Kısaca
Güneş kremi seçerken üç ifadeye dikkat edin: "geniş spektrum" (hem UVA hem UVB'ye karşı koruma), yeterli SPF değeri (NHS ve Amerikan Dermatoloji Akademisi en az SPF 30 önerir) ve gerekiyorsa "suya dayanıklı" ibaresi. Kremin etkisi büyük ölçüde doğru kullanıma bağlıdır: Güneşe çıkmadan önce bol miktarda sürmek, en geç 2 saatte bir ve sudan çıktıktan sonra yenilemek gerekir. Güneş kremi tek başına yeterli değildir; gölge, şapka, uygun giysi ve güneş gözlüğüyle birlikte kullanılmalıdır.
Güneş ışınları cilde nasıl zarar verir?
Güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınlar gözle görülmez ama cilt ve gözler üzerinde önemli etkileri vardır. Güneş koruması açısından iki tür öne çıkar:
- UVB ışınları esas olarak güneş yanığına yol açar.
- UVA ışınları cildin daha derin katmanlarına ulaşır ve erken yaşlanmaya katkıda bulunur.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), aşırı UV maruziyetinin melanom ve diğer deri kanserleri, ciltte erken yaşlanma ve katarakt gibi göz sorunlarıyla ilişkili olduğunu belirtir. DSÖ verilerine göre 2020 yılında dünyada 1,5 milyondan fazla deri kanseri vakası tanı almıştır. Çocuklar ve gençler, açık tenli kişiler ve açık havada çalışanlar özellikle risk altındadır.
Önemli bir not: Bulutlu havalar sanıldığı kadar koruyucu değildir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre UV ışınları bulutların arasından geçebilir; su, beton, kum ve kar yüzeylerinden yansıyarak etkisini artırabilir.
SPF ne demektir?
SPF (güneş koruma faktörü), kremin esas olarak UVB ışınlarına karşı sağladığı koruma düzeyini gösterir. İngiliz Ulusal Sağlık Servisi (NHS), SPF değerlerinin 2 ile 50+ arasında değiştiğini ve 50+ değerinin UVB'ye karşı en yüksek koruma düzeyini ifade ettiğini belirtir.
Kaynakların önerileri:
- NHS: En az SPF 30.
- Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD): SPF 30 veya üzeri.
- CDC: SPF 15 veya üzeri, geniş spektrumlu bir güneş kremi.
SPF değeri yükseldikçe koruma artar, ancak hiçbir güneş kremi UV ışınlarını tamamen engellemez. Yüksek SPF'li bir krem kullanmak, güneşte daha uzun süre kalmak için bir gerekçe olmamalıdır.
Geniş spektrum ve UVA koruması
SPF yalnızca UVB korumasını anlatır. UVA'ya karşı da korunmak için etikette "geniş spektrum" (broad spectrum) ifadesi aranmalıdır. AAD, geniş spektrumlu kremlerin hem UVA hem UVB ışınlarına karşı koruma sağladığını belirtir.
Bazı ülkelerde UVA koruması ayrıca derecelendirilir. Örneğin NHS, İngiltere'de satılan kremlerde UVA koruması için 5 üzerinden en az 4 yıldızlı ürünlerin seçilmesini önerir. Türkiye'de satılan ürünlerde de ambalajda UVA korumasını belirten ibare ya da simge bulunabilir; etiketi dikkatle okumak yararlıdır.
Suya dayanıklılık ve diğer etiket bilgileri
Denize, havuza girecekseniz ya da çok terleyecekseniz "suya dayanıklı" (water resistant) ibaresine bakın. AAD'ye göre suya dayanıklı kremler, ıslak ya da terli ciltte 40 veya 80 dakika boyunca etkisini korur; bu sürenin sonunda yeniden sürülmesi gerekir.
