Guillain-Barré sendromu nedir? Belirtileri ve tedavisi

Guillain-Barré sendromu nedir?

MedlinePlus'a göre Guillain-Barré sendromu, vücudun savunma (bağışıklık) sisteminin çevresel sinir sisteminin bir bölümüne yanlışlıkla saldırmasıyla ortaya çıkan ciddi bir sağlık sorunudur. Çevresel sinirler, beyinden ve omurilikten çıkarak kaslara, deriye ve iç organlara uzanan sinirlerdir; hareketin, duyunun ve bazı otomatik vücut işlevlerinin düzenlenmesinde görev alırlar.

Bağışıklık sisteminin saldırısı sinirlerin mesaj iletme yeteneğini bozar. Bunun sonucunda kaslar beyinden gelen komutlara yanıt veremez hâle gelir ve güçsüzlük gelişir; ayrıca deriden gelen duyular da beyne düzgün iletilemez, bu da karıncalanma ve uyuşmaya yol açar.

NHS, Guillain-Barré sendromunu sinirleri etkileyen seyrek ama ciddi bir hastalık olarak tanımlar ve hastanede acil tedavi gerektirdiğini vurgular.

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre ilk belirtiler genellikle şunlardır:

• Ayaklarda ve ellerde karıncalanma, uyuşma ya da iğnelenme hissi
• Kas güçsüzlüğü
• Eklemleri hareket ettirmekte güçlük

MedlinePlus'a göre kas güçsüzlüğü ya da felç vücudun her iki tarafını birden etkiler ve çoğu durumda bacaklardan başlayıp kollara yayılır; buna "yükselen felç" denir. Refleksler kaybolabilir.

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı diğer belirtiler şunlardır:

• Sinirlerde batıcı, saplanıcı ağrı ve kas ağrıları
• Koordinasyon bozukluğu
• Yüzde sarkma; konuşma ve yutma güçlüğü
• Çift görme veya bulanık görme
• Kalp atışında düzensizlik
• Nefes almada güçlük

NHS'e göre belirtiler genellikle ilk 2–4 hafta boyunca kötüleşir. Ağır durumlarda kollarda, bacaklarda ve yüzde felç gelişebilir; solunum kaslarının etkilenmesi solunum desteği gerektirebilir. Uyuşma ve karıncalanmanın genel nedenleri için bkz. El ve ayak uyuşması neden olur?

Nedenleri nelerdir?

NHS'e göre Guillain-Barré sendromunun nedeni bilinmemektedir; ancak bağışıklık sistemindeki bir sorundan kaynaklandığı düşünülmektedir. Hastalık çoğunlukla grip ya da mide-bağırsak enfeksiyonu gibi bir enfeksiyondan sonraki birkaç hafta içinde ortaya çıkar.

MedlinePlus'ın sıraladığı, GBS'den önce görülebilen enfeksiyonlar şunlardır:

• Grip (influenza); bkz. Grip belirtileri
• Kampilobakter adlı bakterinin yol açtığı mide-bağırsak enfeksiyonu; bkz. İshal ve akut gastroenterit
• Mikoplazma zatürresi
• HIV, uçuk virüsü (herpes simpleks) ve mononükleoz
• COVID-19 ve Zika virüsü

MedlinePlus ayrıca sistemik lupus eritematozus, Hodgkin hastalığı ve ameliyatların ardından da görülebileceğini, en yüksek riskin 50 yaş üzerinde olduğunu belirtir. NHS'e göre çok seyrek olarak ileri yaştaki yetişkinlerde RSV aşısından sonra da bildirilmiştir.

Guillain-Barré sendromu bulaşıcı değildir; enfeksiyon geçiren kişilerin çok küçük bir kısmında görülür.

Nasıl teşhis edilir?

NHS'e göre aile hekimi reflekslere ve kas gücüne bakar; Guillain-Barré sendromundan şüphelenirse kişiyi nöroloji uzmanına ya da hastaneye yönlendirir. Tanıda şu testlerden yararlanılır:

• Sinir iletim çalışmaları ve elektromiyografi (EMG): Sinirlerin ve kasların elektriksel etkinliğini ölçer.
• Belden sıvı alınması (lomber ponksiyon): Beyin-omurilik sıvısının incelenmesi
• Solunum fonksiyon testleri (spirometri): Solunum kaslarının etkilenip etkilenmediğini değerlendirmek için
• Kan testleri: Benzer belirtilere yol açabilecek diğer durumları araştırmak için
• Elektrokardiyografi (EKG): MedlinePlus'a göre kalbin elektriksel etkinliğini değerlendirmek için

Belirtiler hızla ilerleyebildiği için tanı süreci genellikle hastanede, hasta yakından izlenirken yürütülür.

