Kısaca
Vajinal mantar enfeksiyonu (vajinal kandidiyazis), vajina ve dış genital bölgede maya benzeri bir mantarın (Candida) aşırı çoğalmasıyla ortaya çıkan, çok yaygın bir enfeksiyondur. NHS'e göre genellikle zararsızdır ancak rahatsız edicidir. En tipik belirtileri kaşıntı, yanma, ilişki veya idrar sırasında sızlama ve çoğu zaman kokusuz, beyaz, kesilmiş süt görünümünde akıntıdır. Cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon sayılmaz. Antibiyotik kullanımı, gebelik, kontrolsüz diyabet ve bağışıklığın zayıflaması riski artırır. Tedavisi mantar ilaçlarıyla yapılır ve NHS'e göre çoğu zaman 7–14 gün içinde geçer. Benzer belirtiler başka enfeksiyonlarla da görülebildiğinden, özellikle ilk kez yaşanıyorsa hekime başvurmak önerilir.
Vajinal mantar enfeksiyonu nedir?
Candida adı verilen maya benzeri mantarlar, pek çok kişinin vücudunda, ağızda, bağırsaklarda ve vajinada normalde de az miktarda bulunur ve sorun yaratmaz. Vajinadaki doğal denge bozulduğunda bu mantarlar aşırı çoğalabilir ve enfeksiyona yol açar.
NHS, mantar enfeksiyonunun kadınları ve erkekleri etkileyebilen, yaygın, genellikle zararsız ama rahatsız edici bir enfeksiyon olduğunu belirtir. MedlinePlus'a göre vajinal mantar enfeksiyonları çoğunlukla Candida albicans adlı mantardan kaynaklanır ve kadınların çoğu yaşamlarının bir döneminde en az bir kez vajinal mantar enfeksiyonu geçirir. Halk arasında "vajinal mantar", "genital mantar" ya da yalnızca "mantar" olarak da bilinir.
Cinsel yolla bulaşır mı?
NHS'e göre mantar enfeksiyonu cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar arasında sayılmaz; ancak cinsel ilişki bazı kişilerde enfeksiyonu tetikleyebilir. NHS, eşte belirti yoksa eşin tedavi edilmesinin gerekmediğini belirtir.
Vajinal mantar belirtileri nelerdir?
NHS ve CDC'nin saydığı belirtiler şunlardır:
- Vajina ve dış genital bölgede (vulva) kaşıntı
- Vajinada yanma ve sızlama
- Cinsel ilişki sırasında ağrı veya yanma
- İdrar yaparken sızlama veya rahatsızlık
- Akıntıda değişiklik: NHS'e göre genellikle beyaz, kesilmiş süt (lor) görünümünde ve çoğu zaman kokusuz bir akıntı
MedlinePlus'a göre akıntının görünümü sulu bir kıvamdan koyu ve lor benzeri bir görünüme kadar değişebilir.
CDC, vajinal mantar enfeksiyonunun çoğu zaman hafif seyrettiğini, ancak bazı kişilerde vajina duvarında kızarıklık, şişlik ve çatlaklarla daha ağır bir tabloya yol açabildiğini belirtir.
Vajinal mantar mı, başka bir enfeksiyon mu?
CDC, farklı enfeksiyonların benzer belirtilere yol açabildiğini ve bu nedenle sağlık profesyonelinin tanıyı testle doğrulamasının önemli olduğunu vurgular. NHS'e göre akıntıdaki değişiklikler farklı durumlara işaret edebilir:
- Balık kokulu akıntı: Bakteriyel vajinozu düşündürür.
- Koyu, beyaz, lor görünümünde akıntı: Mantar enfeksiyonunu düşündürür.
- Yeşil, sarı veya köpüklü akıntı: Trikomonas adlı enfeksiyonu düşündürür.
- Kasık ağrısı veya kanamayla birlikte akıntı: Klamidya veya bel soğukluğu gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları düşündürebilir.
- Kabarcık veya yaralarla birlikte: Genital uçuğu (herpes) düşündürebilir.
