Larenjit (gırtlak iltihabı): belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Larenjit nedir?

Gırtlak (larenks), boğazda dil kökü ile soluk borusu arasında yer alan ve içinde ses tellerini barındıran yapıdır. Konuşurken akciğerlerden gelen hava ses tellerinin arasından geçer ve onları titreştirir; ses böyle oluşur.

MedlinePlus larenjiti, gırtlağın şişmesi ve tahriş olması (iltihaplanması) olarak tanımlar. İltihap nedeniyle şişen ses telleri olağan şekilde titreşemez; bu da sesin kısılmasına, pürüzlenmesine ya da tamamen kaybolmasına yol açar.

MedlinePlus'a göre ses kısıklığı kısa süreli (akut) ya da uzun süreli (kronik) olabilir:

• Kısa süreli: Larenjit çoğunlukla bir üst solunum yolu enfeksiyonuyla birlikte ortaya çıkar; NHS'e göre genellikle 1–2 hafta içinde kendiliğinden geçer.
• Uzun süreli: MedlinePlus, reflü, alerji, uzun süren öksürük, yoğun sigara ve alkol kullanımı ya da sesin aşırı kullanılması gibi nedenleri ses kısıklığının nedenleri arasında sayar.

Belirtileri nelerdir?

Yetişkinlerde

NHS'e göre larenjit genellikle aniden başlar ve ilk 3 gün içinde kötüleşir. Başlıca belirtileri şunlardır:

• Kısık, çatallı ses
• Bazen sesin tamamen kaybolması
• Geçmeyen, tahriş edici bir öksürük
• Sürekli boğazı temizleme ihtiyacı
• Boğaz ağrısı

MedlinePlus ateşi ve boyundaki lenf bezlerinde şişliği de olası belirtiler arasında sayar. Larenjit sıklıkla burun akıntısı ve boğaz ağrısı gibi soğuk algınlığı belirtileriyle birlikte görülür. Bkz. Boğaz ağrısı ve farenjit

Çocuklarda

NHS'e göre çocuklarda bu belirtilere ek olarak 38 °C ya da üzerinde ateş, yeme-içmeden kesilme ve seyrek de olsa nefes almada güçlük görülebilir.

MedlinePlus, çocuklarda gırtlak bölgesini etkileyen iki ciddi durumdan söz eder: krup ve epiglottit. MedlinePlus'a göre bu durumlar tehlikeli, hatta ölümcül olabilen bir hava yolu tıkanmasına yol açabilir. Çocuğunuz nefes almakta zorlanıyorsa beklemeden acil yardım alın.

Larenjit neden olur?

NHS ve MedlinePlus'a göre larenjitin nedenleri şunlardır:

• Viral enfeksiyonlar: MedlinePlus'a göre en sık nedendir. Soğuk algınlığı ve grip gibi üst solunum yolu enfeksiyonları sıklıkla larenjitle birlikte görülür.
• Bakteriyel enfeksiyonlar ve bronşit
• Alerjiler
• Reflü: Mide asidinin yemek borusundan yukarı, gırtlağa kadar kaçması. Bkz. Reflü nedir?
• Sesin aşırı kullanılması: MedlinePlus'a göre bağırmak ya da şarkı söylemek gibi zorlamalar zamanla ses tellerinde şişliğe ya da nodül adı verilen küçük büyümelere yol açabilir.
• Uzun süren öksürük ve sürekli boğaz temizleme
• Toz ve duman gibi tahriş ediciler, kimyasallar ve yoğun sigara kullanımı
• Boğaza gelen yaralanmalar

Nasıl teşhis edilir?

MedlinePlus'a göre fizik muayene, ses kısıklığının bir solunum yolu enfeksiyonuna bağlı olup olmadığını çoğu zaman ortaya koyar. NHS'e göre aile hekimi larenjitin nedenini anlamak için küçük bir aynayla boğazın içine bakabilir, boğazın arkasından pamuklu çubukla örnek alabilir ya da kan testi isteyebilir; larenjit sık tekrarlıyorsa kulak burun boğaz uzmanına yönlendirme yapılabilir.

Ses kısıklığı uzun sürüyorsa durum farklıdır. MedlinePlus, bir aydan uzun süren ses kısıklığında, özellikle sigara içenlerin, kulak burun boğaz uzmanına başvurmasını önerir. Boğaz ve üst hava yolu çoğu zaman esnek, ince bir tüple (skop) incelenir; bu incelemeye laringoskopi denir. MedlinePlus'a göre gerekirse boğaz kültürü, boyun röntgeni ya da bilgisayarlı tomografi ve tam kan sayımı gibi kan testleri de istenebilir.

Tedavi ve evde bakım

MedlinePlus'a göre larenjit çoğunlukla virüslerden kaynaklandığı için antibiyotikler genellikle işe yaramaz. Tedavinin temeli ses tellerini dinlendirmek ve tahrişi azaltmaktır.

Yapılması önerilenler (NHS)

• Mümkün olduğunca az konuşun. Sesinizi dinlendirmek iyileşmenin en önemli parçasıdır.
• Bol sıvı için.
• Havayı nemli tutun: NHS, odaya su dolu kaplar koymayı önerir; MedlinePlus da nemlendirici kullanımını rahatlatıcı bulur.
• Ilık tuzlu suyla gargara yapın: NHS'e göre küçük çocuklar bunu denememelidir. MedlinePlus ise gargaranın ses kısıklığına yardımcı olmadığını belirtir.

