Katarakt ameliyatı nasıl yapılır, iyileşme ne kadar sürer?

Katarakt nedir?

Gözün renkli kısmının (iris) hemen arkasında bulunan doğal lens, ışığı odaklayarak retinaya net bir görüntü düşmesini sağlar. Bu lens normalde berraktır. NEI'ye göre katarakt, gözün lensinde bulanık bir alan oluşmasıdır. Katarakt en sık yaşa bağlı olarak gelişir; ancak diyabet, sigara kullanımı, uzun süreli güneş ışığına maruz kalma, bazı ilaçlar (örneğin uzun süreli kortizon kullanımı), göz yaralanmaları ve önceki göz ameliyatları da kataraktla ilişkilendirilir. Bazı bebekler doğuştan kataraktla dünyaya gelebilir.

Kataraktın sık görülen belirtileri şunlardır:

• Bulanık, puslu veya sisli görme
• Renklerin soluk ve sarımsı görünmesi
• Işığa karşı hassasiyet, farların ve lambaların çevresinde hale görme
• Gece görmenin zorlaşması
• Gözlük numarasının sık değişmesi
• Tek gözde çift görme

Katarakt ameliyatı ne zaman gerekir?

NHS, yetişkinlerde katarakt ameliyatının genellikle katarakt günlük yaşamı etkilemeye başladığında önerildiğini belirtir. Okumak, araç kullanmak, televizyon izlemek, yüzleri tanımak veya iş yapmak gibi günlük işler zorlaşıyorsa ameliyat gündeme gelir. Erken evrede gözlük numarasının güncellenmesi, daha iyi aydınlatma ve parlamayı azaltan gözlükler bir süre yardımcı olabilir.

Ameliyat zamanlaması, kataraktın ne kadar ilerlediğine değil, görme sorununun yaşam kalitenizi ne ölçüde etkilediğine göre verilen ortak bir karardır. Bazı durumlarda ise katarakt, diyabetik retinopati gibi göz dibi hastalıklarının izlenmesini ya da tedavisini zorlaştırdığı için daha erken ameliyat önerilebilir.

NHS, çocuklarda ise kataraktın görme gelişimini etkileyebileceği için tedavinin daha acil olduğunu vurgular.

Ameliyat öncesi hazırlık

Ameliyattan önce göz doktoru ayrıntılı bir göz muayenesi yapar. NEI, ameliyattan yaklaşık bir hafta önce gözün ölçümlerinin yapıldığını belirtir. Bu ölçümler, takılacak yapay lensin gücünü belirlemek için kullanılır.

Hazırlık sürecinde şunlar gündeme gelebilir:

• Lens seçimi: Yapay lensin uzak, yakın veya her iki mesafe için nasıl ayarlanacağı, gözlük kullanım beklentileriniz ve göz sağlığınız göz önünde bulundurularak hekiminizle konuşulur. Tek odaklı, çok odaklı ve astigmatizmayı düzelten (torik) lens seçenekleri bulunur; her birinin olası yarar ve sınırlılıkları vardır.
• Göz damlaları: NEI, ameliyattan önce enfeksiyonu önlemeye yönelik damlalar başlanabileceğini belirtir.
• İlaçlar: Kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve prostat için kullanılan bazı ilaçları hekiminize bildirin. Hangi ilacın düzenlenmesi gerektiğine hekiminiz karar verir.
• Kontakt lens: NHS, kontakt lens kullananların ameliyattan birkaç gün önce lens kullanımını bırakmalarını önerir.
• Yeme içme: NHS, lokal anesteziyle yapılacak ameliyatlarda genellikle normal yiyip içilebileceğini belirtir; NEI ise açlık talimatı verilebileceğini aktarır. Merkezinizin talimatına uyun.
• Ulaşım: Ameliyattan sonra araç kullanamayacağınız için sizi eve götürecek birini ayarlayın.

Katarakt ameliyatı nasıl yapılır?

Günümüzde en sık kullanılan yöntem, fakoemülsifikasyon adı verilen tekniktir. NHS'nin anlattığı şekliyle ameliyat şu adımlardan oluşur:

1. Göz, damla veya enjeksiyonla uyuşturulur. Ameliyat sırasında uyanık olursunuz, ancak ağrı hissetmezsiniz ve ameliyatı göremezsiniz. Gerekirse rahatlamanız için hafif bir sakinleştirici verilebilir.
2. Cerrah, gözün ön yüzeyinde (korneanın kenarında) çok küçük bir kesi yapar.
3. Ultrason enerjisiyle bulanık lens küçük parçalara ayrılır ve bu parçalar ince bir uçla emilerek çıkarılır.
4. Lensin içinde bulunduğu ince zarın (kapsül) içine katlanabilir yapay bir lens yerleştirilir.
5. Kesi çoğu zaman kendiliğinden kapanır; dikiş gerekmeyebilir.

NHS'ye göre ameliyat genellikle 20 ile 45 dakika arasında sürer; NEI ise işlemin yaklaşık bir saat sürdüğünü belirtir. Hazırlık ve dinlenme süreleriyle birlikte merkezde birkaç saat geçirebilirsiniz. Bazı merkezlerde ameliyatın bazı adımları femtosaniye lazer yardımıyla yapılabilir.

