Göz kuruluğu neden olur? Belirtileri ve rahatlama yolları

Göz kuruluğu nedir?

Gözün ön yüzeyi, her göz kırpışta yayılan ince bir gözyaşı tabakasıyla kaplıdır. Bu tabaka gözü nemli tutar, yüzeyi pürüzsüzleştirerek net görmeye yardım eder ve gözü toz ile mikroplardan korur. Gözyaşı yalnızca sudan oluşmaz; göz kapaklarındaki küçük bezlerin salgıladığı yağlı bir katman, suyun hızla buharlaşmasını önler.

ABD Ulusal Göz Enstitüsü (NEI), göz kuruluğunu gözlerin ıslak kalmak için yeterince gözyaşı üretmemesi ya da gözyaşının düzgün işlev görmemesi olarak tanımlar ve bunun üç yolla gelişebileceğini açıklar:

• Gözyaşı bezlerinin yeterince gözyaşı üretmemesi
• Gözyaşının çok hızlı buharlaşması
• Gözyaşının yapısının, örneğin yağlı katmanının yetersiz olması

NEI, göz kuruluğunu yaygın bir sorun olarak tanımlar; ABD'de her yıl yaklaşık 16,4 milyon kişinin göz kuruluğu yaşadığını belirtir.

Göz kuruluğu belirtileri nelerdir?

NEI ve NHS'nin saydığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Gözde kum ya da yabancı cisim varmış gibi batma hissi
• Yanma, sızlama ve kaşıntı
• Gözlerde kızarıklık
• Işığa hassasiyet
• Gelip giden bulanık görme
• Gözlerin normalden fazla sulanması

Gözlerin sulanması ilk bakışta kuruluğa ters gibi görünebilir. Ancak göz yüzeyi tahriş olduğunda refleks olarak fazla gözyaşı salgılanır; bu gözyaşı yüzeyi yeterince korumadığı için yakınmalar sürer.

Belirtiler çoğunlukla gün içinde, özellikle uzun süre ekrana bakıldıktan, okunduktan ya da klimalı ortamda kalındıktan sonra artar.

Göz kuruluğu neden olur? Kimlerde daha sık görülür?

NEI ve NHS'nin saydığı risk etkenleri şunlardır:

• 50 yaşın üzerinde olmak
• Kadın olmak: NEI kadınlarda göz kuruluğunun daha sık görüldüğünü belirtir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi (AAO), yaşla birlikte hormon değişikliklerine bağlı olarak gözyaşı üretiminin azaldığını ve göz kuruluğunun özellikle menopoz sonrasındaki kadınlarda sık görüldüğünü açıklar.
• Kontakt lens kullanmak
• Uzun süre ekrana bakmak: Ekrana odaklanırken göz kırpma azalır ve gözyaşı daha hızlı buharlaşır.
• Ortam koşulları: Klima ve ısıtıcıların kuruttuğu hava, dumanlı, tozlu ya da rüzgârlı ortamlar
• Sigara ve alkol kullanımı
• Bazı ilaçlar: AAO, idrar söktürücüler (diüretikler), beta blokerler, antihistaminikler, uyku ilaçları, kaygı ve depresyon ilaçları ile mide yanması ilaçları gibi grupların göz kuruluğuna yol açabildiğini belirtir. NHS ise ilaçların hekim önerisi olmadan bırakılmaması gerektiğini vurgular; şüphelendiğiniz bir ilacı hekiminizle konuşun.
• Göz ameliyatları: AAO, LASIK gibi kırma kusuru ameliyatlarının da göz kuruluğuna yol açabileceğini belirtir.
• Göz kapağı iltihabı (blefarit): Göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin tıkanması gözyaşının yağlı katmanını bozar.
• Bağışıklık sistemi ve diğer hastalıklar: NEI ve AAO, lupus, Sjögren sendromu ve romatoid artrit gibi hastalıkların yanı sıra tiroid hastalıklarının da göz kuruluğuyla ilişkili olduğunu belirtir.
• Beslenme: NEI, A vitamini ya da omega-3 yağ asitlerinin yetersizliğini de risk etkenleri arasında sayar.

Ekran kullanımı ve göz kuruluğu

Bilgisayar, telefon ve tablet gibi ekranlara uzun süre bakarken göz kırpma sayısı azalır; bu da göz yüzeyinin daha çabuk kurumasına yol açar. NHS, ekran kullanımına düzenli olarak ara vermeyi ve ekranı göz hizasının biraz altına yerleştirmeyi önerir. NEI de ekran süresini sınırlamayı göz kuruluğunu azaltan yaşam tarzı değişiklikleri arasında sayar.

