Diz kapağı ağrısı (patellofemoral ağrı sendromu) nedir?

Diz kapağı ağrısı nedir?

Diz kapağı, uyluk kemiğinin (femur) ön tarafındaki bir oluğun içinde aşağı yukarı kayarak hareket eden küçük bir kemiktir. Bu bölgeye "patellofemoral eklem" denir. Diz bükülüp açıldıkça diz kapağı bu oluk içinde kayar ve uyluğun ön tarafındaki kasların (kuadriseps) gücünü bacağa aktarır.

OrthoInfo, patellofemoral ağrı sendromunu dizin ön tarafında ve diz kapağı çevresinde hissedilen ağrıyı tanımlamak için kullanılan geniş bir terim olarak açıklar. Bu eklem üzerindeki yük arttığında ya da diz kapağı oluğun içinde dengeli hareket etmediğinde çevre dokular tahriş olur ve ağrı ortaya çıkar.

Eskiden "kondromalazi patella" terimi de bu ağrı için sıkça kullanılırdı. Bu terim aslında diz kapağının arka yüzündeki kıkırdağın yumuşamasını anlatır. Her diz kapağı ağrısında kıkırdak hasarı bulunmaz.

Kimlerde görülür?

MedlinePlus'a göre diz kapağı ağrısı en sık şu gruplarda görülür:

• Ergenler ve genç yetişkinler; özellikle kızlarda daha sık
• Koşu, atlama ve sıçrama içeren sporları yapan sporcular
• Fazla kilolu kişiler

OrthoInfo da sporcuları ve genç yetişkinleri en çok etkilenen gruplar arasında sayar. Bununla birlikte diz kapağı ağrısı her yaşta görülebilir.

Nedenleri nelerdir?

MedlinePlus ve OrthoInfo'ya göre diz kapağı ağrısına genellikle birden fazla etken birlikte yol açar:

• Aşırı kullanım: Koşu, zıplama, çömelme ve merdiven çıkma gibi dizi tekrar tekrar zorlayan etkinlikler. OrthoInfo, egzersizin sıklığının ya da şiddetinin aniden artırılmasını da nedenler arasında sayar.
• Kas zayıflığı ve dengesizliği: OrthoInfo'ya göre diz kapağını dengede tutan uyluk ve kalça kaslarının zayıf olması. MedlinePlus, uyluğun ön ve arka tarafındaki kasların gerginliğini ya da zayıflığını da sayar.
• Diz kapağının hizalanma sorunları: OrthoInfo'ya göre bacak hizalanmasındaki farklılıklar diz kapağının oluk içinde dengesiz kaymasına yol açabilir.
• Düz taban: MedlinePlus düz tabanı da etkenler arasında sayar. Bkz. Düz taban
• Gövde kaslarının zayıflığı: MedlinePlus gövde (karın ve bel) dengesinin zayıf olmasını da sayar.
• Fazla kilo: Diz eklemine binen yükü artırır.

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus ve OrthoInfo'nun sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Dizin önünde, diz kapağının arkasında ya da altında hissedilen künt, sızlayan ağrı
• Merdiven inerken ya da çıkarken artan ağrı
• Derin çömelme ve diz çökme sırasında ağrı
• Yokuş aşağı koşarken ya da yürürken ağrı
• Dizler bükülü hâlde uzun süre oturduktan sonra, örneğin sinema ya da uzun yolculuk sonrasında ağrı
• Diz bükülürken gıcırdama, sürtünme ya da çıtırdama hissi

Ağrı genellikle yavaş başlar ve etkinlikle ilişkilidir. Bir ya da her iki dizde birden görülebilir ve gün içindeki etkinliklere göre artıp azalabilir. Dizde belirgin şişlik, kilitlenme ya da boşalma hissi varsa menisküs ya da bağ yaralanması gibi başka nedenler düşünülmelidir. Bkz. Menisküs yırtığı ve Ön çapraz bağ yaralanması

Tanı nasıl konur?

OrthoInfo'ya göre hekim muayenede bacak hizalanmasını, diz kapağının hareketini, kas gücünü ve yürüyüşünüzü değerlendirir. Diz kapağının çevresine bastırarak hassas noktaları arar; çömelme ya da tek bacak üzerinde hafifçe çömelme gibi hareketlerle ağrıyı tetikleyen durumları inceleyebilir.

