Blefarit (göz kapağı iltihabı) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Blefarit nedir?

Göz kapaklarının kenarında kirpikler ve kirpik köklerinin yakınında, gözyaşının yağlı tabakasını üreten küçük bezler bulunur. Bu bölgedeki deri, bezler ve kirpik kökleri çeşitli nedenlerle iltihaplanabilir. MedlinePlus blefariti, iltihaplı, tahriş olmuş, kaşıntılı ve kızarık göz kapaklarıyla kendini gösteren bir durum olarak tanımlar.

Blefarit dönem dönem alevlenebilen, uzun süreli bir seyir gösterebilir. NEI'ye göre blefarit genellikle tamamen geçmez; bu nedenle yakınmaları kontrol altında tutmak için göz kapaklarının düzenli olarak temizlenmesi bir alışkanlık hâline getirilmelidir.

NHS'e göre blefarit başka insanlara bulaşmaz. NEI'ye göre rahatsız edici olabilir; ancak genellikle gözlerde kalıcı bir hasara yol açmaz.

Blefarit türleri

The College of Optometrists (İngiltere optometristler kurumu), blefariti göz kapağı kenarlarının uzun süreli (kronik) iltihabı olarak tanımlar ve iki türünü ayırır:

• Ön blefarit: Göz kapaklarının dış ön kenarını, yani kirpiklerin dibini etkiler. NEI'ye göre genellikle deride bulunan bakteriler ya da saçlı deri veya kaşlardaki kepek nedeniyle olur; alerjiler ya da akarlar da nadiren neden olabilir.
• Arka blefarit: Göz kapaklarının iç kenarını, kirpiklerin hemen arkasında yer alan ve gözyaşının yağlı tabakasını üreten bezleri (meibom bezleri) etkiler. College'a göre bu bezlerin ürettiği ince yağ tabakası normalde gözyaşının çok hızlı buharlaşmasını önler; bezler iltihaplanırsa bu süreç düzgün işlemez. NEI'ye göre rozasea ve saçlı deri kepeği gibi yaygın deri sorunları arka blefarite yol açabilir.

NEI'ye göre kişide tek bir tür ya da iki tür aynı anda bulunabilir. NEI, blefaritinizin nedenini ve en uygun bakım yollarını göz hekiminizle konuşmanızı önerir.

Belirtileri nelerdir?

NHS, NEI ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Göz kapaklarında kızarıklık, şişlik ve hassasiyet
• Kaşıntı
• Gözlerde yanma ya da batma hissi
• Gözde kum varmış gibi bir his; MedlinePlus'a göre göz kırpınca belirginleşebilir
• Kirpik diplerinde pul ya da kabuk birikmesi
• Sabahları uyanınca göz kapaklarının birbirine yapışması
• Kirpik dökülmesi
• NEI'ye göre sulanan gözler, ışığa hassasiyet ve köpüklü ya da küçük kabarcıklı gözyaşı

NHS'e göre belirtiler çoğu zaman gelip geçer. NEI'ye göre bulanık görme, kirpik dökülmesi, kirpiklerin yanlış yöne doğru çıkması ve kornea gibi gözün diğer bölümlerinde şişlik blefaritin yol açabileceği daha ciddi sorunlar arasında yer alır. Bu belirtiler varsa göz hekimine başvurmak gerekir.

The College of Optometrists'e göre blefaritte gözde rahatsızlık, batma, kaşıntı ve göz kuruluğu belirtileri görülebilir; bazen ise hiçbir belirti olmayabilir. NEI de göz kuruluğunu blefaritin olası sonuçları arasında sayar. Bkz. Göz kuruluğu neden olur?

