Kılcal damar genişlemesi (telenjiektazi) nedir? Nedenleri ve tedavi

Kılcal damar genişlemesi nedir?

DermNet telenjiektaziyi, deride görülebilen küçük, çizgi şeklinde kırmızı kan damarları olarak tanımlar. Bu damarlar normalde gözle görülmeyecek kadar incedir. Genişlediklerinde deri yüzeyinden ince çizgiler, ağ ya da dal benzeri desenler şeklinde fark edilirler.

DermNet'e göre mavi renkli görünen benzer damarlar kılcal damarlardan biraz daha büyük toplardamarcıkları içerir ve venülektazi olarak adlandırılır. Office on Women's Health (OWH) ise bacaklarda görülen bu ince damarları "örümcek ağı damarlar" olarak tanımlar ve varislerden daha küçük olduklarını, genellikle kırmızı renkte olduklarını ve deride kabarıklık yapmadığını belirtir.

Kılcal damar ile varis arasındaki fark

• Kılcal damar (örümcek ağı damar): İnce, kırmızı ya da mor, düz damarlardır; deriden kabarık değildir.
• Varis: OWH'ye göre daha büyük, şişkin ve kıvrımlı toplardamarlardır; deriden kabarık görünebilir.

Her iki durum aynı kişide birlikte görülebilir. Varisler hakkında bilgi için bkz. Varis nedir?

Nerelerde görülür, belirtileri nelerdir?

OWH'ye göre kılcal damarlar en sık bacaklarda ve yüzde görülür:

• Yüzde: Burun kanatları, burun sırtı ve yanaklarda ince kırmızı çizgiler
• Bacaklarda: Uyluk, diz çevresi ve baldırlarda ağ ya da dal benzeri kırmızı-mor damarlar
• Göğüs ve boyunda: Özellikle güneş gören bölgelerde

OWH'ye göre bacaklardaki kılcal damarlar çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Bazı kişilerde ise bacaklarda yorgunluk, ağırlık ya da ağrı hissi olabilir; bu şikâyetler uzun süre ayakta durma ya da oturmayla artar, dinlenme ve bacakları yukarı kaldırmayla azalır. Bölgede kaşıntı da görülebilir.

Kılcal damarlar neden genişler?

DermNet ve OWH'nin sıraladığı nedenler şunlardır.

Sık görülen nedenler

• Güneş hasarı ve yaşlanma: DermNet'e göre güneşe uzun süre maruz kalan ve yaşlanan deride kılcal damarlar daha belirgin hâle gelir.
• Gül hastalığı (rozasea): Yüzde kızarıklık ve kılcal damar belirginleşmesiyle seyreden süregen bir deri hastalığıdır. Bkz. Rozasea (gül hastalığı) konu sayfası
• Gebelik: DermNet ve OWH gebeliği nedenler arasında sayar. OWH'ye göre gebelikte artan kan hacmi ve büyüyen rahmin damarlara yaptığı baskı rol oynar.
• Hormonlar: OWH'ye göre östrojen içeren doğum kontrol yöntemleri ve menopoz hormon tedavisi riski artırabilir.
• Uzun süre kortizonlu krem ya da ilaç kullanımı: DermNet'e göre özellikle yüzde uzun süre kortizonlu krem kullanımı kılcal damar genişlemesine yol açabilir.
• Işın tedavisi (radyoterapi): DermNet'e göre ışın tedavisi alan bölgelerde görülebilir.

Bacaklarda kılcal damarları kolaylaştıran etkenler

OWH'ye göre şu durumlar bacaklarda kılcal damar ve varis riskini artırır:

• Ailede benzer durum bulunması
• Uzun süre ayakta durmak ya da oturmak
• Fazla kilo
• Gebelik
• İleri yaş; yaşla birlikte toplardamar kapakçıkları ve baldır kasları zayıflar
• Toplardamar kapakçıklarının hasar görmesi

Daha seyrek ama önemli nedenler

DermNet'e göre kılcal damar genişlemesi bazen başka bir hastalığın işareti olabilir:

• Karaciğer hastalıkları: Özellikle alkol ya da viral enfeksiyonlarla ilişkili karaciğer hastalıklarında. Bkz. Karaciğer yağlanması nedir?
• Bağ dokusu hastalıkları: Skleroderma (sistemik skleroz), lupus ve dermatomiyozit. Bkz. Skleroderma ve Lupus (SLE) nedir?
• Cushing sendromu ve karsinoid sendrom
• Kalıtsal durumlar: DermNet'e göre kalıtsal hemorajik telenjiektazi gibi bazı genetik hastalıklarda telenjiektaziler doğuştan ya da gençlikten itibaren görülebilir. Bu hastalıkta tekrarlayan burun kanamaları önemli bir belirtidir.

