İnmemiş testis ameliyatı (orşiyopeksi): nasıl yapılır, iyileşme

Orşiyopeksi nedir?

Orşiyopeksi; "testis indirme ameliyatı", "inmemiş testis onarımı" ya da İngilizce kaynaklarda "orchidopexy" ve "orchiopexy" adlarıyla da bilinir. MedlinePlus bu ameliyatı, torbadaki doğru yerine inmemiş testislerin düzeltilmesine yönelik bir cerrahi işlem olarak tanımlar.

Testis anne karnında karın içinde gelişir ve doğumdan önce kasık kanalından geçerek torbaya iner. Bu iniş tamamlanmazsa testis kasıkta ya da karın içinde kalabilir. Orşiyopeksi, testisi bu konumdan serbestleştirip torbaya taşır ve tekrar yukarı çekilmemesi için sabitler. İnmemiş testis hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. İnmemiş testis nedir?

Neden yapılır?

Testisler, vücut ısısından biraz daha serin olan torbada sağlıklı gelişir. Kaynaklar orşiyopeksinin başlıca amaçlarını şöyle sıralar:

• Testisin gelişimini korumak: MedlinePlus'a göre ameliyatın erken yapılması testisin zarar görmesini ve ileride kısırlığı önlemeye yardımcı olabilir.
• İleride muayeneyi kolaylaştırmak: Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre testisin torbada olması, ileride kendi kendine muayeneyle kanser gibi değişikliklerin fark edilmesini sağlar.
• Eşlik eden sorunları gidermek: İnmemiş testise çoğu zaman açık kalmış bir kasık kanalı eşlik eder; cerrah ameliyat sırasında bu kanalı da kapatabilir. Bkz. Kasık fıtığı

Ne zaman yapılır?

Pek çok bebekte inmemiş testis ilk aylarda kendiliğinden iner. MedlinePlus'a göre bebeklerin yaklaşık yarısında testisler ilk bir yıl içinde tedaviye gerek kalmadan iner. Bu nedenle ameliyat için bir süre beklenir.

• NHS'e göre ameliyat genellikle çocuk bir yaş civarındayken yapılır.
• Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre ameliyat, testis kendiliğinden inmemişse altı aylıktan sonra yapılabilir.
• MedlinePlus, ameliyatın testisleri inmemiş bir yaşından büyük çocuklarda önerildiğini belirtir.

Zamanlamaya; testisin yerine, çocuğun genel sağlığına ve eşlik eden durumlara göre çocuk cerrahı ya da çocuk ürolojisi uzmanı karar verir.

Ameliyat öncesi hazırlık

Ameliyattan önce cerrah ve anestezi ekibiyle bir görüşme yapılır. Cambridge Üniversite Hastaneleri ve MedlinePlus'ın önerilerinden yola çıkarak hazırlıkta şunlara dikkat edilir:

• Açlık süresi: Çocuğun ameliyattan önce ne zamandan itibaren yiyip içmeyeceği size yazılı olarak bildirilir; bu talimata uymak anestezi güvenliği için önemlidir.
• İlaçlar: MedlinePlus, kanamayı artırabilecek bazı ilaçların ameliyattan önce kesilmesi gerekebileceğini belirtir. Çocuğunuzun kullandığı tüm ilaçları ve bitkisel ürünleri hekime bildirin; hiçbir ilacı kendi başınıza kesmeyin.
• Hastalık durumu: Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre çocuk ameliyattan önce soğuk algınlığı ya da suçiçeği gibi bir hastalık geçiriyorsa ameliyat ertelenebilir. Bu durumda hastaneye önceden haber verin.
• Ağrı kesici: Ameliyat sonrası için hekimin önereceği çocuk ağrı kesicilerini önceden temin etmek işinizi kolaylaştırır.
• Bol ve rahat giysiler: Eve dönüş yolculuğu için bol kıyafetler hazırlayın.

Çocuğunuza ameliyatı yaşına uygun, sakin ve dürüst bir dille anlatmak kaygısını azaltabilir. Genel anestezi hakkında bilgi için bkz. Genel anestezi nedir?

Ameliyat nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre ameliyat genel anestezi altında yapılır; çocuk işlem boyunca uyur ve bir şey hissetmez. Kaynaklarda tarif edilen yaklaşımlar şunlardır:

Standart (açık) orşiyopeksi

Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre standart ameliyatta iki küçük kesi yapılır: biri kasıkta, diğeri torbada. MedlinePlus'a göre cerrah kasıktaki kesiden testisi ve ona bağlı kordonu bulur, kordonu çevre dokulardan serbestleştirerek tam uzunluğuna ulaşmasını sağlar. Ardından torbada bir cep oluşturur, testisi bu cebe indirir ve dikişlerle sabitler.

