Kısaca
Paratiroid ameliyatı (paratiroidektomi), boyunda tiroid bezinin arkasında yer alan ve kandaki kalsiyum düzeyini ayarlayan küçük paratiroid bezlerinden fazla çalışanların çıkarılmasıdır. En sık nedeni primer hiperparatiroidi, yani bezlerden birinin ya da birkaçının fazla paratiroid hormonu (PTH) üretmesidir. NIDDK'ye göre bu hastalığı olan her 10 kişiden yaklaşık 8'inde tek bir bezde iyi huylu bir tümör (adenom) bulunur. NIDDK, cerrahinin bu hastalığın tedavisinde temel yöntem olduğunu ve en az girişimsel (minimal invaziv) yöntemle yapılan ameliyattan sonra çoğu kişinin aynı gün eve dönebildiğini belirtir. Ameliyattan önce görüntüleme ile fazla çalışan bez bulunmaya çalışılır; ameliyattan sonra kalsiyum düzeyi izlenir.
Paratiroid bezleri ve hiperparatiroidi
NIDDK'ye göre çoğu insanda boyunda, tiroid bezinin arkasında bezelye büyüklüğünde dört paratiroid bezi bulunur. Bu bezlerin ürettiği paratiroid hormonu, kandaki kalsiyum düzeyini dar bir aralıkta tutar.
Primer hiperparatiroidide bir ya da daha fazla bez fazla çalışır ve kanda kalsiyum yükselir. NIDDK'ye göre nedenler şunlardır:
- Tek bezde iyi huylu tümör (adenom): Her 10 kişiden yaklaşık 8'inde görülen neden
- Birden fazla bezin büyümesi (hiperplazi) ya da birden çok bezde tümör
- Nadiren paratiroid kanseri
NIDDK'ye göre hastalığı olanların çoğunda başlangıçta belirti yoktur ve yüksek kalsiyum çoğu zaman rutin kan testlerinde rastlantısal olarak fark edilir. Belirti olduğunda kas güçsüzlüğü, yorgunluk, depresif ruh hâli, kemik ve eklem ağrıları görülebilir; ağır durumlarda bulantı, kusma, bilinç bulanıklığı ve susama artışı ortaya çıkabilir. Hastalık zamanla kemiklerin zayıflamasına (kemik erimesi) ve böbrek taşlarına yol açabilir. Bkz. Osteoporoz nedir? ve Böbrek taşı belirtileri
Kimlerde daha sık görülür?
StatPearls'a göre primer hiperparatiroidi en sık menopoz sonrası kadınlarda görülür; kadınlarda erkeklere göre yaklaşık 3–4 kat daha sıktır ve en sık 50–60 yaşları arasında ortaya çıkar. StatPearls'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:
- Geçmişte boyun bölgesine ışın tedavisi almış olmak
- Uzun süre lityum içeren ilaç kullanmak
- Ailede görülen bazı kalıtsal endokrin sendromlar; bu durumda hastalık daha genç yaşlarda ortaya çıkabilir
StatPearls'a göre paratiroid ameliyatı, uzun süre diyalize giren kişilerde görülebilen ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen ikincil (sekonder) hiperparatiroidide de gerekebilir.
Kimlere ameliyat önerilir?
NIDDK'ye göre belirli ölçütleri karşılayan kişilere ameliyat önerilir. StatPearls'ın aktardığı başlıca ölçütler şunlardır:
- Belirtilerin olması
- Kan kalsiyum düzeyinin normalin üst sınırını belirgin biçimde aşması
- İdrarla atılan kalsiyum miktarının çok yüksek olması
- Kemik yoğunluğu ölçümünde kemik erimesi düzeyinde azalma
- Böbrek taşı ya da böbrek işlevinde bozulma
- 50 yaşından genç olmak
Ameliyat olmayan kişilerde NIDDK'ye göre yıllık kan testleri ve 1–2 yılda bir kemik yoğunluğu ölçümüyle düzenli izlem yapılır; bol sıvı almak ve fiziksel olarak aktif kalmak önerilir. Gerekirse kan kalsiyumunu düşüren ilaçlar kullanılabilir. Ameliyat kararı, endokrinoloji ve genel cerrahi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir.