Tanı nasıl konur?

DermNet'e göre kılcal damar genişlemesi çoğunlukla görünümüyle tanınır. Hekim, damarları damar tümörleri, damar gelişim bozuklukları ve varisler gibi diğer damar sorunlarından ayırt eder.

Hekim ayrıca şunları sorgulayabilir:

• Damarların ne zamandan beri olduğu ve artıp artmadığı
• Yüzde kızarıklık atakları olup olmadığı
• Kortizonlu krem ya da hormon içeren ilaç kullanımı
• Alkol kullanımı ve karaciğer hastalığı öyküsü
• Sık burun kanaması ya da ailede benzer durum
• Eklem ağrısı, el parmaklarında soğukta renk değişikliği ya da derinin sertleşmesi gibi bağ dokusu hastalığını düşündüren belirtiler

Bacaklardaki damarlara şişlik, ağrı ya da yara eşlik ediyorsa hekim toplardamar dolaşımını değerlendirmek için Doppler ultrason isteyebilir. Başka bir hastalıktan şüpheleniliyorsa kan testleri yapılabilir.

Muayeneye giderken

Değerlendirmenin verimli geçmesi için şunları hazırlayabilirsiniz:

• Damarları ilk ne zaman fark ettiğiniz ve zamanla nasıl değiştikleri
• Kullandığınız ilaçların, kremlerin ve hormon içeren ürünlerin listesi
• Ailede benzer damarlar, varis ya da sık burun kanaması olup olmadığı
• Yüzde kızarıklık atakları, eklem ağrısı ya da bacaklarda ağırlık gibi eşlik eden şikâyetler
• Varsa damarların zaman içindeki değişimini gösteren fotoğraflar

Tedavi seçenekleri

DermNet'e göre telenjiektaziler genellikle zararsızdır ve tedavi zorunlu değildir. Tedavi; kanama olması ya da kişinin görünümden rahatsız olması durumunda düşünülür. Altta yatan bir neden varsa, örneğin kortizonlu krem kullanımı ya da rozasea, bunun ele alınması önemlidir.

DermNet ve OWH'nin andığı başlıca yöntemler şunlardır:

• Damar lazeri: Işık enerjisi genişlemiş damarı hedef alarak zamanla solmasını sağlar. OWH'ye göre bacaklardaki ince damarlarda da kullanılabilir.
• Yoğun atımlı ışık (IPL): DermNet'e göre özellikle yüzdeki yaygın kızarıklık ve kılcal damarlarda kullanılabilir.
• Elektrocerrahi: İnce bir iğneyle verilen elektrik akımıyla damarın kapatılmasıdır.
• Skleroterapi: OWH'ye göre damarın içine özel bir ilaç enjekte edilerek damar duvarlarının yapışıp kapanması sağlanır. Daha çok bacaklardaki damarlarda kullanılır. Bkz. Varis tedavi yöntemleri

OWH'ye göre birden fazla seans gerekebilir ve tedaviden sonra yeni kılcal damarlar ortaya çıkabilir. İşlemlerden sonra geçici kızarıklık, morarma, şişlik ya da renk değişikliği görülebilir. Tedavi öncesinde beklentileri, olası yan etkileri ve seans sayısını bir uzmanla konuşmak önemlidir.

Korunma

Kılcal damar genişlemesini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak şu önlemler yeni damarların oluşma riskini azaltabilir:

• Güneşten korunun: Güneş kremi, şapka ve gölge, yüzdeki kılcal damarların artmasını önlemeye yardımcı olabilir. Bkz. Güneş kremi nasıl seçilir ve sürülür?
• Kortizonlu kremleri yalnızca hekim önerisiyle kullanın: Özellikle yüzde uzun süreli kullanımdan kaçının.
• Hareketli olun: OWH düzenli egzersizi önerir.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun: OWH'ye göre fazla kiloları vermek yardımcı olabilir.
• Uzun süre hareketsiz kalmayın: OWH'ye göre uzun süre ayakta durmaktan ya da oturmaktan kaçınmak, ara ara yürümek önemlidir.
• Bacaklarınızı yükseltin: Dinlenirken bacakları kalp seviyesinin üzerine kaldırmak rahatlatabilir.
• Kompresyon çorabı: OWH'ye göre bazı kişilerde yeni damarların oluşmasını önlemeye yardımcı olabilir; uygun çorap için hekiminize danışın.