MedlinePlus ve OrthoInfo'ya göre görüntüleme şu amaçlarla kullanılabilir:

• Röntgen: Kemik yapısını ve diz kapağının konumunu değerlendirmek, kireçlenme gibi başka durumları dışlamak için. MedlinePlus'a göre röntgen sonuçları çoğu zaman normaldir.
• MR: OrthoInfo'ya göre belirtiler tedaviye rağmen sürüyorsa kıkırdak ve yumuşak dokuları değerlendirmek için.

Kireçlenme hakkında bilgi için Diz kireçlenmesi yazısına bakabilirsiniz.

Tedavisi nasıl yapılır?

MedlinePlus ve OrthoInfo'ya göre diz kapağı ağrısının tedavisi büyük ölçüde ameliyatsızdır.

Etkinliklerin düzenlenmesi ve dinlenme

Ağrıyı artıran etkinlikleri, örneğin koşu mesafesini, derin çömelmeyi ve merdiven kullanımını geçici olarak azaltmak tedavinin ilk adımıdır. OrthoInfo'ya göre dinlenme, buz, kompresyon ve bacağı yükseltme (RICE yöntemi) ağrı ve şişliği azaltmaya yardımcı olabilir. Bu dönemde yüzme ya da düz zeminde bisiklet gibi dize daha az yük bindiren etkinliklerle hareketli kalmak mümkündür. Tamamen hareketsiz kalmak kasları zayıflatabileceği için önerilmez.

Ağrı kesiciler

MedlinePlus ve OrthoInfo, iltihap giderici ağrı kesicilerin ağrı ve şişliği azaltabileceğini belirtir. Hangi ilacın size uygun olduğunu hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Fizik tedavi ve egzersiz

Tedavinin temeli egzersizdir. MedlinePlus'a göre uyluk ön kaslarını ve gövde kaslarını güçlendiren fizik tedavi önerilir. OrthoInfo da uyluk ve kalça kaslarının güçlendirilmesine odaklanan fizik tedaviyi vurgular. Esneme egzersizleri de programın parçası olabilir. Egzersizlerin bir fizyoterapist eşliğinde öğrenilmesi, doğru tekniğin kazanılmasını sağlar. Bkz. Fizik tedavi nedir?

Ayakkabı, tabanlık ve bantlama

MedlinePlus'a göre uygun ayakkabılar, düz tabanı olanlarda tabanlıklar ve diz kapağının bantlanması ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir. OrthoInfo da hazır ya da kişiye özel ayakkabı tabanlıklarını seçenekler arasında sayar.

Kilo yönetimi

Fazla kilo varsa kilo vermek diz üzerindeki yükü azaltır. Bkz. Sağlıklı kilo verme

Cerrahi

MedlinePlus'a göre ameliyat nadiren gerekir. OrthoInfo'ya göre yalnızca ameliyatsız tedavilere yanıt vermeyen ağır durumlarda, eklemin içindeki hasarlı dokunun temizlenmesi ya da diz kapağının hizalanmasını düzeltmeye yönelik işlemler gibi seçenekler gündeme gelebilir.

İyileşme ve spora dönüş

MedlinePlus'a göre çoğu kişide etkinliklerin düzenlenmesi ve egzersiz tedavisiyle belirtiler ameliyat gerekmeden düzelir. İyileşme süresi kişiden kişiye değişir; kas güçlenmesi zaman aldığı için egzersizleri birkaç hafta düzenli sürdürmek gerekir.

Spora dönüş kademeli olmalıdır. Ağrı olmadan yürüyebildiğinizde ve merdiven çıkabildiğinizde, önce düz zeminde hafif tempolu koşu, ardından hız, yokuş ve sıçrama içeren hareketler eklenebilir. Ağrının artması yükün fazla geldiğini gösterir. Spora dönüş planınızı hekiminiz ya da fizyoterapistinizle birlikte yapın.

Diz kapağı ağrısından korunma

OrthoInfo'nun önerileri şunlardır:

• Antrenman süresini ve şiddetini kademeli olarak artırın. Koşuya yeni başlıyorsanız bkz. Koşuya başlama rehberi
• Yaptığınız spora uygun, ayağı iyi destekleyen ayakkabılar kullanın.
• Egzersizden önce ısının ve sonrasında esneme yapın. Bkz. Isınma ve soğuma
• Uyluk, kalça ve gövde kaslarınızı düzenli olarak güçlendirin.
• Sağlıklı kiloyu koruyun.