İnmemiş testis nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

İnmemiş testis nedir?

Erkek bebeklerde testisler, anne karnında böbreklerin yakınında, karın içinde gelişir. Gebeliğin son aylarında kasık kanalından geçerek torbaya inerler. NHS'e göre testisler çoğu zaman doğumdan önce torbaya yerleşmiş olur. Bu iniş tamamlanmadığında testis karın içinde, kasık kanalında ya da torbanın üst kısmında kalabilir.

İnmemiş testis tek taraflı ya da iki taraflı olabilir. Testisin nerede kaldığı, tedavi yönteminin seçiminde önemlidir:

• Ele gelen testis: Testis kasıkta ya da torbanın hemen üstünde elle hissedilebilir.
• Ele gelmeyen testis: Testis muayenede bulunamaz; karın içinde olabilir ya da gelişmemiş olabilir.

Gidip gelen (retraktil) testis

İnmemiş testisle karıştırılabilen bir durum da "gidip gelen" ya da tıbbi adıyla retraktil testistir. MedlinePlus'a göre bu çocuklarda testis normal şekilde gelişmiştir; ancak ergenlik öncesinde testisin küçük olması nedeniyle bir kas refleksi onu zaman zaman torbadan yukarı çeker. Örneğin soğukta, korkuda ya da muayene sırasında testis kasığa doğru kaybolabilir; çocuk sıcak bir banyoda gevşediğinde ise yeniden torbada görülebilir.

MedlinePlus'a göre retraktil testisler genellikle ergenlikte kendiliğinden yerine yerleşir ve çoğu zaman ameliyat gerektirmez. Yine de testisin düzenli kontrollerle izlenmesi önemlidir; çünkü zamanla yukarıda kalmaya başlayabilir. Bir testisin gerçekten inmemiş mi yoksa gidip gelen mi olduğuna hekim muayeneyle karar verir.

Kimlerde daha sık görülür, neden olur?

NHS'e göre inmemiş testisin nedeni çoğu zaman bilinmez. NHS, şu bebeklerde daha sık görüldüğünü belirtir:

• Erken doğan (37. haftadan önce doğan) bebekler
• Düşük doğum ağırlıklı bebekler
• Ailesinde inmemiş testis öyküsü bulunan bebekler

MedlinePlus da inmemiş testisin prematüre bebeklerde belirgin şekilde daha sık, zamanında doğan bebeklerde ise daha seyrek görüldüğünü belirtir. Bazı bebeklerde inmemiş testise hipospadias gibi başka doğumsal farklılıklar eşlik edebilir. Bkz. Hipospadias

Belirtileri ve nasıl fark edilir?

MedlinePlus'a göre inmemiş testisin çoğu zaman, torbada testisin bulunmaması dışında bir belirtisi yoktur. Ağrı yapmaz ve bebeği rahatsız etmez. NHS'e göre başlıca bulgu, torbada iki yuvarlak bezenin ele gelmemesidir; yalnızca bir testis ya da hiç testis hissedilmeyebilir.

NHS, inmemiş testisin genellikle doğumdan sonraki ilk günlerde yapılan yenidoğan muayenesinde fark edildiğini belirtir. Bebeklik dönemindeki rutin sağlık kontrollerinde de testisler yeniden değerlendirilir. Aileler de bez değiştirirken ya da banyo sırasında torbanın bir tarafının boş ya da küçük göründüğünü fark edebilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı esas olarak fizik muayeneyle konur. Hekim, testisin torbada olup olmadığına, kasıkta ele gelip gelmediğine ve torbaya doğru indirilip indirilemediğine bakar. Muayene, çocuk sakin ve sıcak bir ortamda olduğunda daha sağlıklı yapılır.

MedlinePlus'a göre testisin yerini belirlemek için ultrason veya bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme testleri kullanılabilir. Ancak ele gelmeyen testislerde görüntüleme her zaman testisi gösteremeyebilir; bu durumda testisin yeri bazen ameliyat sırasında, kapalı (laparoskopik) yöntemle araştırılır. İki testisin de ele gelmediği bebeklerde hekim ek kan ve genetik testler isteyebilir. Bkz. Ultrason nedir?

Kendiliğinden iner mi?

Pek çok bebekte inmemiş testis zamanla kendiliğinden yerine iner:

• NHS'e göre inmemiş testisler çoğu zaman doğumdan sonraki ilk 12 hafta içinde torbadaki olağan yerine iner.
• MedlinePlus'a göre bebeklerin yaklaşık yarısında testisler, tedaviye gerek kalmadan ilk bir yıl içinde iner.

