Yaşa bağlı yakını görememe (presbiyopi) nedir, nasıl düzeltilir?

Presbiyopi nedir?

Gözümüz yakına ve uzağa bakarken odağını değiştirebilir. MedlinePlus'a göre yakındaki nesnelere odaklanmak için göz merceğinin şekil değiştirmesi gerekir. Gençlikte esnek olan mercek, yakına bakarken kolayca şekil değiştirir.

NEI'ye göre presbiyopide göz merceği sertleşir ve esnekliğini kaybeder; bu nedenle ışığı retinaya doğru biçimde odaklayamaz. MedlinePlus da yaşla birlikte merceğin esnekliğinin azaldığını ve gözün yakındaki nesnelere odaklanma yeteneğinin düştüğünü açıklar.

NEI, presbiyopiyi dört temel kırma kusurundan biri olarak sınıflar. Diğerleri uzağı bulanık görmeye yol açan miyopi, yakını bulanık görmeye yol açan hipermetropi ve uzağı ve yakını bulanık ya da çarpık gösterebilen astigmatizmadır. Presbiyopi bunlardan farklı olarak gözün şeklinden değil, merceğin yaşla değişmesinden kaynaklanır ve bu kusurlardan herhangi biriyle birlikte görülebilir. Bkz. Hipermetropi nedir? ve Miyopi nedir?

Kimlerde ve ne zaman görülür?

NEI'ye göre herkes yaşlandıkça presbiyopi yaşar; bu durum genellikle 45 yaşından sonra başlar. MedlinePlus da presbiyopinin genellikle 45 yaş civarında başladığını ve yaşlanmanın doğal bir parçası olduğunu belirtir.

NEI'ye göre presbiyopi zamanla kötüleşir; ancak genellikle 65 yaşından sonra ilerlemesi durur. Bu nedenle 40'lı yaşların sonu ile 60'lı yaşlar arasında yakın gözlüğü numarasının birkaç kez değişmesi beklenen bir durumdur.

Presbiyopi miyopi, hipermetropi ya da astigmatizması olan kişilerde de gelişir; bu durumda gözlük ya da lens reçetesi her ikisini birlikte düzeltecek biçimde düzenlenebilir. Değerlendirme göz muayenesiyle yapılır.

Presbiyopinin erken başlamasına yol açabilecek durumlar

Cleveland Clinic'e göre presbiyopi genellikle 40 yaş civarında gelişmeye başlar ve 60'lı yaşların ortasına kadar ilerler. Aynı kaynağa göre 2015 yılında dünyada yaklaşık 1,8 milyar kişide presbiyopi bulunuyordu.

Cleveland Clinic, bazı durumların presbiyopinin olağandan erken başlamasına yol açabileceğini belirtir:

• Hipermetropi
• Diyabet
• Multipl skleroz (MS)
• Kalp ve damar hastalıkları
• Alerji ilaçları (antihistaminikler) ve depresyon ilaçları (antidepresanlar) gibi bazı ilaçlar

40 yaşından önce yakını görmekte belirgin güçlük yaşıyorsanız bunu hekiminize söyleyin. Kullandığınız bir ilacın yakın görmenizi etkilediğini düşünüyorsanız ilacınızı kendi başınıza bırakmayın; hekiminizle konuşun.

Belirtileri nelerdir?

NEI ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Yakındaki nesneleri görmekte güçlük
• Okunan kitabı, gazeteyi ya da telefonu daha net görmek için gözden uzak tutma ihtiyacı
• Yakına odaklanmakta zorlanma
• Göz yorgunluğu
• Baş ağrısı

Belirtiler çoğu zaman yavaş yavaş gelişir. Kişi çoğu zaman önce ince yazıları okumakta zorlandığını fark eder. Telefondaki mesajları okumak, ilaç kutusundaki yazıları görmek, iğneye iplik geçirmek gibi işler zorlaşabilir.

Cleveland Clinic de okunan şeyi kol mesafesinde tutma ihtiyacını, yakın görmede bulanıklığı, yakın çalışmalardan sonra başlayan baş ağrısını ve gözlerde ağrı ya da yorgunluk hissi yaratan göz yorgunluğunu tipik belirtiler arasında sayar.

Presbiyopi ile hipermetropi farkı

Her iki durumda da yakını görmek zorlaşır, bu nedenle sık karıştırılırlar. NEI'ye göre hipermetropi, gözün şekli nedeniyle ışığın retinanın arkasına odaklanmasıdır ve çoğu zaman doğuştan vardır. Presbiyopi ise gözün şekliyle değil, yaşla birlikte merceğin sertleşmesiyle ilgilidir ve orta yaştan sonra ortaya çıkar. Hipermetropisi olan bir kişide de zamanla presbiyopi gelişebilir.

