Lazer göz ameliyatı: LASIK, PRK ve SMILE kimlere uygun?

Lazer göz ameliyatı neyi düzeltir?

Net görmek için ışığın korneadan ve göz merceğinden geçerek gözün arkasındaki retinaya tam odaklanması gerekir. Gözün biçimi veya korneanın eğriliği bu odaklanmayı bozduğunda kırma kusuru ortaya çıkar:

• Miyopi: Uzaktaki cisimler bulanık görülür.
• Hipermetropi: Yakındaki cisimleri net görmek zorlaşır.
• Astigmatizma: Korneanın düzensiz eğriliği nedeniyle görüntü hem yakında hem uzakta bulanık veya çarpık olabilir.

Lazer, korneadan çok ince bir doku katmanını biçimlendirerek ışığın retinaya daha doğru odaklanmasını sağlamaya çalışır. NHS, yaşa bağlı yakını görememe (presbiyopi) ve bazı göz hastalıklarında farklı lazer ve mercek (lens) ameliyatlarının da kullanıldığını belirtir; bu yazı kırma kusurlarına yönelik kornea lazerlerine odaklanır.

LASIK, PRK ve SMILE arasındaki farklar

LASIK

LASIK'te önce korneanın ön yüzünde ince bir kapak (flep) oluşturulur. FDA'nın açıklamasına göre bu kapak mekanik bir bıçakla ya da lazerle hazırlanır, kaldırılır ve alttaki doku başka bir lazerle şekillendirilir; sonra kapak yerine yatırılır. Görme genellikle kısa sürede düzelmeye başlar. Kapak oluşturulduğu için ameliyat sonrası dönemde göze darbe gelmemesine ve gözün ovuşturulmamasına özellikle dikkat edilir.

PRK

PRK'de kapak oluşturulmaz. Cleveland Clinic'e göre korneanın en dış tabakası (epitel) kaldırılır, alttaki doku lazerle şekillendirilir ve iyileşme sırasında gözü korumak için üzerine bandaj işlevi gören bir kontakt lens takılır. Epitel kendiliğinden yeniden oluşur. Bu nedenle iyileşme LASIK'e göre daha yavaş ve ilk günler daha rahatsızdır. Aynı kaynak, PRK'nin korneası ince olan, kuru göz yakınması bulunan ya da göze darbe alma riski yüksek, çok hareketli yaşamı olan kişilerde daha uygun bir seçenek olabileceğini belirtir.

SMILE

SMILE'da femtosaniye lazer, korneanın içinde küçük, disk biçimli bir doku parçası (lentikül) oluşturur ve bu parça çok küçük bir kesiden çıkarılır. Cleveland Clinic'e göre kesi 4 milimetreden kısadır ve büyük bir kapak açılmaz. SMILE miyopi ve astigmatizmanın düzeltilmesinde kullanılır; aynı kaynağa göre hipermetropi ve presbiyopi bu yöntemle tedavi edilmez.

Hangi yöntemin uygun olduğu; numaranın türü ve derecesi, korneanın kalınlığı ve biçimi, gözyaşı durumu, meslek ve yaşam tarzı gibi etkenlere göre belirlenir. Bir yöntem herkes için diğerlerinden üstün değildir.

Kimler lazer göz ameliyatına uygun değildir?

FDA, lazer göz ameliyatının herkese uygun olmadığını vurgular ve şu durumlarda dikkatli olunması ya da ameliyatın ertelenmesi gerektiğini belirtir:

• Numarası değişen kişiler: Son bir yıl içinde gözlük veya lens numarası değişmişse uygun aday olmayabilirsiniz. Bu durum yirmili yaşların başında, gebelik ve emzirme döneminde, diyabette ve görmeyi etkileyen bazı ilaçlarda görülebilir.
• Yaş: FDA, ABD'de 18 yaşın altındaki kişilerde LASIK için onaylı lazer bulunmadığını belirtir. Cleveland Clinic SMILE için alt yaş sınırını 22 olarak verir. Yaş sınırı yönteme ve kullanılan cihaza göre değişebilir.
• İyileşmeyi etkileyen hastalıklar: Lupus, romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklar, bağışıklığı zayıflatan durumlar ve kontrolsüz diyabet iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir.
• Göz hastalıkları: Keratokonus (korneanın incelip sivrileşmesi), glokom veya göz tansiyonu, gözde geçirilmiş uçuk ya da zona, üveit gibi iltihaplar ve önceki göz yaralanmaları ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
• İnce kornea: FDA, çok ince bir korneaya yapılan kırma cerrahisinin ciddi görme kaybına yol açabileceği konusunda uyarır.
• Büyük göz bebeği ve kuru göz: Büyük göz bebekleri gece parlama ve hale yakınmalarını artırabilir; LASIK var olan kuru gözü ağırlaştırma eğilimindedir.
• Temas sporları: Boks, güreş veya dövüş sanatlarıyla uğraşanlarda göze darbe riski nedeniyle yöntem seçimi önemlidir.