Laparoskopi

Testis muayenede ele gelmiyorsa, Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre göbekten yerleştirilen bir kamerayla karın içine bakılarak testisin yeri araştırılır. MedlinePlus da ameliyatın daha küçük kesilerle laparoskopik olarak yapılabildiğini belirtir. Bkz. Laparoskopi nedir?

İki aşamalı ameliyat

Karın içinde yüksekte bulunan testislerde ameliyat iki aşamada yapılabilir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre bu yöntemde iki ameliyat arasında yaklaşık altı ay beklenir; bu sürede testisi besleyecek yeni damar bağlantılarının gelişmesine zaman tanınır. MedlinePlus da zor durumlarda birkaç ay arayla iki ameliyat gerekebileceğini belirtir.

Ameliyat sonrası iyileşme ve evde bakım

MedlinePlus'a göre ameliyat çoğunlukla günübirlik yapılır. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre çocukların çoğu, yiyip içtikten ve idrar yaptıktan sonra aynı gün evine döner.

Evde iyileşme döneminde kaynakların önerileri şunlardır:

• Ağrı kontrolü: İlk günlerde hekimin önerdiği ağrı kesicileri düzenli kullanın.
• Yara bakımı: Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre yaralar beş gün boyunca kuru tutulmalıdır. Eriyen dikişlerin alınması gerekmez.
• Şişlik ve morarma: Aynı kaynağa göre torbada şişlik ve morarma sık görülür ve birkaç hafta içinde geçer.
• Dinlenme: MedlinePlus, ameliyattan sonraki 2–3 gün dinlenmeyi önerir.
• Etkinlik kısıtlaması: MedlinePlus, bisiklet dahil zorlayıcı etkinliklerden en az bir ay kaçınılmasını önerir. Cambridge Üniversite Hastaneleri ise spor, bisiklet ve tırmanma gibi etkinliklere altı-on hafta ara verilmesini belirtir. Üzerine ata biner gibi oturulan oyuncaklardan da bu dönemde kaçınmak yara yerini korur. Süreyi kendi cerrahınızla netleştirin.

İlk gece çocuğunuz huzursuz olabilir ya da iştahı azalabilir; bu çoğu zaman geçicidir. Bol, yumuşak ve rahat giysiler yara yerine sürtünmeyi azaltır. Bebeklerde bezi sık değiştirmek ve bez bölgesini temiz tutmak yara iyileşmesine yardımcı olur. Banyo ve duşa ne zaman başlanabileceğini taburculuk sırasında size verilen yazılı talimatlardan kontrol edin.

Çocuğunuzun ne zaman kreşe veya okula döneceğini cerrahınıza sorun. Bu karar ameliyatın türüne ve çocuğun iyileşmesine göre verilir.

Olası riskler

MedlinePlus'a göre her ameliyatta olduğu gibi anesteziye bağlı tepkiler, solunum sorunları, kanama ve enfeksiyon gibi genel riskler vardır. Orşiyopeksiye özgü riskler ise şunlardır:

• Testisin küçülmesi ya da olağan boyuta ulaşamaması (MedlinePlus)
• Testisin torbaya indirilememesi: MedlinePlus'a göre bu durumda testisin çıkarılması gerekebilir.
• Testisin yeniden yukarı çıkması: Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre bu durumda yeni bir ameliyat gerekebilir.
• Sperm kanalının zarar görmesi (Cambridge Üniversite Hastaneleri)
• Testis kaybı: Aynı kaynağa göre iki aşamalı yöntemde bu risk daha yüksektir.

Cambridge Üniversite Hastaneleri bu komplikasyonların seyrek olduğunu belirtir. Riskleri, çocuğunuzun durumuna göre ameliyat öncesinde cerrahınızla konuşun.

Uzun dönem izlem

Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre ameliyattan sonra genellikle altı ay civarında bir kontrol yapılır; iki aşamalı ameliyatlarda izlem en az bir yıl sürer. Kontrollerde testisin torbada kalıp kalmadığı ve gelişimi değerlendirilir. Bu kontrollere, ameliyattan sonra bir sorun fark etmemiş olsanız bile gitmeniz önerilir; çünkü testisin yeniden yukarı çıkması gibi bazı durumlar belirgin bir yakınmaya yol açmadan gelişebilir.

MedlinePlus'a göre ameliyattan sonra da erkeklerin küçük bir bölümünde ileride doğurganlık sorunları görülebilir. Aynı kaynak, inmemiş testis öyküsü olan erkeklerde testis kanseri riskinin ameliyattan sonra da yüksek kaldığını ve yaşam boyu her ay kendi kendine testis muayenesi yapılmasını önerir. Çocuğunuz ergenliğe girdiğinde bu muayeneyi nasıl yapacağını öğrenmesi önemlidir.