Ayrıca:
- Son kullanma tarihini kontrol edin. CDC, son kullanma tarihi olmayan kremlerin raf ömrünün en fazla 3 yıl olduğunu belirtir. Sıcakta uzun süre bekletilen kremler etkisini daha çabuk kaybedebilir.
- Cilt tipinize uygun formu seçin. Krem, losyon, jel ya da sprey formları vardır. Yağlı ya da sivilceye eğilimli ciltte daha hafif formlar tercih edilebilir; hassas ciltte yeni bir ürünü önce küçük bir alanda denemek iyi bir yöntemdir.
Ne kadar sürmeli?
Güneş kremlerindeki en yaygın hata, gereğinden az ürün kullanmaktır. NHS, ince sürülen kremin koruma düzeyinin belirgin şekilde azaldığını vurgular ve tüm vücudu kapatmak için yetişkinlerin yaklaşık 6–8 çay kaşığı güneş kremi kullanmasını önerir.
Pratik ipuçları:
- Yüz ve boyun için bol miktarda ürün kullanın.
- Kulaklar, ense, ayak üstleri, el sırtları ve saç çizgisi gibi sık unutulan bölgeleri atlamayın.
- Dudaklar için güneş koruyucu içeren dudak ürünleri kullanılabilir.
- Kremi cilde ovuşturarak değil, eşit bir tabaka oluşturacak şekilde yayın.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Ne zaman ve ne sıklıkla sürmeli?
NHS'in önerileri şöyledir:
- Güneşe çıkmadan 30 dakika önce sürün ve çıkmadan hemen önce yeniden sürün.
- En az 2 saatte bir yenileyin; güneş ve terleme kremi ciltten uzaklaştırabilir.
- Denizden ya da havuzdan çıktıktan sonra, ürün "suya dayanıklı" olsa bile hemen yeniden sürün.
- Havluyla kurulandıktan ya da çok terledikten sonra da yenileyin.
Güneş kremini yalnızca plajda değil; açık havada spor yaparken, bahçede çalışırken, uzun yürüyüşlerde ve kayak gibi karla ilgili etkinliklerde de kullanmak gerekir.
Güneş kremi kullanırken sık yapılan hatalar
Kaynakların önerileri bir araya getirildiğinde, korumayı zayıflatan bazı yaygın hatalar öne çıkar:
- Az miktarda sürmek: NHS, ince sürülen kremin koruma düzeyinin azaldığını vurgular.
- Yenilemeyi unutmak: Sabah bir kez sürülen krem gün boyu koruma sağlamaz; terleme, yüzme ve havluyla kurulanma kremi ciltten uzaklaştırır.
- Bazı bölgeleri atlamak: Kulaklar, ense, ayak üstleri ve saç çizgisi sık unutulur.
- Yalnızca plajda kullanmak: Şehirde yürürken, açık havada spor yaparken ve kayak yaparken de UV maruziyeti olur.
- Bulutlu havada vazgeçmek: CDC'ye göre UV ışınları bulutların arasından geçebilir.
- Yüksek SPF'ye güvenip güneşte uzun kalmak: Hiçbir krem tam koruma sağlamaz; gölge ve giysiyle birlikte kullanmak gerekir.
- Eski ürün kullanmak: Son kullanma tarihi geçmiş ya da sıcakta uzun süre bekletilmiş kremler yeterince koruyamayabilir.
Güneş kremi tek başına yeterli değil
DSÖ ve CDC, güneş kremini diğer önlemlerle birlikte kullanmayı önerir:
- Gölgede kalın. Şemsiye, ağaç ya da tente altı doğrudan maruziyeti azaltır.
- Öğle saatlerine dikkat edin. Güneş ışınlarının en güçlü olduğu saatler genellikle öğle saatleridir; NHS İngiltere için 11.00–15.00, CDC ise ABD için 10.00–16.00 aralığını belirtir. Bu saatlerde gölgede kalmaya çalışın.
