Katarakt ameliyatı (fakoemülsifikasyon)

Genel bakış

Gözün içinde, ışığı odaklayarak net görmeyi sağlayan saydam bir mercek bulunur. Bu merceğin bulanıklaşmasına katarakt denir. Katarakt ışığın göze girmesini engeller; bulanık görmeye ve giderek görme kaybına yol açabilir. Çoğunlukla ileri yaştaki kişilerde görülür, ancak çocuklarda da (doğuştan katarakt dahil) ortaya çıkabilir. Kataraktın kendisi ağrısızdır.

Katarakt ameliyatı, bulanıklaşmış merceğin çıkarılıp yerine göz içi mercek (intraoküler lens) adı verilen yapay bir merceğin yerleştirildiği bir göz ameliyatıdır. Kataraktı ortadan kaldırmanın tek yolu ameliyattır.

Ameliyat göz hastalıkları uzmanı tarafından yapılır ve çoğunlukla günübirlik olarak, yani hastanede gece kalmayı gerektirmeden uygulanır. Fakoemülsifikasyon, merceğin çok küçük bir kesiden girilerek ses dalgaları (ultrason) yardımıyla küçük parçalara ayrıldığı ve emilerek çıkarıldığı yöntemdir. Kataraktın türüne göre, merceğin daha büyük bir kesiden büyük ölçüde tek parça halinde çıkarıldığı ya da kesilerin lazerle yapıldığı yöntemler de kullanılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna göz hekiminiz karar verir.

Ne amaçla yapılır?

Katarakt ameliyatının amacı, bulanık merceğin yarattığı görme sorununu gidermek ve görmeyi iyileştirmektir. Yetişkinlerde ameliyatın her zaman hemen yapılması gerekmez. Katarakt genellikle gözde kalıcı hasara yol açmadığından, ameliyatın zamanlaması siz ve göz hekiminiz tarafından birlikte belirlenir. Ameliyat çoğunlukla görme kaybı okuma, araç kullanma ya da televizyon izleme gibi günlük işleri etkilemeye başladığında önerilir.

Bazı durumlarda katarakt, görme sorununun asıl nedeni olmasa da çıkarılabilir. Örneğin bulanık mercek, hekimin gözün arka bölümünü görmesini engelliyorsa, diyabete bağlı göz hastalığı (diyabetik retinopati) ya da yaşa bağlı makula dejenerasyonu gibi durumların izlenmesi ve tedavisi için ameliyat önerilebilir.

Çocuklarda ise görmenin sağlıklı gelişebilmesi için ameliyat genellikle mümkün olan en kısa sürede yapılır.

İki gözde de katarakt varsa ameliyatlar çoğunlukla ayrı zamanlarda yapılır ve aradaki süreyi hekiminiz belirler. Bazı sağlık kuruluşlarında iki gözün aynı gün ameliyat edildiği de bildirilmektedir. Ameliyatın sizin için olası yararlarını ve risklerini göz hekiminizle konuşarak karar vermeniz önerilir.

Hazırlık

Ameliyattan önce göz hekiminiz kapsamlı bir göz muayenesi yapar. Gözünüzün boyutu ve şekli, ultrason ya da lazerle tarama yapan cihazlarla ölçülür; bu ölçümler size uygun göz içi merceğin seçilmesine yardımcı olur. Bazı mercekler hem uzak hem yakın görmeye yönelik olabilir, ancak her göz için uygun olmayabilir. Ameliyattan sonra görmenizin nasıl olacağını ve gözlüğe ihtiyacınız olup olmayacağını önceden sormanız yararlıdır.

Hazırlık sürecinde hekiminiz şunları isteyebilir:

• Kullandığınız tüm ilaçları bildirmenizi; kanamaya yol açabilecek bir ilaç kullanıyorsanız bu ilaca kısa bir süre ara vermenizi. İlaç değişikliklerini yalnızca hekiminizin talimatıyla yapın.
• Enfeksiyonu önlemeye yardımcı göz damlalarını ameliyattan önce, talimata tam uyarak kullanmanızı.
• Kontakt lens kullanıyorsanız ameliyattan birkaç gün önce lens takmayı bırakmanızı.
• Mikropları azaltmak için göz kapaklarınızı ve kirpiklerinizi önerilen şekilde temizlemenizi.
• Yeme ve içmeyle ilgili talimatlara uymanızı. Ameliyat çoğunlukla lokal anesteziyle yapıldığından bazı merkezlerde olağan şekilde yiyip içmenize izin verilir; bazı merkezler ise ameliyattan önceki saatlerde yeme-içmeyi kısıtlayabilir.

