Kısaca
Seboreik dermatit, saçlı deri, kaşlar, burun kenarları, kulaklar ve göğüs gibi yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde pullanma, kızarıklık ve kaşıntıya yol açan yaygın bir deri durumudur. Hafif biçimi halk arasında "kepek" olarak bilinir; bebeklerde saçlı deride görülen biçimine "bebek kepeği" ya da "konak" denir. Bulaşıcı değildir ve temizlik eksikliğinden kaynaklanmaz. Uzun süreli, dönem dönem alevlenen bir durumdur; ancak uygun şampuanlar, kremler ve tetikleyicilerden kaçınmayla çoğu kişide belirtiler kontrol altına alınabilir.
Seboreik dermatit nedir?
MedlinePlus seboreik dermatiti, vücudun yağlı bölgelerinde beyaz ile sarımsı arası pullar oluşturan yaygın, iltihaplı (enflamatuvar) bir deri durumu olarak tanımlar. "Dermatit" deride iltihap, "seboreik" ise yağ bezleriyle ilişkili anlamına gelir.
Amerikan Dermatoloji Akademisi'ne (AAD) göre seboreik dermatit her yaşta ve her ten renginde görülebilir. En sık görüldüğü üç dönem vardır:
- Bebeklik: Özellikle yaşamın ilk aylarında.
- Ergenlik: Yağ bezlerinin daha etkin çalıştığı dönemde.
- Yetişkinlik: AAD'ye göre özellikle 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde sıktır; erkeklerde kadınlardan daha sık görülür.
Kepek, NHS'e göre seboreik dermatitin hafif bir biçimi olabilir. Kepek bulaşıcı değildir ve saçın az yıkanmasından kaynaklanmaz.
Belirtileri nelerdir?
MedlinePlus ve AAD'nin tarif ettiği başlıca belirtiler şunlardır:
- Saçlı deride beyaz, kuru pullar ya da yağlı, sarımsı ve yapışkan kepek
- Deride pullarla kaplı, hafif kabarık lekeler
- Yağlı görünen deri alanları
- Kaşıntı
- Hafif kızarıklık
En sık nerelerde görülür?
- Saçlı deri ve saç çizgisi
- Kaşlar ve göz kapakları
- Burun kenarındaki kıvrımlar
- Kulak içi ve kulak arkası
- Sakal bölgesi
- Göğsün ortası (AAD'ye göre özellikle erkeklerde)
- Bebeklerde deri kıvrımları ve bez bölgesi
Farklı ten renklerinde görünüm
AAD'ye göre açık tenli kişilerde döküntü kırmızı ve kabarık görünürken, koyu tenli kişilerde pembe, hafif mor ya da çevresinden daha açık renkli olabilir. Bu nedenle kızarıklığın belirgin olmaması seboreik dermatit olasılığını dışlamaz.
Neden olur?
MedlinePlus'a göre seboreik dermatitin tam nedeni bilinmemektedir. Muhtemelen birden fazla etken birlikte rol oynar:
- Yağ bezlerinin etkinliği: Durumun yağlı bölgelerde ortaya çıkmasının nedeni budur.
- Malassezia mayası: Deride doğal olarak yaşayan bu maya türünün seboreik dermatitle ilişkili olduğu düşünülür. NHS de deride doğal olarak bulunan bir mayayı kepeğin olası nedenleri arasında sayar.
- Deri bariyerindeki değişiklikler
- Genetik yatkınlık
Riski artıran ve alevlendiren durumlar
MedlinePlus'ın saydığı risk etkenleri şunlardır:
- Stres
- Aşırı soğuk ya da sıcak gibi zorlu hava koşulları
- Yağlı deri
- Alkol kullanımı
- Obezite
- Parkinson hastalığı, inme veya beyin hasarı gibi nörolojik durumlar
- HIV enfeksiyonu
AAD de sedef hastalığı ve rozasea gibi deri hastalıkları olanlarda riskin daha yüksek olduğunu belirtir. Birçok kişide belirtiler soğuk mevsimlerde ve stresli dönemlerde artar.