Bazı meslekler (örneğin bazı askerî ya da havacılık görevleri) kırma cerrahisi konusunda özel kurallar uygulayabilir. Ameliyat öncesinde bu kuralları ilgili kurumdan öğrenmeniz önerilir.

Ameliyat öncesi hazırlık

Göz doktoru ameliyattan önce sağlık geçmişinizi ve kullandığınız ilaçları sorar; görme düzeyi, göz numarası, kornea kalınlığı ve haritası (topografi), gözyaşı ve göz bebeği ölçümleri gibi incelemeler yapar.

Kontakt lens kullanıyorsanız, lens korneanın biçimini geçici olarak değiştirebileceği için ölçümlerden önce lensi bir süre bırakmanız istenir. FDA bu süreyi yumuşak lenslerde ilk değerlendirmeden önce 2 hafta, torik yumuşak veya gaz geçirgen sert lenslerde en az 3 hafta, sert lenslerde en az 4 hafta olarak verir. Merkezinizin talimatı farklıysa ona uyun.

FDA ayrıca ameliyattan önceki gün krem, losyon, makyaj ve parfüm kullanımının bırakılmasını ve ameliyat günü sizi eve götürecek birinin ayarlanmasını önerir.

Ameliyat nasıl yapılır?

Göz damlayla uyuşturulur ve göz kapakları özel bir aletle açık tutulur. FDA'nın anlatımına göre LASIK genellikle 30 dakikadan kısa sürer. Kapak hazırlanırken basınç ve bir miktar rahatsızlık hissedilebilir, görme geçici olarak kararabilir. Lazer uygulanırken bir ışık noktasına bakmanız istenir; FDA, sabit bir noktaya en az 60 saniye bakamayan kişilerin uygun aday olmayabileceğini belirtir. Cleveland Clinic, PRK'nin 5 ila 15 dakika sürdüğünü, SMILE'da lazer aşamasının yaklaşık 30 saniye sürdüğünü aktarır. Çoğu durumda iki göz aynı gün tedavi edilir ve kişi aynı gün eve döner.

Lazer göz ameliyatı sonrası iyileşme

• İlk günler: FDA'ya göre ameliyattan sonra gözde yanma, kaşıntı veya batma hissi ve bulanık görme olabilir. Gözü ovuşturmak LASIK kapağının yerinden oynamasına yol açabileceği için kesinlikle kaçınılması gereken bir davranıştır.
• PRK'de: Cleveland Clinic'e göre rahatsızlık genellikle ikinci ve üçüncü günlerde en yüksektir; korneanın üst tabakası birkaç gün içinde kapanır. Tam iyileşme çoğu kişide yaklaşık altı hafta, görmenin oturması ise altı ayı bulabilir.
• Kontroller: FDA ilk kontrolün ameliyattan sonraki 24–48 saat içinde yapılmasını, ardından en az ilk altı ay boyunca düzenli kontrollere gidilmesini önerir.
• Etkinlikler: FDA'nın verdiği genel çerçeveye göre temassız sporlara bir ila üç gün sonra, makyaj ve kremlere iki hafta kadar sonra, yüzme ve sıcak havuza bir ila iki ay sonra, zorlayıcı veya temas sporlarına en az dört hafta sonra dönülmesi önerilir.
• Görmenin oturması: FDA'ya göre görmenin dengelenmesi üç ila altı ay sürebilir; bu dönemde parlama ve hale görme yakınmaları devam edebilir.

NHS, araç kullanmaya (özellikle gece) hekiminiz izin verene kadar başlamamanızı, önerilen nemlendirici damlaları kullanmanızı ve güneş gözlüğü takmanızı önerir.

Riskler ve sınırlamalar

FDA ve NHS, lazer göz ameliyatının olası risklerini şöyle sıralar:

• Kuru göz: Göz yeterli gözyaşı üretemeyebilir. FDA bu durumun bazı kişilerde kalıcı olabileceğini belirtir.
• Parlama, hale ve çift görme: Özellikle gece görmeyi ve gece araç kullanmayı etkileyebilir.
• Eksik veya fazla düzeltme: Ameliyattan sonra da gözlük veya lens gerekebilir; bazen ek bir işlem gerekir.
• Görme kaybı: Nadiren gözlük veya lensle düzeltilemeyen görme kaybı gelişebilir.
• Yaşla değişim: FDA, hipermetroplarda elde edilen düzelmenin yaşla azalabileceğini belirtir. Ayrıca kırklı yaşlardan sonra yakın görme zorlaşabileceği için okuma gözlüğü ihtiyacı doğabilir.
• Uzun dönem bilgisi: FDA, LASIK için ilk lazerin 1998'de onaylandığını ve bu nedenle çok uzun dönem güvenlik ve etkinlik bilgisinin sınırlı olduğunu belirtir.

FDA, ameliyat merkezlerinin ve cerrahların karşılaştırılmasını, abartılı reklam ifadelerine şüpheyle yaklaşılmasını ve cihaz üreticisinin hasta bilgilendirme kitapçığının okunmasını önerir. Size özel riskleri ve beklentileri ameliyat öncesinde cerrahınızla açıkça konuşun.