Ameliyattan sonra araç kullanamayacağınız için sizi eve götürecek bir yakınınızın yanınızda olmasını planlayın.

Nasıl yapılır?

Katarakt ameliyatı ameliyathanede yapılır. Yetişkinlerde genellikle lokal anestezi uygulanır: göz, damla, iğne ya da her ikisiyle uyuşturulur. Ameliyat sırasında uyanık olursunuz, ancak ağrı hissetmemeniz beklenir; rahatlamanıza yardımcı olacak bir ilaç da verilebilir. Çocuklarda ise genellikle genel anestezi kullanılır.

Ameliyatın genel adımları şöyledir:

• Göz bebeğinizi büyütmek için damla damlatılır.
• Göz ve çevresi temizlenir; yüzünüz, yalnızca ameliyat edilecek göz açıkta kalacak şekilde steril bir örtüyle kapatılır.
• Göz uyuştuktan sonra cerrah, özel bir mikroskop altında gözün ön yüzeyinden (kornea) ve merceği saran ince zardan (mercek kapsülü) çok küçük bir giriş açar.
• Fakoemülsifikasyon yönteminde bulanık mercek ses dalgalarıyla küçük parçalara ayrılır ve emilerek çıkarılır.
• Yapay mercek, onu yerinde tutacak olan mercek kapsülünün içine yerleştirilir.

Ameliyat sırasında ışık ve hareket görebilirsiniz, ancak yapılan işlemi ayrıntılı olarak görmeniz beklenmez. Kesi çoğunlukla dikiş gerekmeden kendiliğinden kapanır; dikiş gerekirse hekiminiz bunu ve dikişlerin alınıp alınmayacağını size açıklar. Ameliyattan sonra kısa bir süre dinlenme alanında beklersiniz; gözünüz kontrol edildikten sonra çoğunlukla aynı gün eve dönersiniz.

Sonrası ve sonuçlar

Gözünüz bir pansuman ya da koruyucu bir kapakla kapatılabilir. Enfeksiyonu önlemek, iltihabı azaltmak ve iyileşmeyi desteklemek için göz damlaları verilir; bazen damla yerine ameliyatın sonunda göze ilaç uygulanabilir. Damlaları genellikle birkaç hafta boyunca, size söylendiği şekilde kullanmanız gerekir. İlk kontrol çoğunlukla ameliyattan sonraki gün yapılır; sonraki kontrolleri hekiminiz planlar.

İlk günlerde şunlar olağan karşılanır:

• Göz bebeğini büyüten damlalar nedeniyle birkaç saat süren bulanık görme
• Birkaç gün süren hafif ağrı, kaşıntı ya da ışığa ve dokunmaya karşı hassasiyet
• Görmenin birkaç gün içinde yavaş yavaş düzelmesi
• Kendinizi her zamankinden yorgun hissetme
• Renklerin daha parlak görünmesi

İyileşme döneminde, hekiminiz izin verene kadar gözünüzü ovuşturmayın; ağır kaldırmayın, spor yapmayın ve öne eğilmekten kaçının; göz makyajı yapmayın; gözünüze su ya da sabun kaçırmayın ve yüzmeye gitmeyin; görmeniz düzelene kadar araç kullanmayın. Geceleri koruyucu göz kapağı, rüzgârlı havada gözlük, ışık rahatsız ediyorsa güneş gözlüğü kullanılabilir. Gerekirse hekiminizin önerdiği ağrı kesicileri kullanabilirsiniz. Göz tam olarak iyileştiğinde gözlük numaranız değişmiş olabilir; yeni gözlük ya da lens gerekebilir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Ameliyattan sonra planlanan kontrollere gitmeniz önemlidir. Bunun dışında aşağıdaki durumlarda gecikmeden göz hekiminize ya da ameliyatın yapıldığı kliniğe başvurun:

• Görmeniz bulanıklaşıyor ya da puslanıyorsa, odaklanmakta zorlanıyorsanız
• Gözünüz kızarıyor ya da ağrıyorsa
• Görüş alanınızda aydınlık ya da karanlık bölgeler fark ediyorsanız
• Parlak ışığa bakmak rahatsız edici ya da ağrılı hale geldiyse

Hemen başvurulması gereken belirtiler: Aşağıdakiler retina dekolmanı gibi acil değerlendirme gerektiren bir sorunun işareti olabilir. Bu belirtilerden biri varsa ameliyatı yapan göz kliniğine hemen ulaşın; ulaşamıyorsanız en yakın acil servise başvurun:

• Görme kaybı ya da görmenin aniden bulanıklaşması
• Görüş alanında aniden beliren ya da sayısı birden artan uçuşan noktalar ve çizgiler
• Işık çakmaları
• Görüş alanınızda ilerleyen karanlık bir perde ya da gölge
• İlaçla geçmeyen şiddetli ağrı
• Gözde belirgin kızarıklık

Göz ya da görmeyle ilgili olağandışı bir durum fark ettiğinizde göz hekiminize haber verin.