Ameliyat öncesi tetkikler
Kan, idrar ve kemik testleri
StatPearls'a göre tanı ve ameliyat öncesi değerlendirme için şu testler yapılır:
- Kan kalsiyum düzeyi ve paratiroid hormonu (PTH)
- D vitamini düzeyi
- 24 saatlik idrarda kalsiyum ölçümü; benzer kan değerleri veren ve ameliyat gerektirmeyen kalıtsal bir durumun ayırt edilmesine yardımcı olur
- Böbrek işlev testleri
- Bel, kalça ve ön kolda kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA). Bkz. Kemik dansitometrisi (DEXA)
- Belirti vermeyen böbrek taşlarını ya da böbrekte kireçlenmeyi araştırmak için ultrason ya da tomografi
Fazla çalışan bez nasıl bulunur?
Paratiroid bezleri çok küçük olduğundan ve yerleri kişiden kişiye değişebildiğinden, ameliyattan önce fazla çalışan bezin yerini belirlemek önemlidir. NIDDK ve StatPearls'a göre şu görüntüleme yöntemleri kullanılır:
- Boyun ultrasonu: Bezlerin ve tiroidin ayrıntılı incelenmesi
- Sestamibi sintigrafisi: Fazla çalışan paratiroid dokusunun tuttuğu, az miktarda radyoaktif madde içeren bir ilacın verilmesiyle yapılan nükleer tıp incelemesi. Bkz. Sintigrafi nedir?
- Bilgisayarlı tomografi: StatPearls'a göre dört boyutlu (4B) tomografi adı verilen özel bir teknik de kullanılabilir.
StatPearls'a göre görüntüleme sonuçları, ameliyatın hangi yöntemle yapılacağını belirlemede yol göstericidir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Ameliyat nasıl yapılır?
Ameliyat genellikle genel anestezi altında yapılır. StatPearls'a göre iki temel yaklaşım vardır:
- Hedefe yönelik (minimal invaziv) ameliyat: Görüntülemede tek bir adenom net olarak gösterilmişse, küçük bir kesiyle yalnızca o beze ulaşılıp çıkarılır. NIDDK'ye göre bu yöntemle ameliyat olan kişiler çoğunlukla aynı gün eve dönebilir.
- İki taraflı boyun eksplorasyonu: Birden fazla bezin etkilendiği düşünülüyorsa ya da görüntüleme sonuçları net değilse, boynun her iki tarafındaki bezler incelenir.
StatPearls'a göre ameliyat sırasında kandaki paratiroid hormonu düzeyi ölçülerek (ameliyat içi PTH izlemi) fazla çalışan dokunun çıkarılıp çıkarılmadığı kontrol edilebilir. Hormon düzeyinin beklendiği gibi düşmesi, sorunlu bezin alındığını gösterir. Çıkarılan doku patoloji laboratuvarında incelenir ve sonuç kontrol randevusunda sizinle paylaşılır.
Ameliyat sırasında, tiroid ameliyatında olduğu gibi ses tellerini hareket ettiren sinirler korunmaya özen gösterilir. Tiroid ameliyatı hakkında bilgi için bkz. Tiroid ameliyatı
Ameliyat sonrası iyileşme
NIDDK'ye göre minimal invaziv ameliyat olan kişilerin çoğu aynı gün eve döner. Ameliyattan sonra boyunda hafif ağrı, yutarken rahatsızlık ve kısa süreli ses yorgunluğu olabilir; bunlar genellikle birkaç gün içinde azalır.
StatPearls'a göre ameliyattan sonra kan kalsiyum düzeyi izlenir. Uzun süre yüksek paratiroid hormonuna maruz kalmış kemikler, ameliyattan sonra kalsiyumu hızla geri almaya başlayabilir; StatPearls bu duruma "aç kemik sendromu" adını verir ve kalsiyumun geçici olarak düşmesine yol açabileceğini belirtir. Gerekirse kalsiyum ve D vitamini desteği verilir.
Kalsiyum düşüklüğünün belirtileri; dudak çevresinde ve parmak uçlarında karıncalanma, uyuşma ve kas kramplarıdır. Bu belirtileri fark ederseniz hemen ekibinize bildirin. Kontrol kan testlerine ve kemik yoğunluğu izlemine hekiminizin önerdiği aralıklarla devam edin. StatPearls'a göre başarılı bir ameliyattan sonra kemik yoğunluğu ve böbrek işlevleri çoğu zaman düzelme eğilimi gösterir; bu değişikliklerin izlenmesi için kontroller önemlidir.