İki gözde de katarakt varsa genellikle önce bir göz ameliyat edilir, diğer göz için iyileşme sonrası ayrı bir tarih planlanır.

Ameliyat sonrası iyileşme

NHS, hastaların çoğunun ameliyat günü evlerine dönebildiğini belirtir. Ameliyat edilen göze genellikle koruyucu bir kapak ya da şeffaf bir siperlik takılır.

İlk günler

• NEI'ye göre ilk birkaç gün hafif kaşıntı, batma veya rahatsızlık hissedilebilir; bu his çoğunlukla bir iki gün içinde azalır.
• Görme ilk günlerde bulanık olabilir. NHS, bunun ameliyatta kullanılan göz bebeğini büyüten damlalara da bağlı olabileceğini belirtir.
• Renklerin daha canlı ve parlak görünmesi sık görülen bir değişikliktir.

Damlalar

NHS'ye göre iyileşmeye yardımcı olmak ve enfeksiyonu önlemek için verilen damlalar genellikle yaklaşık 4 hafta kullanılır. Damlaları hekiminizin anlattığı şekilde, düzenli olarak ve şişenin ucunu göze değdirmeden kullanın.

Dikkat edilmesi gerekenler

NHS'nin önerileri doğrultusunda iyileşme döneminde:

• Gözünüzü ovuşturmayın, bastırmayın.
• Göz makyajı yapmayın.
• Yüzmeyin ve gözünüze sabunlu su kaçırmamaya dikkat edin.
• Ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı egzersizden kaçının.
• Gözünüzü rüzgârdan, tozdan ve parlak ışıktan koruyun.
• Görmeniz yeterli düzeye gelmeden ve hekiminiz onay vermeden araç kullanmayın.

NEI, tam iyileşmenin yaklaşık 8 hafta sürdüğünü belirtir. Gözlük numarası, göz tamamen iyileştikten sonra yeniden ölçülür; birçok kişinin özellikle okuma için gözlüğe ihtiyacı devam edebilir.

Ameliyat sonrası günlük yaşam

Katarakt ameliyatından sonra pek çok günlük etkinliğe kısa sürede dönülebilir; ancak iyileşme döneminde gözü korumak önemlidir. Aşağıdaki öneriler genel bir çerçeve sunar; size özel talimatlar ameliyatı yapan hekim tarafından verilir:

• Okuma, televizyon ve ekran kullanımı: Genellikle gözü yormayacak ölçüde sürdürülebilir. Gözde batma veya yorgunluk hissederseniz ara verin.
• Yüz yıkama ve banyo: İlk günlerde gözünüze doğrudan su ve sabun gelmemesine dikkat edin. Saç yıkarken başınızı arkaya eğmek işinizi kolaylaştırır.
• Uyku: Hekiminiz önerdiyse geceleri koruyucu siperliği takın; ameliyat edilen gözün üzerine yatmaktan kaçının.
• Güneş gözlüğü: Dışarıda parlak ışık ve rüzgârdan korunmak için güneş gözlüğü rahatlık sağlar.
• Tozlu ortamlar ve bahçe işleri: İlk haftalarda göze toz ve yabancı cisim kaçma riskine karşı dikkatli olun.
• İşe dönüş: Masa başı işlerde dönüş genellikle daha erken, ağır fiziksel işlerde daha geç olabilir; hekiminizin önerisine göre karar verin.
• Kontrol muayeneleri: Ameliyat sonrası kontrollerin hiçbirini atlamayın. Bu kontrollerde göz içi basıncı, iltihap durumu ve lensin yerleşimi değerlendirilir.

Diyabet, glokom veya makula dejenerasyonu gibi başka göz hastalıkları olan kişilerde ameliyat sonrası görme düzeyi bu hastalıkların durumuna da bağlıdır. Bu nedenle beklentilerinizi ameliyat öncesinde hekiminizle açıkça konuşmanız yararlı olur.

Riskler ve olası sorunlar

NEI, katarakt ameliyatının ABD'de güvenliği yüksek kabul edilen ameliyatlar arasında yer aldığını ve ameliyat olan her 10 kişiden yaklaşık 9'unun sonrasında daha iyi gördüğünü belirtir. Bununla birlikte her ameliyatta olduğu gibi bazı riskler vardır. NHS ve NEI'nin sıraladığı olası sorunlar şunlardır:

• Göz içinde enfeksiyon
• Kanama
• Gözde şişlik veya iltihaplanma
• Göz içi basıncında değişiklik
• Retina dekolmanı (retinanın yerinden ayrılması)
• Görmede beklenmedik değişiklikler

İkincil katarakt (arka kapsül kesifliği)

NHS ve NEI, ameliyattan aylar ya da yıllar sonra yapay lensin arkasındaki ince zarda bulanıklık gelişebileceğini belirtir. Buna arka kapsül kesifliği ya da halk arasında "ikincil katarakt" denir. Bu durum, katarakt geri gelmiş gibi görmenin yeniden bulanıklaşmasına yol açabilir. NEI'ye göre lazerle tedavi edilebilir; bu işlem YAG lazer kapsülotomi olarak bilinir ve genellikle kısa süren, ayaktan yapılan bir uygulamadır.