Osteopeni nedir? Kemik yoğunluğu düşüklüğü ve korunma

Osteopeni nedir?

MedlinePlus'a göre kemik yoğunluğu testi, kemiğin bir bölgesindeki kalsiyum ve diğer minerallerin miktarını ölçer. NHS'e göre kemik kaybı yaşlanmanın olağan bir parçasıdır, ancak bazı kişiler olağandan çok daha hızlı kemik kaybeder. NIAMS'a göre yaş ilerledikçe kemik kaybı hızlanır ve yeni kemik yapımı yavaşlar.

NHS'e göre osteopeni, kemik yoğunluğu ölçümünde kemik yoğunluğunun yaşa göre ortalamanın altında bulunması, ancak osteoporoz olarak sınıflandırılacak kadar düşük olmamasıdır. MedlinePlus bu durumu "kemik kaybı" olarak da ifade eder.

Osteopeni ile osteoporoz arasındaki fark

• Osteopeni: Kemik yoğunluğu olağandan düşüktür, ancak osteoporoz sınırına ulaşmamıştır.
• Osteoporoz: NIAMS'a göre kemik yoğunluğu ve kemik kütlesinin azaldığı ya da kemiğin yapısının ve gücünün bozulduğu bir kemik hastalığıdır; kemikler kolay kırılabilir hâle gelir. Bkz. Osteoporoz nedir?

NHS'e göre osteopeni her zaman osteoporoza yol açmaz; bu birçok etkene bağlıdır.

Kemik yoğunluğu ölçümü ve T skoru

MedlinePlus'a göre kemik yoğunluğu en sık DEXA adı verilen, düşük dozda X ışını kullanan bir yöntemle ölçülür. Ölçüm genellikle bel omurları ve kalça kemiğinden yapılır; bazı küçük cihazlar ise el bileği, parmak, bacak ya da topuk kemiğini ölçer. NHS'e göre çekim 10–20 dakika sürer. Ayrıntılar için bkz. Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA)

MedlinePlus'a göre bu ölçüm kemik kaybını saptamak, kırık riskini öngörmek ve osteoporoz ilaçlarının etkisini izlemek amacıyla yapılır. Sonuçlar iki puanla bildirilir:

• T skoru: MedlinePlus'a göre kemik yoğunluğunuzu sağlıklı genç bir kadının, NHS'e göre ise sağlıklı genç bir yetişkinin kemik yoğunluğuyla karşılaştırır.
• Z skoru: Sizi aynı yaş, cinsiyet ve etnik kökenden kişilerle karşılaştırır.

MedlinePlus'a göre her iki puanda da eksi bir değer, kemiklerinizin karşılaştırma grubundan daha ince olduğunu gösterir; değer ne kadar eksiyse kırık riski o kadar yüksektir.

MedlinePlus'a göre T skorunun yorumu şöyledir:

| T skoru | Anlamı | |---|---| | -1,0 ve üzeri | Olağan kemik yoğunluğu | | -1,1 ile -2,4 arası | Kemik kaybı (osteopeni) olabilir | | -2,5 ve altı | Büyük olasılıkla osteoporoz |

NHS de -1 ile -2,5 arasındaki değerleri osteopeni, -2,5'in altını osteoporoz olarak sınıflandırır.

Teste hazırlık

MedlinePlus'a göre:

• Gebe olabileceğinizi düşünüyorsanız hekiminize söyleyin.
• Testten önceki 24 saat kalsiyum takviyesi almayın.
• Kemer tokası, takı gibi metal eşyaları çıkarın.

MedlinePlus'a göre işlem ağrı yapmaz; yalnız çekim sırasında hareketsiz kalmanız gerekir. Kullanılan ışın miktarı düşüktür; MedlinePlus'a göre akciğer röntgeninde DEXA'dan daha fazla ışın alınır.

Risk etkenleri

NIAMS ve NHS'in saydığı, kemik kaybını hızlandıran etkenler şunlardır:

Değiştirilemeyen etkenler

• Cinsiyet: NIAMS'a göre kadınların ulaştığı en yüksek kemik kütlesi erkeklerden daha düşüktür.
• Yaş: Kemik kaybı yaşla birlikte hızlanır. NIAMS'a göre erkekler de risk altındadır, özellikle 70 yaşından sonra.
• Vücut yapısı: İnce yapılı kişilerde risk daha yüksektir.
• Etnik köken: NIAMS'a göre risk beyaz ve Asyalı kadınlarda daha yüksektir.
• Aile öyküsü: Ailede osteoporoz ya da kalça kırığı öyküsü.

