Anal fissür ve fistül ameliyatı nasıl yapılır? İyileşme süreci

Anal fissür ve anal fistül arasındaki fark

Bu iki durum sık karıştırılır, ancak farklı sorunlardır:

• Anal fissür: Makat kanalının iç yüzeyinde oluşan küçük bir yırtıktır. Sert ya da büyük dışkı çıkarırken gelişebilir. NHS'e göre dışkılama sırasında keskin, şiddetli ağrı, sonrasında saatlerce sürebilen yanma ve tuvalet kâğıdında parlak kırmızı kan başlıca belirtilerdir. Bkz. Anal fissür (makat çatlağı)
• Anal fistül: Makat kanalıyla makat çevresindeki deri arasında oluşan küçük bir tüneldir. ACPGBI'ye göre çoğu zaman bir makat apsesinin ardından gelişir; makat yanındaki açıklıktan süregelen irin akıntısı ve aynı yerde tekrarlayan apselerle kendini gösterebilir. Bkz. Anal fistül nedir? ve Perianal apse

Hangi durumlarda ameliyat gerekir?

Anal fissürde

NHS'e göre anal fissür çoğu zaman kendiliğinden iyileşir. İlk basamakta ağrı kesiciler, bol sıvı ve lifli beslenme, dışkılamadan sonra ılık ve sığ banyo, bölgenin temiz ve kuru tutulması önerilir. Fissür iyileşmiyorsa ya da belirtiler kötüleşiyorsa NHS'e göre kabızlık için dışkılamayı kolaylaştıran ilaçlar, dışkılama sonrası ağrıya yönelik ilaçlar ve iyileşmeye yardım eden, 8 haftaya kadar kullanılması gerekebilen bir krem önerilebilir. MSD Manual, bu aşamada makat kasına botulinum toksini enjeksiyonunun da bir seçenek olduğunu belirtir.

MSD Manual'ın sıraladığı ameliyat dışı seçenekler şöyle özetlenebilir:

• Dışkıyı yumuşatmak: Lifli besinler ya da lif takviyeleri ve dışkı yumuşatıcılarla sert dışkının yırtığı yeniden zedelemesini önlemek
• Koruyucu merhemler ve fitiller: Bölgeyi kayganlaştırıp dışkılamayı kolaylaştırmak
• Lokal uyuşturucu kremler: Ağrıyı geçici olarak azaltmak
• Oturma banyoları: MSD Manual'a göre her dışkılamadan sonra 10–15 dakika ılık suya oturmak
• Kas spazmını azaltan tedaviler: Fissür bölgesine sürülen reçeteli kremler ya da jeller veya makat kasına botulinum toksini enjeksiyonu; amaç kas spazmını azaltıp iyileşmeye yardım etmektir

Ameliyat, bu tedavilere rağmen iyileşmeyen ya da sık tekrarlayan fissürlerde gündeme gelir. NHS, bu aşamada kasları gevşetmeye yönelik bir enjeksiyon ya da makat kasında küçük bir kesi yapılmasının seçenekler arasında olduğunu belirtir.

Anal fistülde

ACPGBI'ye göre fistül tedavisi hemen her zaman cerrahidir; çünkü kanal kendiliğinden kapanmaz ve akıntı ile apse tekrarlayabilir. NHS'e göre en uygun yöntem, fistülün konumuna ve tek bir kanal mı yoksa farklı yönlere uzanan kolları olan bir yapı mı olduğuna bağlıdır. Ameliyatın amacı fistülü iyileştirirken makatı açıp kapatan halka biçimli kaslara (sfinkter) zarar vermemektir; bu kaslar zarar görürse dışkı kaçırma gelişebilir.

Ameliyat öncesi hazırlık

NHS'e göre fissür tanısı için hekim yakınmalarınızı sorar ve makat bölgesine bakar; hekim fissür olduğundan emin değilse ya da muayene ağrılıysa genel anestezi altında muayene için bir uzmana yönlendirilebilirsiniz. Fistülde de NHS, en uygun tedaviye karar vermek için bazen ilk olarak genel anestezi altında bir muayene gerekebileceğini belirtir. ACPGBI'ye göre tekrarlayan ya da karmaşık fistüllerde gözden kaçmış başka kanal olup olmadığını görmek için makat bölgesinin MR ile incelenmesi gerekebilir.

