Kısaca
Kemoembolizasyon (TACE, transarteriyel kemoembolizasyon), karaciğerdeki tümörlerin tedavisinde kullanılan, ameliyat gerektirmeyen bir girişimsel radyoloji işlemidir. RadiologyInfo'ya göre bu işlemde kemoterapi ilacı ve "embolizan" adı verilen tıkayıcı maddeler, tümörü besleyen atardamara verilir; böylece tümörün kan akımı kesilir ve ilaç tümörün içinde hapsolur. İşlem kasık ya da bilekten atardamara yerleştirilen ince bir kateterle, röntgen görüntüleri eşliğinde yapılır. En sık karaciğerin kendi kanserinde (hepatoselüler karsinom) kullanılır. RadiologyInfo, TACE'in bir tedavi olduğunu ancak hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir yöntem olmadığını vurgular. İşlemden sonraki günlerde ağrı, bulantı ve ateş sık görülür.
Kemoembolizasyon nedir?
Karaciğer, kanını iki kaynaktan alır: portal ven ve karaciğer atardamarı. Karaciğer tümörleri ise kanlarının büyük bölümünü atardamardan alır. Kemoembolizasyon bu özellikten yararlanır: tümörü besleyen atardamara doğrudan ilaç verilir ve aynı damar tıkanarak tümörün beslenmesi azaltılır.
RadiologyInfo'ya göre TACE, kemoterapi ile embolizasyonu (damarın tıkanması) birleştiren, en az girişimsel (minimal invaziv) bir kanser tedavisidir. Kemoterapi doğrudan tümöre verildiği için vücudun geri kalanına daha az ulaşır; RadiologyInfo'ya göre kemoterapiye bağlı yan etkiler bu nedenle genellikle hafif kalır. Girişimsel radyoloji hakkında genel bilgi için bkz. Girişimsel radyoloji ve embolizasyon nedir?
StatPearls'a göre iki temel teknik vardır:
- Klasik TACE: Kemoterapi ilacı, kontrast madde ve ayrı tıkayıcı parçacıklarla birlikte verilir.
- İlaç salınımlı boncuklarla TACE: Kemoterapi ilacı yüklenmiş küçük boncuklar kullanılır; boncuklar ilacı tümörün içinde yavaş yavaş salar.
Kimlere uygulanır?
RadiologyInfo'ya göre TACE en sık şu durumlarda kullanılır:
- Karaciğerin kendi kanseri (hepatoselüler karsinom)
- Safra yolu kanseri (kolanjiyokarsinom)
- Kalın bağırsak, meme, pankreas ve diğer organ kanserlerinin karaciğere yayılımı
StatPearls'a göre özellikle şu kişiler için uygun bir seçenek olabilir:
- Ameliyat ya da tümörü yakma (ablasyon) gibi tedavilere uygun olmayan karaciğer kanseri hastaları
- Karaciğer nakli bekleyen hastalarda, bekleme sürecinde hastalığın kontrol altında tutulması amacıyla ("köprü tedavi")
- Nakil ölçütlerini biraz aşan tümörlerde tümörü küçültmek amacıyla
Karaciğer kanseri hakkında genel bilgi için bkz. Karaciğer kanseri
Kimlere uygulanmaz?
StatPearls ve RadiologyInfo'ya göre şu durumlarda TACE genellikle uygun değildir ya da dikkatle değerlendirilmelidir:
- Karaciğer işlevlerinin ağır bozuk olması (ileri siroz). Bkz. Siroz
- Genel sağlık durumunun çok kötü olması
- Ana portal vende pıhtı bulunması
- Kan bilirubin düzeyinin belirgin yüksek olması
- Ağır böbrek yetmezliği ya da ciddi pıhtılaşma bozukluğu
- RadiologyInfo'ya göre daha önce safra yollarına yapılmış bazı ameliyatlar ya da safra yoluna stent yerleştirilmiş olması
StatPearls'a göre tedavi kararı; girişimsel radyolog, onkolog, cerrah, hemşire ve diğer uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından birlikte verilir. Kişinin genel durumu, karaciğer işlevleri ve tümörün özellikleri bu kararda belirleyicidir.
Tedavinin amacı ve diğer tedavilerle ilişkisi
StatPearls'a göre kemoembolizasyonun amacı kişiye göre değişir: tümörü küçültmek, hastalığı bir süre kontrol altında tutmak, karaciğer nakline kadar zaman kazandırmak ya da yaşam kalitesini korumak. Bu nedenle işlemden önce tedavi ekibiyle hedeflerin açıkça konuşulması önemlidir.
