Düz taban (pes planus) nedir? Çocuklarda ve yetişkinlerde

Düz taban nedir?

Sağlıklı bir ayakta, tabanın iç kenarında yerden biraz yukarıda duran bir kemer bulunur. Bu kemer, kemikler, bağlar ve tendonların birlikte oluşturduğu bir yapıdır; vücut ağırlığını ayağa dağıtır ve yürürken amortisör görevi görür. NHS'e göre düz tabanda ayak, iç taraftaki bu kemer olmadan yere düz olarak basar.

MedlinePlus'a göre düz taban iki ana gruba ayrılabilir:

• Esnek düz taban: Kişi ayakta düz bastığında kemer kaybolur; ancak parmak ucuna yükseldiğinde ya da oturduğunda kemer görünür hâle gelir. En sık görülen türdür ve çoğu zaman sorun yaratmaz.
• Sert (rijit) düz taban: Parmak ucuna yükselince de kemer oluşmaz. Altta yatan bir kemik ya da yumuşak doku sorununa işaret edebilir ve hekim değerlendirmesi gerektirir.

Çocuklarda düz taban

NHS ve MedlinePlus'a göre bebeklerde ve küçük çocuklarda düz taban olağandır. MedlinePlus, bunun ayaktaki dokuların gevşek olmasından kaynaklandığını ve bu dokuların çocuk büyüdükçe sıkılaştığını belirtir. NHS'e göre çocukların çoğunda ayak kemeri 3 ile 10 yaş arasında gelişir.

MedlinePlus'a göre ağrı yapmayan esnek düz taban çocuklarda tedavi gerektirmez. Bu çocukların özel ayakkabı ya da tabanlık kullanması da genellikle gerekli değildir. Çocuğunuz rahat yürüyor, koşuyor ve oynuyorsa çoğu zaman endişe etmenize gerek yoktur.

Ancak şu durumlarda çocuğun bir hekim tarafından değerlendirilmesi önerilir:

• Ayakta, ayak bileğinde ya da bacakta ağrı
• Ayakta tutukluk ya da sertlik
• Düz tabanın yalnız bir ayakta olması
• Yürümede güçlük, sık takılma ya da düşme
• Parmak ucuna yükselince bile kemerin oluşmaması

MedlinePlus'a göre nadiren çocuklarda ayak kemiklerinin birbirine kaynaması (tarsal koalisyon) ağrılı ve sert bir düz tabana yol açabilir. Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili genel bilgi için Bebek gelişim basamakları yazısına bakabilirsiniz.

Yetişkinlerde düz taban

NHS'e göre yetişkinlerde düz tabanın çoğu zaman belirgin bir nedeni yoktur; ailesel olabilir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı olası nedenler şunlardır:

• Çocuklukta kemerin hiç gelişmemiş olması
• Kemik gelişimindeki farklılıklar
• Yaralanma, yaşlanma ya da fazla kilo nedeniyle ayaktaki dokuların zamanla gerilmesi
• MedlinePlus'a göre yaşlanma, yaralanma ya da hastalık nedeniyle ayak kemerini destekleyen tendonun hasar görmesi
• Bağ dokusunu etkileyen bazı kalıtsal durumlar
• NHS'e göre serebral palsi gibi hareketi etkileyen hastalıklar

Sonradan, yetişkinlikte gelişen ya da yalnız bir ayakta ortaya çıkan düz taban, altta yatan bir tendon sorununun işareti olabileceği için değerlendirilmelidir.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'a göre düz tabanı olan çoğu kişide hiçbir şikâyet yoktur. Şikâyet olduğunda şunlar görülebilir:

• Uzun süre ayakta kalınca ya da spordan sonra ayaklarda yorgunluk ve sızı
• Ayak tabanının iç tarafında ağrı
• Ayak bileği ya da alt bacakta ağrı
• NHS'e göre ayakkabıların, özellikle iç kenardan, daha hızlı aşınması
• MedlinePlus'a göre uzun süredir var olan düz tabanda ayak parmaklarında şekil bozuklukları ve ağrı

Düz taban, bazı kişilerde topuk ağrısı ve Aşil tendonu çevresindeki zorlanmalarla birlikte görülebilir. Bkz. Topuk dikeni ve Aşil tendiniti

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre hekim, kişiyi ayakta dururken ve parmak ucuna yükselirken gözlemler. Parmak ucunda kemer oluşuyorsa bu esnek düz taban olarak değerlendirilir ve genellikle başka bir teste gerek yoktur.