NHS'e göre normal akıntı genellikle berrak veya beyazdır, keskin ve kötü bir kokusu yoktur; miktarı gebelikte, cinsel etkinlikte ve doğum kontrol yöntemi kullanırken artabilir. Akıntının görünümü bir ipucu verse de nedeni yalnızca buna bakarak belirlemek mümkün değildir; bu yüzden ilk kez yaşanan, tekrarlayan ya da alışılmadık şikâyetlerde muayene ve test önemlidir.
Kasık mantarı ile aynı şey mi?
Hayır. Halk arasında "kasık mantarı" denen ve kasık derisinde kızarıklık ve kaşıntıyla seyreden deri enfeksiyonu ile vajinanın mantar enfeksiyonu farklı durumlardır. Hangisinin olduğuna ve tedaviye muayene sonrası hekim karar verir.
Vajinal mantar neden olur? Risk etkenleri
NHS ve CDC'nin saydığı, vajinal mantar enfeksiyonu riskini artıran durumlar şunlardır:
- Antibiyotik kullanımı: CDC'ye göre şu an ya da yakın zamanda antibiyotik kullanmak riski artırır.
- Gebelik
- Hormonal doğum kontrol yöntemleri: CDC doğum kontrol haplarını risk etkenleri arasında sayar.
- Diyabet: NHS özellikle iyi kontrol edilmeyen diyabeti vurgular.
- Bağışıklık sisteminin zayıflaması
- Hormon replasman tedavisi: NHS bunu da tetikleyici etkenler arasında sayar.
- Fazla kilo: MedlinePlus obeziteyi de mantarın aşırı çoğalmasını kolaylaştıran durumlar arasında sayar.
Bu etkenlerin hiçbiri olmayan kişilerde de mantar enfeksiyonu görülebilir.
Vajinal mantar nasıl teşhis edilir?
Hekim şikâyetlerinizi dinler ve gerekirse muayene eder. NHS'e göre şikâyetin nedenini anlamak ve başka enfeksiyonları araştırmak için akıntıdan pamuklu bir çubukla örnek alınabilir. MedlinePlus'a göre akıntıdan alınan örnek, mantarın görülebilmesi için özel bir solüsyonla hazırlanıp mikroskopla incelenebilir; enfeksiyon geçmiyor veya tekrarlıyorsa kültür (mantarın laboratuvarda üretilmesi) istenebilir. CDC'nin vurguladığı gibi benzer belirtiler başka enfeksiyonlarla da görülebildiği için tanının testle doğrulanması önemlidir.
Bu konuda
Vajinal mantar enfeksiyonu (kandidiyaz) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Vajinal mantar tedavisi
NHS'e göre mantar enfeksiyonu mantar ilaçlarıyla tedavi edilir. Bu ilaçlar ağızdan alınan tablet, vajinaya yerleştirilen tablet (ovül) veya krem şeklinde olabilir. NHS, tedaviye başladıktan sonra şikâyetlerin genellikle 7–14 gün içinde geçtiğini belirtir.
Bazı mantar ilaçları eczaneden reçetesiz alınabilse de şu noktalara dikkat edin:
- İlk kez benzer şikâyetler yaşıyorsanız, tanının doğru olduğundan emin olmak için önce hekime başvurun.
- Gebeyseniz veya emziriyorsanız ilaç seçimi farklı olabilir; mutlaka hekiminize danışın.
- Tedaviyi önerilen süre boyunca eksiksiz uygulayın.
- Belirtiler tedaviye rağmen geçmiyorsa ya da kısa sürede tekrarlıyorsa kendi başınıza yeniden ilaç kullanmak yerine hekime başvurun. NHS, hekim önerisi olmadan altı ay içinde ikiden fazla kez mantar ilacı kullanılmamasını önerir.
- Cinsel ilişki rahatsızlık veriyorsa, NHS'in önerdiği gibi enfeksiyon geçene kadar ilişkiye ara verin.
Tekrarlayan vajinal mantar
Bazı kişilerde mantar enfeksiyonu sık sık tekrarlar. NHS, yılda dörtten fazla mantar enfeksiyonu geçiren kişilerin hekime başvurmasını önerir. Tekrarlayan enfeksiyonlarda hekim:
- Tanıyı testle doğrulayabilir,
- Diyabet gibi altta yatan bir durumu araştırabilir,
- NHS'e göre altı aya kadar sürebilen daha uzun bir tedavi planı önerebilir.
- Adet döngüsü veya cinsel ilişki gibi tetikleyicileri sizinle birlikte belirlemeye çalışabilir.