- UV indeksini takip edin. DSÖ ve NHS, UV indeksi 3 ve üzerinde olduğunda korunma önlemlerinin alınmasını önerir. Hava durumu uygulamalarında UV indeksi genellikle yer alır.
- Uygun giyinin. CDC, sık dokunmuş kumaşların daha iyi koruma sağladığını; uzun kollu giysilerin ve uzun pantolon ya da eteklerin faydalı olduğunu belirtir.
- Geniş kenarlı şapka takın. Yüz, kulaklar ve enseyi korur; kep tarzı şapkalar ense ve kulakları açıkta bırakır.
- Güneş gözlüğü kullanın. UVA ve UVB'yi engelleyen, mümkünse yanları saran modeller tercih edilmelidir.
- Solaryumdan uzak durun. DSÖ, yapay bronzlaşma cihazlarının kullanılmamasını önerir.
Bebekler ve çocuklar
NHS, 6 aydan küçük bebeklerin doğrudan güçlü güneş ışığından uzak tutulması gerektiğini belirtir; CDC de güneş kreminin 6 aydan küçük bebeklerde önerilmediğini vurgular. Bu yaş grubunda gölge ve uygun giysi temel korunma yöntemidir. Daha büyük çocuklarda NHS en az SPF 30'luk bir güneş kremi önerir. Çocuğunuzun cildiyle ilgili sorularınızı çocuk sağlığı alanındaki hekiminize danışabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda bir dermatoloğa (deri ve zührevi hastalıklar uzmanına) başvurmanız önerilir:
- Yeni çıkan ya da şekli, rengi veya boyutu değişen bir ben fark ettiyseniz,
- Kenarları düzensiz, birden fazla renk içeren ya da kaşınan, kanayan bir ben varsa,
- İyileşmeyen bir yara, kabuklanan ya da pul pul dökülen bir cilt lezyonu varsa,
- Güneş kremine karşı kızarıklık, kaşıntı ya da döküntü gibi tepkiler gelişiyorsa,
- Ailenizde deri kanseri öyküsü varsa ve düzenli cilt kontrolü hakkında bilgi almak istiyorsanız.
Ciddi güneş yanığıyla birlikte yüksek ateş, titreme, bilinç bulanıklığı, bayılma ya da yaygın içi su dolu kabarcıklar görülürse ya da sıcak çarpması belirtileri ortaya çıkarsa beklemeden 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
SPF 50 kullanırsam güneşte daha uzun kalabilir miyim?
Hayır. Yüksek SPF daha fazla UVB koruması sağlar, ancak hiçbir güneş kremi tam koruma sağlamaz. Kremi düzenli olarak yenilemek, gölge ve uygun giysiyle birlikte kullanmak gerekir.
Güneş kremini ne sıklıkla yenilemeliyim?
NHS en az 2 saatte bir ve denizden ya da havuzdan çıktıktan hemen sonra yeniden sürülmesini önerir. Suya dayanıklı kremler de AAD'ye göre 40 veya 80 dakika sonra yenilenmelidir.
Bulutlu havada güneş kremi gerekir mi?
Evet. CDC'ye göre UV ışınları bulutların arasından geçebilir. UV indeksi 3 ve üzerindeyse bulutlu havada da korunma önlemleri alınmalıdır.
Geçen yazdan kalan güneş kremini kullanabilir miyim?
Son kullanma tarihi geçmemişse kullanılabilir. CDC, tarihi belirtilmemiş kremlerin raf ömrünün en fazla 3 yıl olduğunu belirtir. Rengi, kokusu ya da kıvamı değişmiş ürünleri kullanmamak daha doğru olur.
Esmer tenliler güneş kremi kullanmalı mı?
Açık tenli kişiler güneş yanığı açısından daha fazla risk altındadır, ancak UV ışınları her ten rengini etkileyebilir. Uzun süre güneşte kalınacaksa her ten tipinde korunma önlemleri önerilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