Kaçınılması gerekenler (NHS)

• Yüksek sesle konuşmayın, fısıldamayın da. Fısıldamak ses tellerini sanıldığı gibi dinlendirmez; NHS bunu da kaçınılacaklar arasında sayar.
• Sigara içmeyin.
• Dumanlı ve tozlu ortamlarda bulunmayın.
• Kafeinli içecekleri ve alkolü fazla tüketmeyin: NHS'e göre bunlar vücudun susuz kalmasına yol açabilir.

Eczaneden alınabilecek destek

NHS'e göre eczacı; ağrı kesiciler, öksürük için şurup, ağrı için gargara solüsyonları ya da pastiller önerebilir. Çocuklar, gebeler, başka ilaç kullananlar ve kronik hastalığı olanlar ilaç seçimini eczacıya ya da hekime danışmalıdır. MedlinePlus, ses kısıklığında burun açıcı ilaçların ses tellerini kurutabileceği için kaçınılmasını önerir.

Nedene yönelik tedavi

Larenjit reflü, alerji ya da sigara gibi süregen bir nedene bağlıysa bu nedenin ele alınması gerekir. MedlinePlus'a göre ses kısıklığı reflüden kaynaklanıyorsa mide asidini azaltan ilaçlar yardımcı olabilir; bu tedaviye hekim karar verir.

Larenjit ne kadar sürer?

NHS'e göre larenjit çoğunlukla bir-iki hafta içinde kendiliğinden geçer ve çoğu zaman hekime gitmek gerekmez. MedlinePlus da ciddi bir durumdan kaynaklanmayan larenjitin genellikle kendiliğinden düzeldiğini belirtir. MedlinePlus'a göre nadiren ağır solunum sıkıntısı gelişebilir; bu durum acil tıbbi yardım gerektirir.

Ses kısıklığı bu süreden uzun sürüyorsa ya da sık tekrarlıyorsa başka nedenler araştırılmalıdır. MedlinePlus, birkaç haftada geçmeyen ses kısıklığının seyrek ama ciddi bir nedeninin gırtlak kanseri olduğunu belirtir; NIDCD de ses tellerindeki nodül gibi büyümeleri ses sorunlarının nedenleri arasında sayar. Bkz. Gırtlak kanseri

Larenjit mi, başka bir ses sorunu mu?

Ses kısıklığı her zaman larenjite bağlı değildir. NIDCD'ye göre ses sorunlarını düşündüren işaretler şunlardır:

• Sesin kısılması ya da pürüzlenmesi
• Şarkı söylerken tiz notalara çıkamamak
• Sesin aniden kalınlaşması
• Boğazda ham, ağrılı ya da gergin bir his
• Konuşmanın çaba gerektirmesi
• Sık sık boğazı temizleme ihtiyacı

MedlinePlus'a göre ses kısıklığının en sık nedeni soğuk algınlığı ya da boğaz enfeksiyonudur ve çoğu zaman 2 hafta içinde kendiliğinden geçer. NIDCD ise ses sorunlarının nedenleri arasında üst solunum yolu enfeksiyonlarının yanı sıra reflüye bağlı iltihabı, sesin yanlış ya da aşırı kullanımını, ses tellerinde nodül ya da papillomatozis gibi büyümeleri, gırtlak kanserini, bazı sinir sistemi hastalıklarını ve ruhsal travmayı sayar. MedlinePlus, ses kısıklığının ciddi ama seyrek bir nedeni olarak gırtlak kanserini de sayar. Bu ayrımı yapabilmek için ses tellerinin bir uzman tarafından görülmesi gerekir. Bkz. Ses kısıklığı

Larenjitten korunma

MedlinePlus ve NHS'in önerilerinden yola çıkarak:

• MedlinePlus'a göre soğuk algınlığı ve grip mevsiminde üst solunum yolu enfeksiyonu olan kişilerden uzak durmaya çalışın ve ellerinizi sık yıkayın. NHS, grip aşısının gripten korunmaya yardımcı olacağını belirtir. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?
• Sesinizi zorlamayın; uzun süre bağırmaktan ve yüksek sesle konuşmaktan kaçının.
• Sigarayı bırakın ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Gün içinde yeterli sıvı alın.
• Reflü ya da alerji yakınmalarınız varsa bunların tedavisi için hekiminize başvurun.

NIDCD de ses sağlığı için bol su içmeyi, sigara içmemeyi ve sigara dumanından uzak durmayı, sesi aşırı kullanmamayı, bağırmak ya da fısıldamak gibi uç kullanımlardan kaçınmayı, gürültülü ortamlarda konuşmamayı ve konuşurken nefesle sesi desteklemeyi önerir. NIDCD'ye göre şarkıcılar, öğretmenler, sağlık çalışanları, avukatlar, satış çalışanları ve topluluk önünde konuşanlar gibi sesini yoğun kullanan kişiler ses sorunları açısından risk altındadır; bu kişiler ses sorunları konusunda deneyimli bir dil ve konuşma terapistinden ses terapisi desteği alabilir.