RadiologyInfo'ya göre TACE diğer tedavilerle birlikte kullanılabilir ve gerektiğinde tekrarlanabilir. StatPearls'a göre karaciğer dokusunun aşırı etkilenmemesi için tek seferde karaciğerin yarısından fazlası tedavi edilmez; geniş tümörlerde tedavi birkaç seansa bölünebilir. Kemoembolizasyon, ilaç tedavileri, tümörü yakma (ablasyon), radyoembolizasyon ya da cerrahi gibi seçeneklerle birlikte ya da sırayla planlanabilir. Kanser ilaç tedavileri hakkında genel bilgi için bkz. Kemoterapi nedir?
İşlem öncesi hazırlık
StatPearls'a göre işlemden önce şu değerlendirmeler yapılır:
- Karaciğer damarlarının yapısını göstermek için tomografi ya da MR. Bkz. MR nedir?
- Gerektiğinde tümörün türünü doğrulamak için karaciğer biyopsisi
- Karaciğer işlevlerini ve kanın pıhtılaşmasını değerlendiren kan testleri. Bkz. Karaciğer fonksiyon testleri
- Gerekirse anestezi değerlendirmesi
RadiologyInfo'nun önerileri şunlardır:
- Kullandığınız tüm ilaçları, alerjilerinizi ve gebelik olasılığını hekiminize bildirin.
- Hekiminiz aspirin, bazı ağrı kesiciler ya da kan sulandırıcıları işlemden birkaç gün önce kesmenizi isteyebilir; ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.
- İşlemden önceki gece yarısından sonra yiyip içmemeniz istenebilir.
- Bir gece hastanede kalmayı planlayın.
StatPearls'a göre işlem öncesinde damardan sıvı, enfeksiyonu önlemek için antibiyotik ve bulantıyı azaltan ilaçlar verilebilir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
İşlem nasıl yapılır?
RadiologyInfo'ya göre işlemi girişimsel radyolog yapar ve işlem genellikle yaklaşık 90 dakika sürer:
- Kasık ya da bilek bölgesi uyuşturulur; sakinleştirici ilaç verilebilir.
- Atardamara yerleştirilen ince bir kateter, röntgen görüntüleri eşliğinde karaciğer atardamarına ve oradan tümörü besleyen dallara ilerletilir.
- StatPearls'a göre gerekirse çevredeki sağlıklı dokuları besleyen damarlar küçük metal spirallerle (koil) korunur.
- Kemoterapi ilacı ve tıkayıcı maddeler, tümöre giden kan akımı yavaşlayana ya da durana kadar verilir.
- Kontrol görüntüleri alınır, kateter çıkarılır ve giriş yerine baskı uygulanır.
RadiologyInfo'ya göre işlem sırasında kateterin ilerletilmesine bağlı bir basınç hissedilebilir, ancak genellikle ciddi bir rahatsızlık olmaz. Kontrast madde verildiğinde vücutta kısa süreli sıcaklık hissi olabilir.
İşlem sonrası iyileşme
RadiologyInfo'ya göre işlemden sonra 2–6 saat süreyle sırt üstü yatılarak dinlenilir. Ağrı ve bulantı kontrol altına alındığında çoğu kişi 24–48 saat içinde eve döner. Normal etkinliklere genellikle bir hafta içinde dönülebilir; yorgunluk ve iştahsızlık iki hafta kadar sürebilir.
Postembolizasyon sendromu
RadiologyInfo'ya göre işlemden sonraki 1–7 gün içinde hastaların çoğunda "postembolizasyon sendromu" adı verilen yakınmalar görülür: ağrı, bulantı, kusma ve ateş. Bu yakınmalar genellikle ilaçlarla kontrol altına alınabilir ve tümör dokusundaki değişikliklere bağlı beklenen bir tepkidir.
Kontroller
RadiologyInfo'ya göre ilk ay içinde kontrol randevusu yapılır; tümörün yanıtını değerlendirmek için belirli aralıklarla tomografi ya da MR ve kan testleri tekrarlanır. StatPearls'a göre hastalığı kontrol altında tutmak için işlemin zaman içinde birkaç kez tekrarlanması sık gerekir.