Nedenleri ve risk etkenleri

MedlinePlus'a göre blefaritin kesin nedeni bilinmemektedir. NEI'ye göre blefarit çoğu zaman göz kapaklarında, kirpik diplerinde fazla miktarda bakteri bulunduğunda gelişir; göz kapaklarındaki yağ bezleri tıkandığında veya tahriş olduğunda da ortaya çıkabilir. MedlinePlus, NHS ve NEI'nin saydığı nedenler ve risk etkenleri şunlardır:

• Bakterilerin aşırı çoğalması: Deride doğal olarak bulunan bakterilerin göz kapağı kenarında fazla çoğalması
• Yağ bezlerinin işlev bozukluğu: MedlinePlus'a göre göz kapağının ürettiği normal yağların azalması ya da bozulması
• Demodeks: MedlinePlus'a göre deride yaşayan Demodeks adlı küçük bir akar da blefarite yol açabilir.
• Deri hastalıkları: NHS ve MedlinePlus seboreik dermatiti (kepek benzeri pullanmaya yol açan deri iltihabı), MedlinePlus ve NEI de rozaseayı (yüzde kızarıklık ve kabarcıklarla seyreden deri hastalığı) risk etkenleri arasında sayar.
• Kepek: NEI'ye göre saçlı deride ya da yüzde pullanma (kepek) olanlarda blefarit riski daha yüksektir.
• Alerjiler: MedlinePlus ve NEI kirpikleri etkileyen alerjileri de risk etkenleri arasında gösterir; MedlinePlus'a göre bu daha seyrektir.
• Yağlı cilt: NEI'ye göre yağlı cildi olanlarda risk daha yüksektir.

Tanı nasıl konur?

NEI ve MedlinePlus'a göre blefarit tanısı çoğu zaman göz muayenesiyle konur. Göz hekimi gözlerinizi, göz kapaklarınızı ve kirpiklerinizi yakından inceler; bunun için parlak bir ışık ya da özel bir büyüteç kullanabilir. MedlinePlus'a göre göz kapağına yağ üreten bezlerin sağlıklı olup olmadığını görmek için bu bezlerin özel fotoğrafları da çekilebilir.

Göz kapağı temizliği: adım adım

Blefarit tedavisinin temeli, göz kapaklarının düzenli olarak temizlenmesidir. NEI'ye göre ana yaklaşım, göz kapaklarını düzenli olarak temizlemek ve kabuklardan arındırmaktır. NHS göz kapaklarının günde iki kez temizlenmesini önerir. NHS'in önerdiği temizlik adımları şunlardır:

1. Ilık kompres: Temiz bir bezi ya da pamuğu ılık suya batırın ve kapalı göz kapağınızın üzerine 5–10 dakika koyun.
2. Masaj: Göz kapaklarınıza yaklaşık 30 saniye boyunca nazikçe masaj yapın.
3. Temizlik: Pamuk ya da pamuklu çubukla göz kapağı kenarı boyunca nazikçe silerek pulları ve kabukları temizleyin. NHS'e göre suya az miktarda bebek şampuanı eklemek yardımcı olabilir.

MedlinePlus ise günde en az 2 kez, 5'er dakika ılık kompres uygulanmasını ve ılık suyla göz yakmayan bebek şampuanından hazırlanan bir karışımın pamuklu çubukla kapak kenarı boyunca nazikçe sürülmesini önerir.

NEI, temizliğe başlamadan önce ellerin sabun ve suyla yıkanmasını, işlemin sonunda gözün temiz suyla durulanmasını ve diğer göz için yeni bir bez ya da pamuklu çubuk kullanılmasını önerir. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?

NHS'e göre eczacı, göz kapaklarını temiz tutmaya yardımcı olacak ped, mendil ve göz damlaları önerebilir.

NHS'e göre blefarit çoğu zaman göz kapaklarının her gün yıkanmasıyla tedavi edilebilir. The College of Optometrists de düzenli kapak temizliğinin, her iki blefarit türünde de çoğu kişinin yakınmalarını azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtir. NHS, belirtiler geçse bile göz temizliğine devam edilmesini önerir; MedlinePlus'a göre sorunun geri gelmesini önlemek için göz kapaklarını temiz tutmayı sürdürmeniz gerekebilir. NHS ayrıca belirtiler sürerken kontakt lens ve göz makyajı kullanılmamasını önerir.

