Kolorektal cerrahi (bağırsak ameliyatı) nedir, nasıl yapılır?

Kolorektal cerrahi nedir?

Kalın bağırsak, ince bağırsaktan gelen sindirilmiş besin artıklarından suyu emerek dışkıyı oluşturan organdır. Son bölümü olan rektum, dışkının dışarı atılana kadar depolandığı yerdir. Kolorektal cerrahi, bu bölgelerdeki hastalıkların ameliyatla tedavisini kapsar.

MedlinePlus'a göre bağırsak rezeksiyonunda kalın bağırsağın hastalıklı bölümü ya da tamamı çıkarılır. Mümkün olduğunda kalan sağlıklı bağırsak uçları birbirine dikilerek ya da zımbalanarak birleştirilir; bu bağlantıya anastomoz denir. Bağırsak uçlarını güvenle birleştirmek mümkün değilse, bağırsağın ucu karın duvarındaki bir açıklığa getirilir. Bu açıklığa stoma denir ve dışkı karına yapıştırılan bir torbaya boşalır.

Kolorektal cerrahi kapsamında makat sarkması, hemoroid, makat fistülü gibi makat bölgesi sorunlarına yönelik ameliyatlar da yer alır. Bu konulardaki ayrıntılar için bkz. Makat sarkması ve Anal fissür ve fistül ameliyatı

Hangi durumlarda yapılır?

MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:

• Kalın bağırsak (kolorektal) kanseri. Bkz. Kolorektal kanser belirtileri
• Divertikül hastalığı: Kalın bağırsak duvarındaki küçük keselerin iltihaplanması ve buna bağlı sorunlar
• Kanser öncesi polipler: Kolonoskopi sırasında çıkarılamayan polipler
• Ailesel polipozis: Kalın bağırsakta çok sayıda polibin geliştiği kalıtsal bir durum
• Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıkları
• Bağırsak tıkanması ve bağırsağın kendi etrafında dönmesi (volvulus)
• Bağırsaktan ciddi kanama
• Bağırsağın sinirlerinin düzgün çalışmamasına bağlı sorunlar

NHS'e göre kalın bağırsağın çıkarılması ya da ameliyat sonrası bir süre dinlendirilmesi gerektiğinde ileostomi açılabilir. NHS bu nedenler arasında bağırsak kanseri, iltihabi bağırsak hastalığı, bağırsak tıkanması, omurilik yaralanmasına bağlı bağırsak kontrol sorunları, Hirschsprung hastalığı, ağır kabızlık ve multipl skleroz gibi nörolojik hastalıkları sayar.

Ameliyat kararı; hastalığın türü ve yaygınlığı, genel sağlık durumu ve diğer tedavi seçenekleri birlikte değerlendirilerek verilir. NHS, bazı durumlarda kalıcı ileostomi yerine kolostomi, kalın bağırsağın yalnızca bir bölümünün çıkarılması ya da ince bağırsaktan oluşturulan bir hazne (poş) gibi seçeneklerin de düşünülebileceğini belirtir. Size uygun seçenekleri cerrahınızla konuşmanız önemlidir.

Ameliyat öncesi hazırlık

MedlinePlus'ın ameliyat öncesi önerileri şunlardır:

• İlaçlar: Kan sulandırıcılar gibi kanamayı artırabilecek ilaçları bırakmanız istenebilir. Hangi ilacın ne zaman kesileceğine hekiminiz karar verir; kendi başınıza ilaç bırakmayın.
• Sigara: Sigara içiyorsanız bırakmanız önerilir. Sigara yara iyileşmesini geciktirir ve ameliyat sonrası sorun riskini artırır.
• Bağırsak hazırlığı: Bazı ameliyatlardan önce bağırsağın temizlenmesi için özel ilaçlar verilebilir. Ameliyattan önceki birkaç gün yalnızca berrak sıvılarla beslenmeniz istenebilir.
• Açlık: Ameliyattan önce ne zaman yemeyi ve içmeyi bırakmanız gerektiği size söylenir.

Ameliyattan önce genellikle kan testleri, görüntüleme ve anestezi öncesi değerlendirme yapılır. Stoma açılma olasılığı varsa bunun geçici mi kalıcı mı olacağını ve günlük yaşamınızı nasıl etkileyeceğini önceden sormak, sürece hazırlanmanızı kolaylaştırır.

Ameliyat nasıl yapılır?

Ameliyat genel anestezi altında yapılır; ameliyat boyunca uyursunuz ve ağrı hissetmezsiniz. Bkz. Genel anestezi nedir? MedlinePlus'a göre ameliyat genellikle 1 ila 4 saat sürer.

Kapalı (laparoskopik) ameliyat

MedlinePlus'a göre bu yöntemde karına 3–5 küçük kesi açılır. Kesilerden birinden ucunda kamera bulunan ince bir alet (laparoskop) yerleştirilir ve görüntü ekrana aktarılır. Cerrah diğer kesilerden ince aletlerle çalışır. Bağırsağın çıkarılması için kesilerden biri biraz genişletilebilir. Bkz. Laparoskopi nedir?