MedlinePlus'a göre düzeltilmeyen görme sorunları araç kullanmayı, günlük yaşamı ve işi olumsuz etkileyebilir.

Tanı nasıl konur?

NEI'ye göre presbiyopi kapsamlı bir göz muayenesiyle saptanır; bu muayene basit ve ağrı vermeyen bir işlemdir. MedlinePlus'a göre muayenede şu incelemeler yapılabilir:

• Retinanın değerlendirilmesi
• Göz kaslarının değerlendirilmesi
• Kırma ölçümü (refraksiyon testi)
• Gözün ön bölümünün özel bir mikroskopla (biyomikroskop) incelenmesi
• Görme keskinliği ölçümü

Neden göz muayenesi önemli?

Yakın görmede güçlük çoğu zaman presbiyopiye bağlı olsa da, göz muayenesi başka sorunları da ortaya koyabilir. NEI'ye göre birçok göz hastalığı başlangıçta belirti vermez ve göz bebeklerini büyüten damlalarla yapılan ayrıntılı göz muayenesi, bu hastalıkları erken dönemde yakalamaya yardımcı olur. NEI, 60 yaş üzerindekilerin ve ailesinde glokom bulunanların 1–2 yılda bir bu muayeneyi yaptırmasını, diyabeti ya da yüksek tansiyonu olan çoğu kişinin ise en az yılda bir muayene olmasını önerir.

Bu nedenle eczaneden hazır okuma gözlüğü almadan önce en az bir kez göz hekimine muayene olmak yararlıdır. Bkz. Glokom (göz tansiyonu) nedir? ve Katarakt nedir?

Gündelik pratik önlemler

NEI ve MedlinePlus'a göre hafif presbiyopide şu basit önlemler yardımcı olabilir:

• Okunan malzemeyi biraz daha uzakta tutmak
• Büyük puntolu kitaplar ve yazılar kullanmak
• Okurken daha iyi ve parlak bir aydınlatma kullanmak

Telefon ve bilgisayarda yazı boyutunu büyütmek de pratik bir yoldur. Uzun süreli yakın çalışmalarda ara vermek göz yorgunluğunu azaltabilir. Bkz. Dijital göz yorgunluğu ve 20-20-20 kuralı

Düzeltme seçenekleri

MedlinePlus ve NEI'ye göre presbiyopi ilerledikçe şu seçenekler kullanılabilir:

Gözlükler

• Okuma gözlüğü: NEI'ye göre eczaneden alınabilen hazır okuma gözlükleri ya da reçeteli gözlükler kullanılabilir. MedlinePlus'a göre presbiyopi ilerledikçe gözlük numarasının değiştirilmesi gerekebilir.
• Çift odaklı (bifokal) gözlük: MedlinePlus'a göre zaten uzak gözlüğü kullanan kişilerde mevcut reçeteye yakın bölüm eklenebilir.
• Kademeli (progresif) camlar: Cleveland Clinic'e göre camın üst bölümünden alt bölümüne doğru numara kademeli olarak değişir ve bifokal camlardaki gibi görünür bir çizgi bulunmaz. Cleveland Clinic üç odaklı (trifokal) camları da seçenekler arasında sayar.
• Yarım gözlük: MedlinePlus'a göre uzak görme için kontakt lens kullananlar okurken yarım gözlük takabilir.

Kontakt lensler

• Çift odaklı kontakt lensler: MedlinePlus'a göre bir seçenek olabilir.
• Monovizyon: MedlinePlus'a göre bir göz yakın, diğer göz uzak görme için düzeltilir. Bu yöntemin size uygun olup olmadığını göz hekiminiz değerlendirir.

Cerrahi seçenekler

• Lazer ve diğer cerrahi yöntemler: MedlinePlus'a göre presbiyopiyi düzeltmeye yönelik cerrahi ve lazer yöntemleri geliştirilmektedir. Bkz. Lazer göz ameliyatı
• Özel göz içi mercekler: MedlinePlus'a göre katarakt ameliyatı sırasında yakın görmeyi de destekleyen özel mercekler yerleştirilebilir. Bkz. Göz içi lens uygulaması ve Katarakt ameliyatı

Göz damlaları

MedlinePlus, odak derinliğini artırmaya ya da merceği yumuşatmaya yönelik iki yeni damla grubunun araştırıldığını belirtir. Bu tür damlaların size uygun olup olmadığını göz hekiminizle konuşun.

Cleveland Clinic, ihtiyaçlarınıza ve yaşam tarzınıza uygun yöntemi bulmadan önce birkaç farklı seçeneği denemeniz gerekebileceğini belirtir. Her yöntemin olası yararları ve sınırlılıkları vardır. Uygun seçeneğe; yaşınız, mesleğiniz, günlük alışkanlıklarınız, varsa diğer kırma kusurlarınız ve göz sağlığınız birlikte değerlendirilerek karar verilir.