Olası riskler
RadiologyInfo ve StatPearls'ın sıraladığı riskler şunlardır:
- Kateterin girdiği yerde morarma, kanama ya da damar hasarı
- Kontrast maddeye karşı alerjik tepki
- Özellikle diyabeti ya da böbrek hastalığı olanlarda böbrek işlevlerinde bozulma
- Karaciğerde apse, safra yollarında hasar ya da tıkanma
- Tıkayıcı parçacıkların hedef dışı organlara gitmesi
- Safra kesesi iltihabı
- Karaciğer işlevlerinde bozulma ve nadiren karaciğer yetmezliği
RadiologyInfo'ya göre ciddi komplikasyonlar yaklaşık her 20 işlemden birinde görülür; StatPearls'a göre bu oran her 100 hastadan 5–10'udur. Enfeksiyon riski ise RadiologyInfo'ya göre binde birin altındadır. Size özgü riskleri işlemden önce ekibinizle ayrıntılı konuşun.
Tedavi ekibine sorabileceğiniz sorular
Karar sürecinde aklınızdaki soruları not etmek ve görüşmeye bir yakınınızla gitmek yararlı olabilir. Örneğin:
- Bu işlemle benim için hedeflenen sonuç nedir?
- Hangi teknik kullanılacak ve neden?
- İşlemden sonra hangi yakınmalar beklenir, hangileri için hemen başvurmalıyım?
- Kaç seans gerekebilir, kontrol görüntülemeleri ne zaman yapılacak?
- Bu işlemin yanında ya da yerine düşünülebilecek başka tedaviler var mı?
Ne zaman doktora başvurmalı?
İşlemden sonra şu durumlarda tedavi ekibinize hemen ulaşın:
- İlaçlarla geçmeyen ya da giderek artan karın ağrısı
- Birkaç günü aşan ya da yükselen ateş, titreme
- Sıvıları tutamayacak kadar kusma
- Ciltte ya da göz akında sararma, idrar renginin koyulaşması
- Kateter girişi yerinde büyüyen şişlik, kanama ya da bacakta/kolda renk değişikliği, uyuşma
Şu durumlarda 112'yi arayın: kateter yerinden baskıyla durmayan kanama, ani nefes darlığı ya da göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı, kanlı kusma ya da çok şiddetli karın ağrısıyla birlikte bayılma.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
TACE ameliyat mı?
Hayır. Kemoembolizasyon, kasık ya da bilekteki küçük bir giriş yerinden ilerletilen kateterle yapılan, ameliyat gerektirmeyen bir girişimsel radyoloji işlemidir.
İşlem ne kadar sürer, hastanede kaç gün kalınır?
RadiologyInfo'ya göre işlem genellikle yaklaşık 90 dakika sürer. Çoğu kişi ağrı ve bulantı kontrol altına alındıktan sonra 24–48 saat içinde eve döner.
İşlemden sonra ateş ve ağrı normal mi?
RadiologyInfo'ya göre işlemden sonraki 1–7 gün içinde ağrı, bulantı, kusma ve ateş sık görülür ve postembolizasyon sendromu olarak adlandırılır. Ancak giderek artan ya da uzun süren yakınmalar ekibinize bildirilmelidir.
TACE kanseri tamamen ortadan kaldırır mı?
RadiologyInfo, TACE'in bir tedavi olduğunu ancak hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir yöntem olmadığını vurgular. Tümörün büyümesini kontrol altına almaya yardımcı olabilir ve gerektiğinde tekrarlanabilir.
İşlem sırasında uyanık mı olurum?
RadiologyInfo'ya göre işlem çoğunlukla kateterin girdiği bölge uyuşturularak ve gerekirse sakinleştirici ilaç verilerek yapılır. Damar yolu açılırken ve uyuşturucu ilaç yapılırken hafif bir batma, işlem sırasında basınç ve kontrast madde verilirken kısa süreli sıcaklık hissedilebilir.
TACE tekrarlanabilir mi?
Evet. RadiologyInfo ve StatPearls'a göre işlem gerektiğinde birkaç kez tekrarlanabilir ve diğer tedavilerle birlikte kullanılabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Hepatit B
- Hepatit C
- Karaciğer kanseri
- Karaciğer sirozu
- Kolorektal kanser (kalın bağırsak kanseri)
- Bilgisayarlı tomografi (BT)
- Karaciğer biyopsisi
- Kemoembolizasyon (TACE)
- MR (manyetik rezonans görüntüleme)
- Embolizasyon
- Radyoembolizasyon (TARE, Y-90)
- Genel Cerrahi
- Gastroenteroloji
- Tıbbi Onkoloji
- Radyoloji
- Girişimsel Radyoloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