Değiştirilebilir ya da ilişkili etkenler

• Kalsiyum ve D vitamini yetersizliği (Bkz. D vitamini eksikliği belirtileri)
• Hareketsiz yaşam ve uzun süreli yatağa bağlılık
• Uzun süreli yoğun alkol kullanımı
• Sigara
• Hormon değişiklikleri: NIAMS'a göre menopoz sonrası kadınlarda östrojen, erkeklerde testosteron düşüklüğü (Bkz. Menopoz belirtileri)
• Bazı ilaçlar: NIAMS'a göre uzun süreli kortizon (glukokortikoid) ilaçları, bazı sara ilaçları, bazı kanser ilaçları, mide asidini azaltan bazı ilaçlar ve bazı antidepresanlar. NHS, 3 aydan uzun süre yüksek dozda kortizon (steroid) tableti kullanmayı ayrıca vurgular.
• Bazı hastalıklar: NIAMS'a göre romatoid artrit, bazı sindirim sistemi hastalıkları, HIV ve anoreksiya nervoza gibi yeme bozuklukları
• Düşük vücut kitle indeksi: NHS'e göre

Bu ilaçları kullanıyorsanız kendi başınıza bırakmayın; kemik sağlığınızı hekiminizle konuşun.

MedlinePlus'a göre ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü bu testi 65 yaş ve üzeri kadınlara ve osteoporoz riski artmış bazı daha genç kadınlara önerir. Erkeklerde test konusunda tam bir görüş birliği yoktur; bazı gruplar 70 yaşında test önerir. MedlinePlus'a göre 50 yaşından sonra kemik kırığı geçirmek, belirgin boy kaybı ve düşük vücut ağırlığı gibi risk etkenleri olan genç kadınlar ve her yaştan erkekler de teste ihtiyaç duyabilir.

Belirtileri var mı?

Kaynaklar osteopeniye özgü bir belirti tanımlamaz; osteopeni kemik yoğunluğu ölçümüyle saptanır. NIAMS, daha ileri evre olan osteoporozu bile "sessiz hastalık" olarak tanımlar; genellikle bir kemik kırılana kadar belirti vermez. NHS de osteoporozun çoğu zaman bir düşme ya da ani darbeyle kemik kırıldığında fark edildiğini belirtir.

Kırık riski nasıl değerlendirilir?

Osteopeni sonucunu alan herkes aynı kırık riskine sahip değildir. NHS'e göre hekim, gelecekte kemik kırılma riskinizi FRAX ya da Q-Fracture gibi çevrimiçi bir programla hesaplayabilir. MedlinePlus'a göre kemik yoğunluğu testi kırıkları tanılamaz; diğer risk etkenlerinizle birlikte gelecekteki kırık riskinizi öngörmeye yardım eder ve tedavi önerileri toplam kırık riskinize bağlıdır. NHS'e göre tedavi kararı; yaş, cinsiyet ve kemik yoğunluğu ölçümünün sonuçları gibi etkenlere göre verilir.

Kemikleri korumak için neler yapılabilir?

NHS ve NIAMS'ın önerileri şunlardır:

• Düzenli egzersiz: NIAMS, yürüyüş gibi vücut ağırlığını taşıyan egzersizleri önerir. NHS de düzenli egzersizi önerir; hangi egzersizlerin size uygun olduğunu hekiminize ya da fizyoterapistinize danışın.
• Kalsiyum ve D vitamini açısından yeterli beslenme: NHS ve NIAMS dengeli ve kalsiyum ile D vitamini açısından zengin beslenmeyi önerir. Bkz. Kalsiyum içeren besinler ve D vitamini ve güneş ışığı
• Takviyeler: NHS, D vitamini takviyesini önleme önerileri arasında sayar. Hangi takviyenin, ne miktarda ve ne süreyle gerekli olduğunu hekiminize sorun; kendi başınıza yüksek miktarda takviye kullanmayın.
• Sigarayı bırakmak
• Alkolü azaltmak
• Düşmeleri önlemek: NHS; evdeki takılma tehlikelerinin azaltılmasını, düzenli göz ve işitme kontrollerini önerir.

İlaç gerekir mi?

Osteopenisi olan herkese ilaç gerekmez. NHS'e göre osteopenide hekim, kemiklerinizin ne kadar zayıf olduğuna ve kırık riskinize göre osteoporozda kullanılan kemik güçlendirici tedavilerden birini reçete edebilir. NIAMS'a göre reçete edilen ilaçlar osteoporozu olan kişilerde kırıkları önlemeye yardım edebilir. Hekiminiz yaşınızı, ölçüm sonuçlarınızı ve diğer risk etkenlerinizi değerlendirerek ilaç gerekip gerekmediğine karar verir.

Sonucunuzu hekiminizle konuşurken

Kemik yoğunluğu raporunuzda osteopeni yazıyorsa, hekiminizle şu soruları konuşmak sonucu daha iyi anlamanıza yardımcı olabilir:

• T skorum hangi bölgede (bel, kalça) ne kadar düşük?
• Yaşıma, cinsiyetime ve diğer risk etkenlerime göre kırık riskim nedir?
• Kemik kaybımı hızlandırabilecek bir ilaç kullanıyor muyum ya da bir hastalığım var mı?
• D vitamini ya da başka kan testleri gerekli mi?
• Ne tür egzersizler benim için uygun?
• Ölçümü ne zaman tekrarlamalıyım?
• İlaç tedavisi gerekli mi, gerekli değilse hangi durumda gerekebilir?