Bebeklerde seboreik dermatit (bebek kepeği)
NHS'e göre bebek kepeği, bebeklerde sık görülen ve zararsız bir durumdur. Saçlı deride ve yüzde beyaz ya da sarı, yağlı pullar oluşur; bu pullar kabuk bağlayıp dökülebilir. Bez bölgesinde küçük, kuru pullar da görülebilir. NHS, bebek kepeğinin genellikle kaşıntı ya da ağrı yapmadığını, bebeği rahatsız etmediğini, bebekten bebeğe bulaşmadığını ve çoğunlukla birkaç ay içinde kendiliğinden geçtiğini belirtir.
NHS'in evde bakım önerileri:
- Pulları yumuşatmak için saçlı deriye nemlendirici (emoliyen) sürüp hafifçe masaj yapmak
- Yumuşak bir fırçayla nazikçe taramak, ardından bebek şampuanıyla yıkamak
- Etkilenen vücut bölgelerinde sabun yerine su ve nemlendiriciyle yıkamak
- Bez bölgesinde bariyer krem kullanmak ve bezi sık değiştirmek
NHS kaçınılması gerekenleri de sıralar: zeytinyağı, yer fıstığı yağı, sabun, yetişkin şampuanları ve parfümlü ürünler kullanılmamalı; kabuklar enfeksiyon riski nedeniyle koparılmamalıdır. Bebeğinize herhangi bir ilaçlı ürün uygulamadan önce çocuk doktorunuza danışın.
Bu konuda
Seboreik dermatit (kepek) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
MedlinePlus'a göre tanı çoğunlukla döküntünün görünümüne ve yerine bakılarak konur; deri biyopsisi nadiren gerekir. Hekim muayenede şu durumları da göz önünde bulundurur:
- Sedef hastalığı (psoriazis): Saçlı deride benzer pullanma yapabilir; pullar genellikle daha kalın ve gümüşi beyazdır. Bkz. Sedef hastalığı nedir?
- Atopik dermatit (egzama): Özellikle bebeklerde ayırt edilmesi gerekebilir. Bkz. Atopik dermatit (egzama)
- Deri mantarı ve rozasea gibi yüzde ve saçlı deride kızarıklık yapabilen diğer durumlar
Belirtiler alışılmadık biçimde yaygınsa, tedaviye yanıt vermiyorsa ya da başka hastalıklar düşünülüyorsa hekim ek incelemeler isteyebilir.
Tedavi ve bakım
AAD'ye göre seboreik dermatitin durumu tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; ancak tedavi kaşıntıyı hafifletebilir, döküntüyü azaltabilir ya da geçici olarak tamamen temizleyebilir. Amaç belirtileri kontrol altında tutmak ve alevlenmeleri seyrekleştirmektir.
Kepek şampuanları
MedlinePlus, reçetesiz satılan kepek şampuanlarında şu etken maddelerden birinin bulunabileceğini belirtir: salisilik asit, katran (kömür katranı), çinko, resorsinol, ketokonazol veya selenyum sülfür. NHS, kepek için ketokonazol, kömür katranı ya da salisilik asit içeren bir şampuanın 4 haftaya kadar denenmesini önerir; bir türün işe yaramadığı durumda başka bir türün denenmesi gerekebilir. Şampuanın nasıl ve ne sıklıkla kullanılacağını eczacınıza sorabilir, ambalajdaki talimata uyabilirsiniz.
Reçeteli tedaviler
MedlinePlus'a göre belirtiler şiddetliyse hekim daha güçlü şampuanlar ya da kremler önerebilir. Bunlar arasında mantar ve maya üremesini azaltan ilaçlar (örneğin ketokonazol, siklopiroks), sodyum sülfasetamid, kortizonlu (kortikosteroid) kremler ve bağışıklık yanıtını baskılayan kremler bulunur. Yüz ve göz kapağı gibi ince derili bölgelerde hangi ürünün ne kadar süre kullanılacağına hekim karar verir; kortizonlu kremlerin uzun süre ve gözetimsiz kullanılması önerilmez.
Işık tedavisi
MedlinePlus, ışık tedavisinin (fototerapi) ve güneş ışığının bazı kişilerde yardımcı olabileceğini belirtir. Güneşlenme ise güneş yanığı riski nedeniyle ölçülü olmalıdır.
Günlük alışkanlıklar
- Saçınızı ve saçlı derinizi düzenli yıkayın; şampuanı derinize yedirip ürün talimatındaki süre kadar bekletin.