Hazırlık sürecinde:

• Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları bildirin. Kaiser'in bilgilendirmesine göre aspirin ya da başka bir kan sulandırıcıyı bıraktıysanız ne zaman yeniden başlayacağınızı hekiminiz söyler.
• Ameliyattan önce ne kadar süre aç kalmanız gerektiği size söylenecektir; bu talimata uyun.
• Aklınızdaki soruları, örneğin hangi yöntemin neden seçildiğini ve olası riskleri, önceden not edin.

Fissür ameliyatı nasıl yapılır?

Lateral internal sfinkterotomi

MSD Manual'a göre fissürde uygulanan ameliyat, iç makat kasının (internal sfinkter) bir bölümünün kesilmesidir. MSD Manual'a göre fissür, makatı kapalı tutan halka biçimli kasın (sfinkter) spazma girmesine yol açar; bu da ağrıyı artırır ve iyileşmeyi engeller. Ameliyatın amacı bu spazmı gidermektir. NHS'e göre kasta küçük bir kesi yapılması gerginliği azaltır ve yırtığın iyileşmesine olanak tanır.

NHS, bu işlemin genel anestezi altında yapıldığını, yani işlem sırasında uyuyacağınızı ve bir şey hissetmeyeceğinizi belirtir. Kaiser Permanente'nin hasta bilgilendirmesine göre bu ameliyat, ilaç ya da diğer tedavilerle düzelmeyen fissürlerin iyileşmesine yardım etmek için yapılır.

Botulinum toksini enjeksiyonu

Bu yöntemde makata, kasların gevşemesine ve böylece yırtığın iyileşmesine yardım eden bir enjeksiyon yapılır. MSD Manual, botulinum toksininin sfinkter spazmını azaltmak için kullanılabileceğini belirtir. NHS'e göre bu enjeksiyon da genel anestezi altında yapılır.

Fistül ameliyatı nasıl yapılır?

NHS'in anlattığı başlıca yöntemler şunlardır:

• Fistülotomi: En sık yapılan fistül ameliyatıdır. Kanal boydan boya açılır ve düz bir yara izi bırakarak içeriden dışarıya doğru iyileşmesi sağlanır. Kasları az geçen fistüllerde tercih edilir.
• Seton: Kanalın içinden cerrahi bir iplik geçirilip haftalarca yerinde bırakılır. Gevşek seton akıntının boşalmasını sağlar; daha sıkı setonlar kanalı zamanla yavaşça keserek açar. Birden fazla işlem gerekebilir.
• İlerletme flebi: Rektum duvarından alınan bir doku parçasıyla fistülün iç ağzı kapatılır. NHS'e göre fistülotomiye göre başarısı daha düşüktür, ancak sfinkter kaslarının kesilmesini gerektirmez.
• LIFT yöntemi: Kaslar arasındaki aralıkta kanal bulunup iki ucundan kapatılır. NHS, sonuçları için daha fazla araştırma gerektiğini belirtir.
• Endoskopik ablasyon: Kanala ince, kameralı bir tüp yerleştirilir ve içinden geçirilen bir elektrotla fistül kapatılır. NHS'e göre ciddi bir güvenlik kaygısı yoktur.
• Lazer: Küçük bir lazer ışınıyla fistül kapatılır. NHS, ne kadar iyi işe yaradığı konusunda belirsizlikler bulunduğunu belirtir.
• Fibrin yapıştırıcı: Genel anestezi altında kanala yapıştırıcı enjekte edilir. NHS'e göre basit fistüllerde fistülotomiden daha az etkilidir ve sonuçları kalıcı olmayabilir; ancak kasların kesilmesini gerektirmez.
• Biyolojik tıkaç: Hayvan dokusundan yapılmış koni biçimli bir tıkaçla fistülün iç ağzı kapatılır.

NHS'e göre fistül ameliyatı genellikle genel anestezi altında yapılır ve çoğu durumda hastanede gece kalmak gerekmez.

Yöntem seçimini neler belirler?