Olası riskler
NIDDK'ye göre paratiroid ameliyatından sonra komplikasyonlar seyrektir. NIDDK ve StatPearls'ın sıraladığı olası riskler şunlardır:
- Ses tellerini yöneten sinirin zarar görmesi: NIDDK'ye göre yaklaşık her 100 kişiden birinde görülür ve ses kısıklığına yol açabilir.
- Kalsiyum düşüklüğü: Çoğunlukla geçicidir; StatPearls'a göre kalıcı kalsiyum düşüklüğü seyrektir.
- Hastalığın sürmesi ya da tekrarlaması: StatPearls'a göre bazı kişilerde ameliyattan sonra hiperparatiroidi devam edebilir ya da yıllar içinde yeniden ortaya çıkabilir; bu durumda yeniden değerlendirme gerekir.
- Kanama, enfeksiyon ve anesteziye bağlı riskler
Riskleri, size uygun yaklaşımı ve ameliyat sonrası izlemi cerrahınızla ayrıntılı konuşmanız önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Şu durumlarda aile hekiminize ya da endokrinoloji uzmanına başvurun:
- Kan testinde kalsiyumunuzun yüksek çıktığı söylendiyse
- Tekrarlayan böbrek taşınız varsa
- Kemik erimesi tanısı aldıysanız ve nedeni araştırılmadıysa
- Açıklanamayan yorgunluk, kas güçsüzlüğü, susama artışı ve sık idrara çıkma varsa
Ameliyattan sonra dudak çevresinde ve parmaklarda karıncalanma, kas krampları ya da düzelmeyen ses kısıklığı olursa ekibinize hemen ulaşın.
Şu durumlarda 112'yi arayın: boyunda hızla büyüyen şişlikle birlikte nefes almada güçlük, şiddetli kas kasılmaları ya da nöbet, bilinç bulanıklığı ya da şiddetli kusmayla birlikte belirgin halsizlik.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Paratiroid ameliyatı ne kadar sürer, hastanede kalınır mı?
Süre, yönteme ve kaç bezin incelendiğine göre değişir. NIDDK'ye göre minimal invaziv ameliyatlardan sonra çoğu kişi aynı gün eve dönebilir.
Paratiroid bezleri alınınca kalsiyum dengesi bozulur mu?
Genellikle yalnızca fazla çalışan bez ya da bezler alınır; kalan sağlıklı bezler kalsiyum dengesini sürdürür. Ameliyattan sonra kalsiyum geçici olarak düşebilir; bu nedenle kan kalsiyum düzeyi izlenir.
Belirtim yok, yine de ameliyat olmam gerekir mi?
NIDDK'ye göre hastalığı olanların çoğunda belirti yoktur. Ameliyat kararı; kalsiyum düzeyi, kemik yoğunluğu, böbrek durumu ve yaş gibi ölçütlere göre verilir. Ameliyat olmayanlar düzenli olarak izlenir.
Fazla çalışan bez ameliyattan önce nasıl bulunur?
Boyun ultrasonu, sestamibi sintigrafisi ve bazı durumlarda özel tomografi teknikleriyle fazla çalışan bezin yeri belirlenmeye çalışılır.
Ameliyat olmazsam ne olur?
Ameliyat olmayan kişiler NIDDK'ye göre yıllık kan testleri ve 1–2 yılda bir kemik yoğunluğu ölçümüyle izlenir. StatPearls'a göre bu kişilerin bir bölümünde yıllar içinde hastalık ilerleyebilir; belirtiler ortaya çıkarsa ya da kalsiyum belirgin biçimde yükselirse ameliyat yeniden değerlendirilir.
Paratiroid ameliyatından sonra ses kısıklığı olur mu?
NIDDK'ye göre ses tellerini yöneten sinirin zarar görmesi yaklaşık her 100 kişiden birinde görülür. İlk günlerde görülen hafif ses yorgunluğu çoğu zaman geçicidir; düzelmeyen ses kısıklığını ekibinize bildirin.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Böbrek taşı
- Kemik erimesi (osteoporoz)
- Kronik böbrek hastalığı
- Paratiroid bezi fazla çalışması (hiperparatiroidi)
- Bilgisayarlı tomografi (BT)
- Kemik yoğunluğu ölçümü
- Paratiroid ameliyatı
- Tiroid ameliyatı (tiroidektomi)
- Ultrasonografi
- Kemik dansitometrisi (DEXA)
- SPECT ve SPECT-BT
- Genel Cerrahi
- Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları
- Kulak Burun Boğaz Hastalıkları
- Nükleer Tıp
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