- Sakal bölgesinde belirti varsa bu bölgeyi de yıkamanız gerekebilir.
- Stresi azaltmaya yönelik alışkanlıklar edinin; stres alevlenmeleri tetikleyebilir.
- Kaşımaktan kaçının; kaşıma deriyi tahriş eder ve enfeksiyon riskini artırır. Bkz. Kaşıntı neden olur?
Seyri ve olası sorunlar
MedlinePlus seboreik dermatiti, gelip giden ve uzun süren (kronik) bir durum olarak tanımlar; belirtiler tedaviye ve risk etkenlerinin yönetimine çoğunlukla yanıt verir. AAD'ye göre bebeklerde birkaç ay içinde geçer; ergen ve yetişkinlerde ise yıllar boyunca, çoğu zaman mevsime ya da strese bağlı alevlenmeler görülebilir. Bazı kişilerde belirtiler kendiliğinden de geçebilir.
MedlinePlus'a göre olası sorunlar şunlardır:
- Görünümle ilgili sıkıntı, utanma ve özgüven kaybı gibi psikolojik etkiler
- Deride ikincil bakteri ya da mantar enfeksiyonları
Seboreik dermatit tek başına saç dökülmesinin tipik bir nedeni değildir; ancak saçlı derinin yoğun kaşınması ve tahrişi saç tellerini zayıflatabilir. Saç dökülmesi belirginse ayrıca değerlendirilmelidir. Bkz. Saç dökülmesi neden olur?
Ne zaman doktora başvurmalı?
Seboreik dermatit acil bir durum değildir. Ancak yüzde, dudaklarda ya da boğazda ani şişlik ve nefes darlığı gibi ağır alerjik tepki belirtileri gelişirse (örneğin yeni kullanılan bir ürünün ardından) beklemeden 112'yi arayın.
Hekime başvurun (NHS ve MedlinePlus):
- Kepek şampuanını en az 4 hafta kullanmanıza rağmen düzelme yoksa
- Belirtiler kötüleşiyorsa
- Saçlı deriniz kızarık ve şişse
- Yüzde ya da vücutta pullanan lekeler ortaya çıktıysa
- Lezyonlardan sıvı ya da iltihap akıyor, kabuklanma oluyor ya da belirgin kızarıklık ve ağrı gelişiyorsa
- Durum günlük yaşamınızı ve uykunuzu etkiliyorsa
Bebeğinizde (NHS):
- Birkaç haftalık bakıma rağmen düzelme yoksa
- Pullanma tüm vücuda yayıldıysa
- Kabuklarda kanama, sıvı sızması ya da şişlik varsa
- Bebeğiniz huzursuz, kaşıntılı görünüyor ya da ateşi varsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Seboreik dermatit bulaşıcı mı?
Hayır. AAD ve NHS'e göre seboreik dermatit ve bebek kepeği bulaşıcı değildir; temasla başkasına geçmez.
Kepek kirlilikten mi olur?
Hayır. NHS'e göre kepek kişisel temizlik eksikliğinden kaynaklanmaz. Deride doğal olarak bulunan bir maya, stres, soğuk hava ve egzama gibi etkenler rol oynayabilir.
Seboreik dermatit tamamen geçer mi?
Bebeklerde genellikle birkaç ay içinde kendiliğinden geçer. Ergen ve yetişkinlerde uzun süreli olabilir ve dönem dönem alevlenebilir; tedavi ve bakımla belirtiler çoğunlukla kontrol altına alınabilir.
Kepek şampuanı ne kadar süre denenmeli?
NHS, kepek şampuanının 4 haftaya kadar denenmesini önerir. Bu sürenin sonunda düzelme yoksa farklı etken maddeli bir şampuan denemek ya da hekime başvurmak gerekebilir.
Bebek kepeği için ne yapılmalı?
NHS, pulları yumuşatmak için nemlendirici sürüp yumuşak fırçayla taramayı ve bebek şampuanıyla yıkamayı önerir. Kabukları koparmayın; yetişkin şampuanı ve parfümlü ürün kullanmayın.
Seboreik dermatit için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme için aile hekiminize başvurabilirsiniz. Belirtiler inatçıysa deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji) uzmanı, bebeklerde ise çocuk doktoru değerlendirme yapar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