Sık sorulan sorular

Katarakt ameliyatı sırasında uyanık mı olacağım?

Yetişkinlerde ameliyat genellikle lokal anesteziyle yapılır; göz damla, iğne ya da her ikisiyle uyuşturulur ve ameliyat sırasında uyanık olursunuz. Ağrı hissetmemeniz beklenir ve rahatlamanız için ilaç verilebilir. Çocuklarda genellikle genel anestezi kullanılır.

Ameliyattan sonra ne zaman araç kullanabilirim?

Ameliyat günü araç kullanmamanız gerekir; sizi eve götürecek birini ayarlamalısınız. Görmeniz düzelene ve hekiminiz izin verene kadar araç kullanmamanız önerilir. Bu süre kişiden kişiye değişir.

Katarakt ameliyattan sonra tekrar eder mi?

Ameliyatla bulanık mercek çıkarılır. Ancak bazı kişilerde ameliyattan haftalar, aylar ya da yıllar sonra görme yeniden bulanıklaşabilir. İkincil katarakt ya da arka kapsül kesifleşmesi denen bu durum göz hekimi tarafından lazerle tedavi edilebilir.

Ameliyattan sonra gözlük kullanmam gerekir mi?

Bu, seçilen merceğin türüne ve gözünüzün durumuna bağlıdır. Bazı kişiler yakın ya da uzak için yine gözlüğe ihtiyaç duyar ve gözlük numarası ameliyattan önceki numaradan farklı olabilir. Ameliyattan önce hekiminizle bu konuyu konuşmanız önerilir.

İki gözüm aynı anda ameliyat edilebilir mi?

İki gözde katarakt varsa ameliyatlar çoğunlukla ayrı zamanlarda yapılır ve aradaki süreyi hekiminiz belirler. Bazı sağlık kuruluşlarında iki gözün aynı gün ameliyat edildiği bildirilmektedir; sizin için hangisinin uygun olduğuna hekiminizle birlikte karar verilir.

Kaynaklar

• Cataract surgery — NHS, erişim: 03.10.2026
• Cataract Surgery — National Eye Institute (NEI), NIH, erişim: 03.10.2026
• Cataract removal — MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), erişim: 03.10.2026

Her ameliyatta olduğu gibi katarakt ameliyatında da ameliyat sırasında ya da sonrasında komplikasyon gelişebilir. Ciddi komplikasyonlar seyrektir; olası riskleri cerrahınız ameliyattan önce sizinle konuşur. Bazı komplikasyonlar ek bir ameliyat gerektirebilir. Sorunlar erken fark edildiğinde tedaviye daha erken başlanabildiği için kontrollere gitmek önemlidir.

Olası riskler arasında şunlar sayılabilir:

• Gözde enfeksiyon, kanama, şişlik ya da iltihap; çok seyrek görülen enfeksiyon ve kanama kalıcı görme sorunlarına yol açabilir
• Bulanık görme, çift görme, karanlık gölgeler ya da aydınlık alanlar gibi görme sorunları; görme kaybı
• Göz içi basıncında olağandışı değişiklikler
• Retina dekolmanı (gözün arka tabakasını oluşturan retinanın yerinden ayrılması)
• Yapay merceğin konumuyla ilgili sorunlar
• Seyrek olarak merceğin tamamının çıkarılamaması ve kalan parçalar için sonradan ikinci bir işlem gerekmesi

Komplikasyonların çoğu ameliyattan hemen sonra ortaya çıkar. Ancak ameliyattan haftalar, aylar ya da yıllar sonra görme yeniden bulanıklaşabilir. Arka kapsül kesifleşmesi (ikincil katarakt) adı verilen bu durum göz hekimi tarafından lazerle tedavi edilebilir. Glokom ya da makula dejenerasyonu gibi başka göz hastalıkları olan kişilerde ameliyat daha güç olabilir ve sonuç beklenenden farklı olabilir.