Kemer oluşmuyorsa, ağrı varsa ya da sert bir düz taban düşünülüyorsa şu tetkikler istenebilir:

• Röntgen: Ayak kemiklerinin yapısını ve dizilimini gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi: Kemiklerin birbirine kaynaması gibi durumları ayrıntılı gösterir.
• MR: Tendon ve diğer yumuşak dokuların değerlendirilmesinde kullanılır.

Hekim ayrıca yürüyüşünüzü, ayakkabılarınızın aşınma şeklini, ayak bileği hareketlerini ve baldır kaslarının esnekliğini değerlendirebilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre ağrı yapmayan esnek düz taban tedavi gerektirmez. Şikâyet varsa tedavi ağrıyı azaltmaya ve ayağın işlevini desteklemeye yöneliktir.

Evde yapılabilecekler

NHS'in önerileri şunlardır:

• Ayağı iyi destekleyen, önü geniş, alçak topuklu ve bağcıklı ayakkabılar giymek
• Eczane ya da sağlık ürünleri satan yerlerden alınabilen destekleyici tabanlıklar kullanmak
• Ayak ve baldır germe egzersizleri yapmak. Bkz. Esneme egzersizleri
• Ağrı için eczacının ya da hekimin önerdiği uygun ağrı kesiciler
• Fazla kilo varsa kilo vermek. Bkz. Sağlıklı kilo verme

Germe ve güçlendirme egzersizleri

NHS ayak germe egzersizlerini, MedlinePlus da baldır germe egzersizlerini önerilen yöntemler arasında sayar. Bir fizyoterapistin önerebileceği hareketlere şunlar örnek verilebilir:

• Baldır germe: Bir duvara karşı durup bir bacağı geriye alarak, topuğu yerden kaldırmadan öndeki dizi hafifçe bükmek ve arka bacağın baldırında gerilme hissedene kadar beklemek
• Ayak tabanı germe: Otururken ayak parmaklarını elle yavaşça yukarı doğru çekmek
• Parmak ucunda yükselme: Bir yere tutunarak parmak uçlarına yavaşça yükselip inmek
• Ayak parmaklarıyla tutma: Yere serilmiş bir havluyu ayak parmaklarıyla kendine doğru toplamak

Egzersizler ağrıya yol açmamalıdır. Hangi hareketleri, kaç kez ve ne sıklıkla yapacağınızı bir fizyoterapistle belirlemeniz, özellikle ağrınız ya da başka bir sağlık sorununuz varsa daha güvenlidir.

Ayakkabı seçerken

NHS'in önerdiği gibi önü geniş, topuğu alçak ve ayağı iyi kavrayan ayakkabılar tercih edilmelidir. Ayakkabının topuk kısmının sağlam olması, iç tarafında hafif destek bulunması ve tabanlık takmaya yetecek kadar derin olması yararlıdır. Ayakkabıyı gün içinde ayakların hafifçe şiştiği saatlerde denemek doğru numarayı seçmeye yardımcı olur.

Uzman tedavisi

NHS'e göre ağrı sürerse bir fizyoterapist ya da ayak sağlığı uzmanı özel öneriler verebilir. NHS, özel tabanlıkların (ortezler) ve egzersizlerin ayağın şeklini değiştirmeyeceğini, ancak ağrıyı azaltmaya yardımcı olabileceğini vurgular. MedlinePlus da yetişkinlerde kemer destekleri, özel ayakkabılar ve baldır germe egzersizlerinin yararlı olabileceğini belirtir. Bkz. Fizik tedavi nedir?

Cerrahi

NHS'e göre ameliyat nadiren gerekir ve yalnızca diğer tedaviler işe yaramadığında, kemik ya da yumuşak doku sorunu olan durumlarda düşünülür. MedlinePlus'a göre çocuklarda kemik kaynaşmasına bağlı düz tabanda önce dinlenme ya da alçı denenebilir, gerekirse cerrahiye geçilir. Ağır yetişkin vakalarında tendon onarımı ya da eklemlerin kaynaştırılması gibi ameliyatlar uygulanabilir. Ameliyat kararı ortopedi uzmanıyla birlikte verilir.

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

Düz tabanı olan ve şikâyet yaşayan kişiler için bazı genel öneriler şunlardır:

• Uzun süre ayakta kalmanız gerekiyorsa arada oturup dinlenin.
• Yürüyüş ve koşu için ayağı destekleyen spor ayakkabıları seçin; tabanı aşınan ayakkabıları zamanında değiştirin.
• Yalınayak ya da çok düz, desteksiz terliklerle uzun süre yürümekten kaçının.
• Sporun süresini ve şiddetini kademeli artırın.
• Ağrı başladığında etkinliğe ara verin ve süren ağrıyı hekime danışın.