Açık ameliyat

MedlinePlus'a göre açık ameliyatta karnın alt kısmına daha uzun bir kesi yapılır. Bağırsağın yapışık olduğu, çok iltihaplı olduğu ya da kapalı yöntemin güvenle sürdürülemediği durumlarda tercih edilebilir. Kapalı yöntemle başlanan bir ameliyatın hasta güvenliği için açık yönteme çevrilmesi de mümkündür.

Stoma: kolostomi ve ileostomi

Stoma, kalın bağırsaktan açılıyorsa kolostomi, ince bağırsağın son bölümünden açılıyorsa ileostomi adını alır. NHS'e göre stoma, açılma nedenine bağlı olarak geçici olabilir ve daha sonra yapılan ikinci bir ameliyatla kapatılabilir; bazı durumlarda ise kalıcıdır. Stomalı yaşama uyum sürecinde stoma bakım hemşireleri torbanın değiştirilmesi, cilt bakımı ve günlük yaşam konusunda destek verir.

Ameliyat sonrası hastanede

MedlinePlus'a göre hastanede kalış süresi genellikle 3 ila 7 gündür. Bağırsakların yeniden çalışmaya başlaması zaman alır. MedlinePlus'a göre çoğu kişi ikinci ya da üçüncü günden itibaren berrak sıvılar almaya başlar; bağırsak işlevi düzeldikçe daha koyu sıvılara ve yumuşak yiyeceklere geçilir.

Bu dönemde ekibiniz sizi erken dönemde yataktan kaldırıp yürütmeye çalışır. Erken hareket, bacakta pıhtı oluşumu ve akciğer sorunları riskini azaltmaya yardımcı olur. Bkz. Derin ven trombozu

Evde iyileşme süreci

MedlinePlus'ın taburculuk sonrası önerileri şöyle özetlenebilir:

• Ağrı: Öksürürken, hapşırırken ya da ani hareketlerde ağrı birkaç hafta sürebilir. Öksürürken kesi yerine bir yastık bastırmak rahatlatır. Ağrı kesicileri hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
• Hareket: Kısa yürüyüşlerle başlayıp etkinliği yavaş yavaş artırın. Normal etkinliklere dönüş birkaç hafta sürebilir; hangi etkinliklerden kaçınmanız gerektiğini cerrahınıza sorun.
• İşe dönüş: MedlinePlus'a göre evde 8 saat boyunca etkin kalabildiğiniz ve ertesi sabah kendinizi iyi hissettiğiniz zaman işe dönmeye hazır olabilirsiniz. Başlangıçta yarı zamanlı ya da hafif işlerle başlamak düşünülebilir.
• Yara bakımı: Yaraya yapıştırılan bantlar genellikle bir-iki hafta içinde kendiliğinden düşer. Yarayı ovmadan, hafifçe vurarak kurulayın; yara üzerine baskı yapan dar giysilerden kaçının.
• Beslenme: Günde üç büyük öğün yerine az ve sık öğünler tercih edin. Yeni yiyecekleri yavaş yavaş ekleyin, her gün protein alın ve yeterli sıvı tüketin.
• Dışkılama: Bir süre sert dışkı, kabızlık ya da ishal olabilir. Kabızlık için hareketi artırmak ve hekiminizin onayıyla dışkı yumuşatıcı kullanmak önerilebilir.
• Oturma: MedlinePlus'a göre ameliyat rektumu da kapsadıysa bir yastık üzerine oturmak rahatlatabilir.
• Araç kullanma: MedlinePlus, uyku hâli yapan ve tepki süresini uzatan güçlü ağrı kesiciler kullanırken araç ve ağır makine kullanılmamasını önerir.
• Stoma bakımı: Stomanız varsa torba değişimi ve cilt bakımıyla ilgili size verilen talimatlara uyun.

MedlinePlus'a göre bağırsak rezeksiyonu geçiren kişilerin çoğu tamamen iyileşir ve spor ile iş dahil önceki etkinliklerine dönebilir.

Olası riskler

MedlinePlus'a göre kalın bağırsak ameliyatının olası riskleri şunlardır:

• Kanama
• Yara enfeksiyonu ve yaranın açılması
• Ameliyat yerinde fıtık (kesi fıtığı)
• Komşu organların zarar görmesi
• Anastomoz kaçağı: Birleştirilen bağırsak uçlarından sızıntı olması; karın içinde iltihaba (peritonit) yol açabilir ve ek tedavi gerektirebilir.
• Yapışıklıklara bağlı bağırsak tıkanması: Ameliyattan sonra oluşan iç yapışıklıklar ileride bağırsak tıkanmasına neden olabilir.
• Stomaya bağlı sorunlar: Stoma çevresinde cilt tahrişi, stomanın daralması ya da içe çekilmesi gibi.
• Anesteziye bağlı riskler ve bacakta pıhtı oluşumu

Bu risklerin sizin için ne anlama geldiğini, ameliyat öncesinde cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşmanız önemlidir.