Tedavi nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre Guillain-Barré sendromunu ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; ancak çoğu kişi günler ya da haftalar içinde düzelme fark eder. Tedavinin amacı bağışıklık sisteminin sinirlere saldırısını azaltmak ve iyileşme sürecinde vücudu desteklemektir.

NHS ve MedlinePlus'a göre başlıca tedaviler şunlardır:

• İntravenöz immünoglobulin (IVIG): Sağlıklı bağışçıların kanından elde edilen antikorların damar yoluyla verilmesi
• Plazma değişimi (plazmaferez): Kanın sıvı kısmının makine yardımıyla süzülerek sinirlere saldıran antikorların uzaklaştırılması. MedlinePlus'a göre bu iki yöntem benzer etkinliktedir.

Destekleyici tedaviler de en az bu tedaviler kadar önemlidir:

• Solunum desteği: Solunum kasları etkilenirse yoğun bakımda solunum makinesi gerekebilir.
• Ağrı yönetimi: Sinir ağrısına yönelik ilaçlar
• Pıhtı önleme: Hareketsizliğe bağlı bacak toplardamarlarında pıhtı oluşmasını önlemek için önlemler; bkz. Derin ven trombozu
• Fizyoterapi ve ergoterapi: Kas gücünün ve günlük yaşam becerilerinin yeniden kazanılması için

Hastanede izlem nasıl yapılır?

Guillain-Barré sendromunda hastalığın ilk haftalarında belirtiler hızla değişebildiği için hastanede yakın izlem yapılır. MedlinePlus'ın acil belirtiler arasında saydığı nefes darlığı, yutma güçlüğü ve kalp atışında düzensizlik bu izlemin odak noktalarıdır. Bu dönemde genellikle:

• Solunum gücü düzenli aralıklarla ölçülür; solunum zayıflarsa hasta yoğun bakıma alınabilir.
• Yutma becerisi değerlendirilir; yutma güvenli değilse beslenme geçici olarak tüple sağlanabilir.
• Kalp ritmi ve tansiyon izlenir.
• Hareketsizliğe bağlı sorunları önlemek için pozisyon değişiklikleri ve erken dönemde fizyoterapi uygulanır.
• Konuşma güçleşirse hasta ile iletişim için alternatif yollar kullanılır.

Bu dönem hem hasta hem yakınları için korkutucu olabilir. Ekipten düzenli bilgi almak ve sorularınızı not alarak sormak süreci anlamaya yardımcı olur.

İyileşme süreci ve uzun vadeli etkiler

NHS'e göre çoğu kişi 6 ay içinde yürüyebilir hâle gelir ve bir yıl içinde iyileşir. MedlinePlus da iyileşmenin haftalar, aylar ya da yıllar sürebileceğini; çoğu kişinin tamamen iyileştiğini, bazı kişilerde ise hafif güçsüzlüğün kalabileceğini belirtir.

NHS'in sıraladığı olası uzun süreli etkiler şunlardır:

• Karıncalanma ve sinir ağrısı
• Yorgunluk
• Güçsüzlük
• Ruh sağlığı üzerinde etkiler; kaygı ve depresyon

Rehabilitasyon sürecinde fizyoterapistler ve ergoterapistler kişinin yeniden yürümesine ve günlük işlerini yapabilmesine yardımcı olur. NHS'e göre bazı kişilerde hastalık tekrarlayabileceği için izlem sürdürülür ve gerekirse yeniden tedavi yapılır. Hastalık sürecinin duygusal yükünü paylaşmak, psikolojik destek almak ve aile ile birlikte gerçekçi hedefler koymak iyileşme dönemini kolaylaştırabilir.

Aileler ve bakım verenler için

İyileşme uzun sürebileceği için aile üyeleri de bu sürecin önemli bir parçasıdır. Evde düşmeyi önleyecek düzenlemeler yapmak, fizyoterapistin önerdiği egzersizlere eşlik etmek ve kişinin yorgunluğunu göz önüne alarak günlük programı esnek tutmak yardımcı olabilir. Bakım verenlerin de kendi dinlenme ve destek ihtiyaçlarını ihmal etmemesi önemlidir. Hasta dernekleri ve benzer deneyimi yaşamış kişilerle iletişim, hem hastaya hem de yakınlarına moral desteği sağlayabilir.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'ın sıraladığı olası komplikasyonlar şunlardır:

• Solunum yetmezliği
• Kalıcı felç
• Kan pıhtıları
• Eklemlerde hareket kısıtlılığı (kontraktür)
• Enfeksiyonlar ve zatürre; bkz. Zatürre belirtileri
• Bası yaraları
• Yiyecek veya sıvının nefes yoluna kaçması (aspirasyon)

Bu nedenle hastalığın akut döneminde hastanede yakın izlem çok önemlidir.