiğini ve bu sürede alevlenmeler olabileceğini belirtir. Bu nedenle tedaviyi birkaç hafta içinde "işe yaramadı" diye bırakmamak, ilerlemeyi hekiminizle değerlendirmek önemlidir.
Akne izleri ve lekeler
NHS, şiddetli aknenin kalıcı izler bırakabileceğini belirtir. İzlerin önlenmesinde en etkili yol, aknenin erken ve doğru tedavisidir. Oluşmuş izler için dermatologlar, izin türüne göre farklı işlemler önerebilir.
Akne ve ruh sağlığı
NHS'e göre akne kaygı, depresyon ve özgüven kaybı gibi duygusal etkilere yol açabilir. MedlinePlus da tedavi edilmeyen ağır aknenin iz ve depresyon riskini artırabildiğini belirtir. Akne nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınıyor, kendinizi sürekli kötü hissediyorsanız bunu hekiminizle konuşun; hem akne tedavisi hem de psikolojik destek seçenekleri vardır.
Akne için hangi doktora gidilir?
- Deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji): Akne tedavisinde ana branştır; özellikle orta-şiddetli, iz bırakan veya tedaviye yanıt vermeyen aknede.
- Aile hekimi: Hafif aknede ilk değerlendirme için.
- Kadın hastalıkları ve doğum veya endokrinoloji: Adet düzensizliği, tüylenme artışı gibi hormonal bir sorunu düşündüren belirtiler varsa.
Bulunduğunuz yerdeki uzmanları akne konu sayfasından veya dermatoloji branş sayfasından görebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Bir hekime başvurun (MedlinePlus ve NHS):
- Öz bakım ve eczane ürünlerine rağmen birkaç ay içinde düzelme olmadıysa
- Akne kötüleşiyorsa
- İz bırakıyorsa ya da derin, ağrılı nodül ve kistler varsa
- Akne ruh hâlinizi, özgüveninizi veya sosyal yaşamınızı etkiliyorsa
- Yetişkinlikte aniden başladıysa ya da adet düzensizliği ve tüylenme artışı eşlik ediyorsa
- Yeni başladığınız bir ilaçtan sonra ortaya çıktıysa
Acil durum: Akne tedavisinde kullanılan bir ürün veya ilaçtan sonra yüzde, dudaklarda ya da boğazda şişlik, nefes darlığı veya yaygın kurdeşen gelişirse beklemeden 112'yi arayın. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa da 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Sivilceler neden çıkar?
Sivilceler, gözeneklerin yağ ve ölü deri hücreleriyle tıkanması ve bu bölgede bakterilerin çoğalmasıyla oluşur. Ergenlik, adet döngüsü ve gebelik gibi hormon değişiklikleri en sık tetikleyicilerdir.
Akne tedavisi ne kadar sürer?
MedlinePlus'a göre tedaviden sonuç görmek 6–8 hafta sürebilir. Akne süreğen bir sorun olabildiği için düzelme sağlandıktan sonra da hekiminiz idame bakımı önerebilir.
Çikolata sivilce yapar mı?
MedlinePlus'a göre araştırmalar çikolata, kuruyemiş ve yağlı yiyeceklerin akneye neden olduğunu göstermemiştir. Bazı kişilerde şekerden ve süt ürünlerinden zengin beslenmenin etkisi tartışılmaktadır.
Sivilce sıkılır mı?
Hayır. Sivilceyi sıkmak veya koparmak iltihabı derinleştirebilir, iz ve leke riskini artırır.
Yetişkinlikte akne olur mu?
Evet. Akne ergenlikten sonra devam edebilir ya da yetişkinlikte ilk kez başlayabilir. Kadınlarda hormon değişiklikleri sık bir nedendir; adet düzensizliği eşlik ediyorsa hekime başvurun.
Makyaj sivilce yapar mı?
MedlinePlus'a göre yağlı kozmetikler ve saç ürünleri akneyi artırabilir. Makyaj yapıyorsanız su bazlı ya da "komedojenik olmayan" (gözenek tıkamayan) ürünleri seçin, fırça ve süngerleri temiz tutun ve yatmadan önce makyajınızı mutlaka temizleyin.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
