Sistoskopi nedir, nasıl yapılır? Hazırlık ve işlem sonrası

Sistoskopi nedir?

MedlinePlus, sistoskopiyi ince, ışıklı bir tüp olan sistoskop kullanılarak mesanenin ve üretranın içinin incelendiği bir işlem olarak tanımlar. İşlem sırasında mesane su ya da tuzlu su ile doldurulur; böylece mesane duvarı genişler ve daha iyi görülebilir.

İki tür sistoskop kullanılır:

• Esnek (fleksibl) sistoskop: Bükülebilen, ince bir alettir. NHS'e göre lokal uyuşturucu bir jel kullanılarak yapılır; kişi uyanıktır ve isterse görüntüleri ekrandan izleyebilir.
• Sert (rijit) sistoskop: Bükülmeyen bir alettir. NHS'e göre genel anestezi (uyutularak) ya da spinal anestezi (belden aşağısı uyuşturularak) ile yapılır.

MedlinePlus, hangi türün kullanılacağının işlemin amacına bağlı olduğunu belirtir.

Hangi durumlarda yapılır?

NHS ve MedlinePlus'a göre sistoskopi şu amaçlarla yapılabilir:

Tanı amacıyla

• İdrarda kan görülmesi. Bkz. Mesane kanseri
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• İdrar kaçırma ve idrar yapmada güçlük
• İdrar yaparken ağrı ya da yanma. Bkz. İdrar yaparken yanma (dizüri)
• Karnın alt bölümünde (pelvis) geçmeyen ağrı
• Sık idrara çıkma ya da idrar yaptıktan sonra mesanenin tam boşalmamış gibi hissedilmesi
• Mesane ya da üretra kanseri açısından inceleme

Tedavi amacıyla

NHS'e göre sistoskopi sırasında şu işlemler de yapılabilir:

• Mesane taşlarının çıkarılması
• Büyümüş prostat dokusunun küçültülmesi
• Mesaneye doğrudan ilaç uygulanması (örneğin aşırı aktif mesanede botulinum toksini enjeksiyonu). Bkz. Aşırı aktif mesane
• Mesanedeki hasarın onarılması
• Doku örneği (biyopsi) alınması
• Mesane tümörlerinin çıkarılması ve tedavi sonrası izlenmesi

İdrarda kan araştırmasında sistoskopinin yeri

İdrarda kan görülen kişilerde nedenin bulunması için çoğu zaman birden fazla tetkik birlikte kullanılır. NHS'e göre mesane kanserinden şüphelenildiğinde temel test sistoskopidir; işlem sırasında gerekirse doku örneği alınır. Böbrek kanseri araştırmasında da NHS, ultrason ve bilgisayarlı tomografiye ek olarak mesanenin içine bakmak için sistoskopi yapılabileceğini belirtir. Böylece görüntüleme yöntemleri böbrekleri ve idrar yollarını değerlendirirken, sistoskopi mesanenin iç yüzeyinin doğrudan görülmesini sağlar. Bkz. Böbrek kanseri

İşlem öncesi hazırlık

MedlinePlus ve NHS'in önerilerinden yola çıkarak:

• Kan sulandırıcılar: MedlinePlus, kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız işlem öncesinde bu konuyu hekiminizle konuşmanızı önerir. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.
• Enfeksiyon kontrolü: NHS'e göre işlemden önce idrarınızı yapmanız istenir ve enfeksiyon açısından idrar örneği alınabilir; idrar yolu enfeksiyonu varsa işlem ertelenebilir. Bkz. Tam idrar tahlili
• Esnek sistoskopi: NHS'e göre esnek sistoskopi günü genellikle normal şekilde yiyip içebilirsiniz.
• Sert sistoskopi: NHS'e göre genel anestezi uygulanacaksa yaklaşık bir hafta önce, kan basıncı ölçümü gibi değerlendirmelerin yapıldığı bir ön görüşmeye çağrılabilirsiniz. İşlemden önceki birkaç saat yiyip içmemeniz istenir. MedlinePlus ve NHS'e göre anestezi uygulanacaksa eve dönüş için birinin size eşlik etmesi gerekir.

NHS'e göre hangi tür sistoskopinin yapılacağı ve nasıl hazırlanmanız gerektiği size bildirilmelidir; bilmiyorsanız sizi yönlendiren hekime danışın. Verilen talimatlara mutlaka uyun.

Görüşmede sorabileceğiniz sorular

İşlem öncesinde aklınızdaki soruları sormanız kaygıyı azaltabilir ve süreci daha iyi anlamanızı sağlar:

• İşlem neden gerekli ve sonuç tedavimi nasıl etkileyecek?
• Esnek mi yoksa sert sistoskopi mi yapılacak? Anestezi gerekecek mi?
• İşlem sırasında doku örneği alınması ya da başka bir tedavi yapılması planlanıyor mu?
• İşlemden sonra hangi yakınmalar normal kabul edilir, hangilerinde başvurmalıyım?
• Sonuçları ne zaman ve kimden öğreneceğim?

Sistoskopi pek çok kişide kaygı yaratabilir. İşlem öncesinde çekincelerinizi ekibe anlatabilirsiniz; NHS'e göre esnek sistoskopide isterseniz görüntüleri ekrandan izleyebilirsiniz.