NHS ve ACPGBI'ye göre cerrah yöntemi seçerken kanalın sfinkter kaslarının ne kadarını geçtiğini ve birden fazla kanal olup olmadığını değerlendirir. Kasları az geçen fistüllerde fistülotomi uygun olabilirken, kasın kesilmesinin dışkı kaçırma riski taşıyacağı durumlarda seton, ilerletme flebi ya da LIFT gibi kası kesmeyen yöntemler veya birkaç aşamalı tedavi düşünülebilir. Cerrah seçenekleri ve hangisini sizin için daha uygun bulduğunu sizinle konuşur.

Ameliyat sonrası iyileşme

Kaiser Permanente'nin bilgilendirmesine göre fissür ameliyatından sonra çoğu kişi, fissür ağrısının birkaç gün içinde azaldığını fark eder. İlk dışkılamalarda rahatsızlık olabilir; tuvalet kâğıdında birkaç hafta boyunca az miktarda kan görülebilir. Aynı kaynağa göre çoğu kişi 1–2 hafta içinde işe dönebilir ve makat bölgesinin tamamen iyileşmesi yaklaşık 6 hafta sürebilir.

ACPGBI'ye göre fistül ameliyatından sonra ilk hafta orta düzeyde bir rahatsızlık olur; bu genellikle basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınır ve çoğu kişinin işten uzun süre uzak kalması gerekmez.

İyileşme döneminde kaynakların ortak önerileri şunlardır:

• Dışkıyı yumuşak tutun: Lifli besinler (sebze, meyve, baklagiller, tam tahıllar) ve bol sıvı tüketin; hekiminiz önerdiyse dışkı yumuşatıcı kullanın. Ikınmaktan kaçının. Bkz. Lifli besinler
• Oturma banyosu yapın: Dışkılamadan sonra ılık suya oturmak bölgeyi nazikçe temizler ve rahatlatır.
• Bölgeyi temiz tutun: Kaiser, dışkılamadan sonra bölgeyi duş ya da ılık suyla temizleyip havluyla tampon yaparak kurulamayı önerir. ACPGBI'ye göre fistül ameliyatından sonra akıntının giysileri kirletmemesi için bir iki hafta iç çamaşırında gazlı bez kullanmak gerekebilir; günde iki üç kez banyo ya da duş bölgeyi temiz ve rahat tutmaya yardım eder.
• Tuvalette ayaklarınızı yükseltin: Kaiser, tuvalette otururken ayaklarınızı küçük bir taburenin üzerine koymanın dışkılamayı kolaylaştırabileceğini belirtir.
• Hareketli olun: Kaiser'e göre yürüyüş birçok kişi için iyi bir seçenektir. Araç kullanma ve cinsel ilişkiye dönüş zamanını hekiminize sorun.
• Kontrollere gidin: Kaiser, kontrol randevularının tedavinin önemli bir parçası olduğunu vurgular.

Olası riskler

Her ameliyatta olduğu gibi bu ameliyatların da riskleri vardır.

Fistül ameliyatlarında NHS'in sıraladığı başlıca riskler şunlardır:

• Enfeksiyon: Antibiyotik tedavisi gerekebilir; ağır durumlarda hastanede tedavi gerekebilir.
• Fistülün tekrarlaması: Ameliyata rağmen fistül bazen yeniden oluşabilir.
• Dışkı kaçırma: NHS'e göre çoğu fistül tedavisinde olası bir risktir, ancak ağır dışkı kaçırma nadirdir. NHS ve ACPGBI'ye göre kasın büyük bölümünü geçen fistüllerde kasın kesilmesi bu riski artırabileceği için başka yöntemler tercih edilebilir. Risk düzeyi fistülün yerine ve uygulanan işleme göre değişir.

Fissür ameliyatından sonra Kaiser'e göre çoğu kişi sorunsuz iyileşir; ancak az sayıda kişide gaz çıkarırken dışkıyı kontrol etmekte güçlük olabilir ve bu genellikle zamanla düzelir. Kaiser'in eve dönüş bilgilendirmesi ayrıca yara enfeksiyonu ve bacakta pıhtı belirtilerine karşı dikkatli olunmasını ister.

Size önerilen yöntemin olası yararlarını ve risklerini, sizin durumunuza göre cerrahınızla ayrıntılı konuşmanız önemlidir.