NHS'e göre tek bir testis 4–5 aylıkken hâlâ inmemişse ya da iki testis birden inmemişse (genellikle 8 haftadan sonra) bebek uzman bir hekime yönlendirilir. Bu süre içinde yapılması gereken, bebeğin kontrollerini aksatmamaktır.

Neden tedavi edilmeli?

NHS, tedavi edilmeyen inmemiş testislerin ileride çocukta sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre erken tedavi testisin zarar görmesini ve kısırlığı önlemeye yardımcı olabilir.

Kaynaklarda öne çıkan başlıca nedenler şunlardır:

• Doğurganlık: Testisler, vücut ısısından biraz daha serin olan torbada daha sağlıklı gelişir. Uzun süre yukarıda kalan testisin gelişimi etkilenebilir. MedlinePlus'a göre ameliyattan sonra da erkeklerin küçük bir bölümünde doğurganlık sorunları görülebilir. Bkz. Spermiyogram nedir?
• Testis kanseri riski: MedlinePlus'a göre inmemiş testis öyküsü olan erkeklerde testis kanseri riski, testis ameliyatla yerine indirilmiş olsa bile daha yüksektir. Testisin torbada olması, ileride düzenli kendi kendine muayeneyle değişikliklerin fark edilmesini kolaylaştırır.
• Eşlik eden sorunlar: İnmemiş testise kasık fıtığı eşlik edebilir. Bkz. Kasık fıtığı

Tedavi: orşiyopeksi

NHS'e göre ameliyat (orşiyopeksi) genellikle çocuk bir yaş civarındayken yapılır. MedlinePlus, ameliyatın testisleri kendiliğinden inmemiş bir yaşından büyük çocuklarda önerildiğini belirtir. MedlinePlus ayrıca bazı durumlarda hormon iğnelerinin de tedavi seçenekleri arasında sayıldığını belirtir; hangi yöntemin uygun olduğuna hekim karar verir.

MedlinePlus'a göre ameliyat genel anestezi altında yapılır. Cerrah genellikle kasıktan küçük bir kesi yapar, testisi ve ona bağlı kordonu serbestleştirir, torbada bir cep oluşturur ve testisi buraya dikişlerle sabitler. Ele gelmeyen testislerde kapalı (laparoskopik) yöntem kullanılabilir; bazı zor durumlarda ameliyat birkaç ay arayla iki aşamada yapılır.

MedlinePlus'a göre ameliyatın özel riskleri arasında testisin küçülmesi ya da olağan boyuta ulaşamaması ve testisin torbaya indirilememesi sayılır; bu son durumda testisin çıkarılması gerekebilir. Ayrıca anesteziye bağlı riskler, kanama ve enfeksiyon gibi genel ameliyat riskleri de vardır. Ameliyatın ayrıntıları, hazırlık ve iyileşme süreci için bkz. İnmemiş testis ameliyatı (orşiyopeksi)

Aileler için pratik öneriler

İnmemiş testis tanısı ailelerde kaygı yaratabilir; ancak bu durum sık görülür ve izlem ile tedavi süreci iyi tanımlanmıştır. Süreci kolaylaştırmak için şunlar yapılabilir:

• Kontrolleri aksatmayın. Bebeklik dönemindeki rutin muayeneler, testisin kendiliğinden inip inmediğini izlemenin temel yoludur.
• Gözlemlerinizi not edin. Testisi sıcak bir banyoda ya da bebek uyurken torbada görüp görmediğinizi not etmek, hekimin gidip gelen testis ile inmemiş testisi ayırt etmesine yardımcı olabilir.
• Yönlendirme zamanını kaçırmayın. NHS'in belirttiği sürelerde testis hâlâ inmemişse, çocuk cerrahisi veya çocuk ürolojisi değerlendirmesi için randevu alın.
• Sünnet ve diğer işlemleri planlarken hekimle konuşun. Bazı çocuklarda farklı işlemlerin aynı anestezi sırasında yapılması gündeme gelebilir; bu kararı cerrahla birlikte verin.
• Çocuğunuza yaşına uygun bilgi verin. Büyüdükçe, ergenlikten itibaren testislerini düzenli olarak kontrol etmesinin neden önemli olduğunu anlatın.

MedlinePlus, inmemiş testis öyküsü olan erkeklerin yaşam boyu her ay testislerini kendi kendilerine muayene etmelerini önerir. Bu muayenede yeni bir şişlik, sertlik ya da boyut farkı fark edilirse hekime başvurulmalıdır.