Ekrana bağlı göz yorgunluğu ve mola verme teknikleri için Dijital göz yorgunluğu ve 20-20-20 kuralı yazısına bakabilirsiniz. Ekran ışığıyla ilgili merak edilenler için Mavi ışık gözlere zararlı mı? yazısı da yardımcı olabilir.

Göz kuruluğuna ne iyi gelir? Evde yapılabilecekler

Göz kapağı bakımı

NHS, özellikle göz kapağı kenarındaki yağ bezleri tıkandığında şu bakımı önerir:

1. Temiz bir bezi ılık (sıcak değil) suya batırıp sıkın ve kapalı göz kapaklarınızın üzerine birkaç dakika hafifçe bastırın.
2. Ardından kapak kenarlarına temiz bir pamuklu çubukla nazikçe masaj yapın; bu, yağ bezlerindeki salgının akmasına yardım eder.
3. Son olarak göz kapaklarınızı ılık suyla ıslatılmış temiz bir pamukla nazikçe temizleyin.

Ortam ve alışkanlık düzenlemeleri

NEI ve NHS'nin önerileri şunlardır:

• Ekran kullanımında sık mola verin ve bilinçli olarak göz kırpın.
• Kapalı ortamda nemlendirici kullanın.
• Rüzgârlı ve güneşli havalarda yanları kapalı (sargılı) güneş gözlüğü takın.
• Sigara dumanından, tozlu ve kuru ortamlardan uzak durun; sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün.
• Alkolü azaltın.
• Yeterince su için ve uykunuzu düzenli tutun. NEI, günde 7–8 saat uyumayı da yaşam tarzı önerileri arasında sayar.
• AAO, saç kurutma makinesinin sıcak havasını gözlere yöneltmemeyi ve gece yatmadan önce hekim önerisiyle göz merhemi kullanılabileceğini belirtir.
• Kontakt lens kullanıyorsanız NHS'nin önerdiği gibi bir süre gözlüğe geçmeyi düşünün ve lens kullanımınızı göz hekiminizle konuşun.

Eczaneden alınabilecek ürünler

NHS, eczacının göz kuruluğu için damla, jel ya da merhem önerebileceğini belirtir. NEI de reçetesiz satılan suni gözyaşlarını hafif göz kuruluğunda ilk adım olarak anlatır. AAO, suni gözyaşlarını gün içinde sık kullanması gereken kişiler için koruyucu madde içermeyen ürünlerin daha uygun olabileceğini belirtir. Ürünün türünü ve ne sıklıkla kullanılacağını eczacınıza ya da göz hekiminize danışın. Alerjiye bağlı göz kaşıntısı ve sulanma varsa eczacı uygun alerji ilaçları önerebilir.

Göz hekimi nasıl değerlendirir ve tedavi eder?

NEI'ye göre göz hekimi kapsamlı bir göz muayenesi yapar; gözyaşı üretiminin miktarını, gözyaşının ne kadar hızlı buharlaştığını ve göz kapaklarının yapısını değerlendirir. Göz kuruluğunun altında başka bir göz hastalığı ya da bağışıklık sistemi hastalığı olup olmadığına bakılır.

Ev önlemleri ve suni gözyaşları yeterli olmadığında hekim şu seçenekleri değerlendirebilir:

• Gözyaşı üretimini artırmaya ya da göz yüzeyindeki iltihabı azaltmaya yönelik reçeteli göz damlaları
• Gözyaşının gözden daha yavaş boşalması için gözyaşı kanallarına yerleştirilen küçük tıkaçlar (punktum tıkaçları)
• Seyrek durumlarda göz kapağıyla ilgili sorunlar için cerrahi
• Göz kapağı iltihabının (blefarit) tedavisi
• Altta yatan bağışıklık sistemi hastalığının tedavisi için ilgili uzmana yönlendirme

Hangi doktora gidilir?

Göz kuruluğu için göz hastalıkları uzmanına başvurulur. Hafif yakınmalarda eczacıdan da destek alınabilir. Ağız kuruluğu, eklem ağrıları gibi belirtiler eşlik ediyorsa Sjögren sendromu gibi bir bağışıklık sistemi hastalığı açısından romatoloji değerlendirmesi gerekebilir. Konuyla ilgili doktorları göz kuruluğu sayfasından ve göz hastalıkları branş sayfasından inceleyebilirsiniz.