İşlem nasıl yapılır?

Esnek sistoskopi

NHS'e göre:

1. Kişi muayene masasına uzanır; idrar deliği çevresi temizlenir.
2. İğne kullanılmadan, uyuşturucu bir jel üretraya uygulanır.
3. Esnek sistoskop üretradan mesaneye ilerletilir.
4. Mesane su ya da tuzlu su ile doldurulur ve iç yüzey ekranda incelenir.
5. Gerekirse küçük bir doku örneği alınır.

NHS'e göre işlem yaklaşık 10–15 dakika sürer ve kişi işlemden hemen sonra eve dönebilir.

Sert sistoskopi

NHS'e göre sert sistoskopi genel ya da spinal anestezi altında yapılır ve yaklaşık 30 dakika sürer. Bu yöntemde aletin içinden geçirilen araçlarla doku örneği alınabilir ya da bazı durumlar tedavi edilebilir. Kişi anesteziden ayılıp idrarını yapabildikten sonra eve gönderilir; NHS'e göre bu çoğu kişide birkaç saat sürer.

MedlinePlus, işlemin genel olarak 5–20 dakika arasında sürebildiğini belirtir; süre, işlemin amacına ve türüne göre değişir.

Ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre aletin üretradan geçişi sırasında rahatsızlık hissedilebilir. Mesane doldurulurken güçlü bir idrar yapma isteği duyulur. Mesane dolarken ne hissettiğinizi anlatmanız istenebilir; MedlinePlus'a göre bu yanıt durumunuz hakkında bilgi verir. Mesane, inceleme bitene kadar dolu kalmalıdır. Biyopsi alınırsa kısa süreli bir çimdiklenme hissi olabilir; alet çıkarıldıktan sonra üretrada sızı olabilir. NHS, işlemin rahatsız edici olabileceğini ama ağrılı olmaması gerektiğini belirtir. İşlem sırasında rahatsızlığınız artarsa bunu ekibe hemen söyleyin.

İşlem sonrası

MedlinePlus ve NHS'e göre işlemden sonraki bir-iki gün içinde şunlar görülebilir:

• İdrar yaparken yanma ya da ağrı
• İdrarda az miktarda kan
• Üretrada sızı

MedlinePlus, işlem sonrasında günde 4–6 bardak su içilmesini önerir. MedlinePlus'a göre idrarda az miktarda kan normaldir; ancak kanama üç idrar yapma sonrasında hâlâ devam ediyorsa sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

NHS'e göre esnek sistoskopiden sonra çoğu kişi hemen günlük etkinliklerine dönebilir. Sert sistoskopiden sonra ise eve dönüşte size birinin eşlik etmesi ve 24 saat boyunca yanınızda kalması gerekir; bu süre içinde alkol almamanız, araç kullanmamanız ve makine çalıştırmamanız önerilir. NHS'e göre idrarda hafif kan ve rahatsızlık birkaç gün sürebilir ve çoğunlukla kendiliğinden geçer.

Evde bakım

İşlemden sonraki günlerde şu önerilere dikkat etmek iyileşmeyi kolaylaştırır:

• MedlinePlus'un önerdiği gibi gün içinde yeterli su için.
• Genel ya da spinal anestezi aldıysanız ilk 24 saatte NHS'in önerdiği gibi alkol almayın, araç kullanmayın ve ağır ya da karmaşık makine çalıştırmayın.
• NHS'e göre ağrı için parasetamol ya da ibuprofen yardımcı olabilir; ilaçları hekiminizin ve prospektüsün önerdiği şekilde kullanın.
• İdrarınızın rengini, yanmanın şiddetini ve ateş olup olmadığını izleyin; yakınmalar birkaç gün içinde geçmiyorsa NHS'in önerdiği gibi hekime başvurun.

Sonuçlar

MedlinePlus'a göre normal bir sonuçta mesane duvarı düzgündür; mesanenin boyutu, şekli ve konumu normaldir; tıkanıklık, kitle ya da taş görülmez.

MedlinePlus'a göre anormal bulgular arasında mesane kanseri, mesane taşları, üretra darlıkları, kistler, mesane duvarında cepler (divertikül), polipler, prostat büyümesi, yaralanmalar ve ülserler sayılabilir. Biyopsi alındıysa örnek laboratuvarda incelenir ve sonuç bu incelemeden sonra bildirilir. Bkz. Patolojik inceleme

Olası riskler

NHS, sistoskopide ciddi sorunların seyrek olduğunu belirtir. Olası sorunlar şunlardır:

• İdrar yolu enfeksiyonu: NHS'e göre küçük bir olasılıktır ve antibiyotikle tedavi edilir.
• Mesaneyi boşaltmada güçlük: İşleme bağlı şişlik nedeniyle idrar yapılamayabilir; bu durumda mesanenin sondayla boşaltılması gerekebilir.
• Mesane hasarı: NHS'e göre çok nadirdir; birkaç gün süren idrarda kana yol açabilir ve onarım için ameliyat gerekebilir.

MedlinePlus da kanama, enfeksiyon ve mesanede yırtılmayı olası riskler arasında sayar.