Tekrarlayan şikâyetlerin aslında bakteriyel vajinoz ya da başka bir enfeksiyondan kaynaklanması da mümkündür; bu nedenle tekrar eden durumlarda değerlendirme önemlidir.
Vajinal mantardan korunma
NHS'in önerileri doğrultusunda:
- Genital bölgeyi sabun yerine su ve nemlendirici, kokusuz temizleyicilerle nazikçe temizleyin.
- Parfümlü sabun, deodorant, kokulu ıslak mendil ve vajinal duş kullanmayın; NHS vajina içinin yıkanmamasını önerir.
- Yıkandıktan sonra bölgeyi iyice kurulayın.
- Pamuklu iç çamaşırı tercih edin.
- Çok dar iç çamaşırı, külotlu çorap ve giysilerden kaçının.
- Diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutmaya çalışın.
Antibiyotik kullanırken sık mantar enfeksiyonu geçiriyorsanız bunu hekiminize söyleyin.
Vajinal mantar için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme için aile hekiminize veya kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurabilirsiniz. Tekrarlayan enfeksiyonlarda ve tanının net olmadığı durumlarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanının değerlendirmesi önerilir. İlgili doktorlar için vajinal mantar konu sayfamıza ve vajinit konu sayfamıza bakabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS'e göre şu durumlarda eczaneden ilaç almak yerine hekime başvurun:
- Belirtileri ilk kez yaşıyorsanız
- 16 yaşından küçük ya da 60 yaşından büyükseniz
- Yılda dörtten fazla mantar enfeksiyonu geçiriyorsanız
- Gebeyseniz veya emziriyorsanız
- Bağışıklık sisteminiz zayıfsa
- Tedaviye rağmen şikâyetleriniz geçmiyorsa
NHS'in akıntıyla ilgili önerileri doğrultusunda şu durumlarda da hekime başvurun:
- Akıntının renginde, kokusunda veya kıvamında değişiklik
- Adetler arasında veya ilişki sonrasında kanama
- Kasık ağrısı
- İdrar yaparken ağrı
Şu durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın: akıntıyla birlikte yüksek ateş, titreme ve şiddetli kasık ya da karın ağrısı; gebelikte şiddetli karın ağrısı veya kanama; bilinç bulanıklığı.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Vajinal mantar bulaşıcı mı?
NHS'e göre mantar enfeksiyonu cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon sayılmaz. Eşinizde belirti yoksa onun tedavi edilmesine genellikle gerek yoktur.
Vajinal mantar kendiliğinden geçer mi?
NHS'e göre mantar ilacıyla tedaviye başladıktan sonra şikâyetler çoğu zaman 7–14 gün içinde düzelir. Belirtiler bu süre içinde geçmiyorsa ya da tekrarlıyorsa hekime başvurun.
Gebelikte vajinal mantar olur mu?
Evet. Gebelik, mantar enfeksiyonu riskini artıran durumlardan biridir. Gebelikte ilaç seçimi farklı olabileceği için kendi başınıza ilaç kullanmadan önce hekiminize danışın.
Antibiyotik kullanınca neden mantar olur?
CDC'ye göre şu an ya da yakın zamanda antibiyotik kullanmak vajinal mantar riskini artırır. Antibiyotiklerle birlikte sık mantar enfeksiyonu yaşıyorsanız hekiminize bildirin.
Erkeklerde de mantar enfeksiyonu olur mu?
Evet. NHS'e göre mantar enfeksiyonu hem kadınları hem erkekleri etkileyebilir. Erkeklerde penis başında ve sünnet derisi altında tahriş, yanma ve kızarıklık, beyaz akıntı ve hoş olmayan koku görülebilir. Şikâyeti olan erkeklerin de hekime başvurması önerilir.
Mantar enfeksiyonu sırasında cinsel ilişki olur mu?
NHS, ilişki rahatsızlık veriyorsa enfeksiyon geçene kadar cinsel ilişkiye ara verilmesini önerir. NHS ayrıca tedavi sırasında ilişkiye girilecekse mantar kremlerinin prezervatife ve diyaframa zarar verebileceğini hatırlatır; bu dönemde korunma yönteminizi hekiminiz veya eczacınızla konuşun.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