İlaç tedavisi

Düzenli temizliğe rağmen yakınmalar sürerse hekim ek tedaviler önerebilir:

• Antibiyotikler: NHS'e göre kapak temizliğine rağmen geçmeyen blefaritte hekim göz kapağına sürülen antibiyotikli bir krem ya da merhem önerebilir; blefarit kist gibi başka sorunlara yol açtıysa antibiyotikli göz damlası ya da tablet önerilebilir. NEI ve MedlinePlus, bazı durumlarda ağızdan alınan antibiyotiklerin de kullanılabildiğini belirtir.
• Kortizonlu damlalar: NEI'ye göre kızarıklık, şişlik ve tahrişi kontrol etmek için hekim kortizonlu (steroid) göz damlaları yazabilir. Bu damlaları yalnız hekiminizin önerisiyle kullanın.
• Yapay gözyaşı: NEI'ye göre hekim reçetesiz alınabilen yapay gözyaşı damlaları da önerebilir.
• Altta yatan hastalığın tedavisi: NEI'ye göre blefarite rozasea ya da kepek gibi başka bir sağlık sorunu yol açıyorsa, o durumun tedavisi yardımcı olur.
• Diğer seçenekler: MedlinePlus'a göre göz kapaklarına püskürtülen hipokloröz asit içeren bir ilaç, özellikle rozasea da varsa bazı durumlarda yararlıdır. Demodeks akarından şüpheleniliyorsa sağlık çalışanının kapaklara uyguladığı çay ağacı yağı yardımcı olabilir ve bu amaçla yeni bir reçeteli ilaç da kullanıma girmiştir.

NHS'e göre blefarit ağırsa ya da başka göz belirtileri de varsa aile hekimi sizi göz hastalıkları uzmanına yönlendirebilir. The College of Optometrists, antibiyotiklerin (damla, merhem ya da ağızdan) kullanılabildiğini, ancak bu tedavilerin durumu tamamen ortadan kaldırdığına dair güçlü bir kanıt bulunmadığını ve sürekli bakımın gerekebileceğini belirtir. Bu nedenle ilaç tedavisi kullanılsa bile düzenli kapak temizliği sürdürülmelidir.

Olası komplikasyonlar

NEI'ye göre blefarit şu sorunlara yol açabilir:

• Arpacık. Bkz. Arpacık (hordeolum) nedir?
• Şalazyon. Bkz. Şalazyon nedir?
• Göz kuruluğu
• Korneada (gözün ön yüzündeki saydam tabaka) hasar
• Süregen kızarıklık

NEI'ye göre ağır durumlarda blefarit, göz kapaklarındaki şişlik ve tahriş ya da yanlış yöne doğru çıkan kirpikler nedeniyle korneaya zarar verebilir. NHS'e göre gözde ağrı, görme değişiklikleri ve gözlerde çok belirgin kızarıklık daha ciddi bir göz sorununun işareti olabilir ve gecikmeden değerlendirilmelidir. MedlinePlus da blefariti olan kişilerde arpacık ve şalazyonun daha sık görüldüğünü ve durum uzun süre devam ederse göz kapaklarında yara izi oluşabileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre tedaviyle sonuç çoğu zaman iyidir.

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

• Kontakt lens ve makyaj: NHS, alevlenme dönemlerinde kontakt lens takılmamasını ve özellikle göz kalemi ve rimel gibi göz makyajı ürünlerinin kullanılmamasını önerir.
• Düzenli temizlik: Yakınmalar geçse bile kapak temizliğini düzenli olarak sürdürmek alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olabilir. NEI, kapak temizliğinin ömür boyu sürdürülecek bir rutin olarak benimsenmesini önerir.
• Eşlik eden deri sorunları: MedlinePlus, soruna katkıda bulunabilecek deri hastalıklarının tedavi edilmesini önerir. Saçlı deride kepek ya da yüzde rozasea varsa bunların tedavisi için hekime danışın.