Kısaca
Elde ve ayakta uyuşma ya da karıncalanma çoğu zaman bir kolun veya bacağın uzun süre baskı altında kalmasına bağlıdır ve birkaç dakika içinde kendiliğinden geçer. Ancak sürekli ya da sık tekrarlayan uyuşma; sinir sıkışmaları, diyabet, vitamin eksiklikleri, bazı ilaçlar veya dolaşım sorunları gibi bir nedenin belirtisi olabilir. Aniden başlayan ve güçsüzlük, konuşma bozukluğu ya da yüzde kayma ile birlikte görülen uyuşma ise inme gibi acil bir durumun işareti olabilir ve 112 aranmalıdır.
Uyuşma ve karıncalanma nedir?
NHS, "iğne batması" ya da karıncalanma hissini; batma, sızlama veya uyuşukluk şeklinde tarif edilen bir duyu olarak tanımlar. Bu his, sinirlere giden kan akımı geçici olarak azaldığında ya da sinir üzerine baskı olduğunda ortaya çıkar. MedlinePlus ise uyuşma ve karıncalanmanın vücudun herhangi bir yerinde görülebilen anormal duyular olduğunu, en sık parmaklarda, ellerde, ayaklarda, kollarda ve bacaklarda hissedildiğini belirtir.
Uyuşma farklı şekillerde tarif edilebilir: hissin azalması, "pamuk gibi" ya da "ölü gibi" bir duygu, iğnelenme, yanma, elektrik çarpması ya da üzerinde karınca yürüyormuş gibi bir his. Hangi bölgede olduğu, ne kadar sürdüğü ve nelerin eşlik ettiği, nedeni anlamada önemli ipuçlarıdır.
En sık ve zararsız neden: baskı
NHS'ye göre karıncalanmanın en sık nedeni, vücudun bir bölümünün üzerine oturmak ya da yatmaktır. Bacak bacak üstüne uzun süre oturmak, kolun üzerinde uyumak ya da dirseği uzun süre sert bir yüzeye dayamak buna örnektir. Baskı kalktığında ve kan akımı düzeldiğinde his genellikle birkaç dakika içinde geri gelir.
Bu tür geçici uyuşma tehlikeli değildir. Sorun, uyuşmanın belirgin bir baskı olmadan ortaya çıkması, sık tekrarlaması ya da sürekli hâle gelmesidir.
Sinir sıkışmaları
Sinirlerin vücudun belirli noktalarında sıkışması, uyuşmanın sık görülen nedenlerindendir. MedlinePlus, boyun ve bel bölgesindeki sinir yaralanmalarını ve fıtıkları bu nedenler arasında sayar.
El uyuşmasına yol açan sıkışmalar
- Karpal tünel sendromu: Bilekte median sinirin sıkışmasıdır. Başparmak, işaret, orta ve yüzük parmaklarında, özellikle geceleri artan uyuşma yapar.
- Dirsekte sinir sıkışması: Dirseğin iç yanından geçen sinirin sıkışması, serçe parmak ve yüzük parmağında uyuşmaya yol açabilir. Dirseği uzun süre bükülü tutmak belirtileri artırabilir.
- Boyun fıtığı: Boyunda sinir köküne baskı, kola ve ele yayılan ağrı, uyuşma ve güçsüzlüğe neden olabilir.
Ayak ve bacak uyuşmasına yol açan sıkışmalar
- Bel fıtığı ve siyatik: Belde sinir köküne baskı; kalçadan bacağa ve ayağa yayılan ağrı ve uyuşma yapabilir. NHS de siyatiği karıncalanmanın nedenleri arasında sayar.
- Bel kanalı darlığı: Yürürken bacaklarda artan uyuşma ve ağrıyla kendini gösterebilir; MedlinePlus, yürümekle kötüleşen bacak belirtilerinin hekime danışılması gereken durumlar arasında olduğunu belirtir.
Sinir hasarı ve metabolik nedenler
Sinirlerin kendisinin zarar gördüğü durumlarda uyuşma genellikle her iki ayakta simetrik başlar ve zamanla yukarı doğru ilerler; daha sonra eller de etkilenebilir. Bu duruma periferik nöropati denir.
- Diyabet: Hem NHS hem de MedlinePlus, diyabeti uyuşma ve karıncalanmanın önemli nedenleri arasında gösterir. Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri sinirlere zarar verebilir.
- Vitamin eksiklikleri: MedlinePlus, B1, B6, B12 vitaminleri ve folik asit eksikliklerini uyuşma nedenleri arasında sayar. NHS de yetersiz beslenmeyi nedenler arasında belirtir.
- Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi)
- Kandaki mineral dengesizlikleri: Kalsiyum, potasyum ya da sodyum düzeylerinin anormal olması
- Alkol: NHS ve MedlinePlus, aşırı alkol tüketimini sinirleri etkileyebilen nedenler arasında gösterir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
İlaçlar, toksinler ve enfeksiyonlar
- İlaçlar: NHS, kemoterapi ilaçlarını ve HIV tedavisinde, nöbetlerin önlenmesinde kullanılan bazı ilaçlarla bazı antibiyotikleri karıncalanmaya yol açabilecek ilaçlar arasında sayar. İlaçlarınızın uyuşmaya neden olduğunu düşünüyorsanız kendi başınıza bırakmayın, hekiminize danışın.
- Toksinler: MedlinePlus kurşun gibi ağır metalleri, tütünü ve bazı yasa dışı maddeleri de nedenler arasında sayar.
- Enfeksiyonlar: Zona (herpes zoster) ağrılı döküntüden önce ya da döküntüyle birlikte bir bölgede uyuşma ve yanma yapabilir. HIV, frengi ve bazı diğer enfeksiyonlar da sinirleri etkileyebilir.
- Böcek ve hayvan ısırıkları: MedlinePlus, bazı böcek, kene ve örümcek ısırıklarının da uyuşmaya yol açabileceğini belirtir.
Dolaşım sorunları ve diğer nedenler
- Raynaud fenomeni: Soğukta ya da stres altında parmaklardaki küçük damarların daralmasıyla parmaklar beyazlayıp morarır, uyuşur ve ardından kızararak ısınır.
- Damar sertliği: Bacağa giden atardamarların daralması, özellikle yürürken bacakta ağrı ve uyuşmaya neden olabilir.
- Soğuk yaralanması (donma)
- Hızlı ve derin nefes alma (hiperventilasyon): NHS'ye göre kaygı ya da panik sırasında hızlı nefes almak, ellerde ve ağız çevresinde karıncalanmaya yol açabilir.
- Migren: Bazı kişilerde migren aurası sırasında bir kolda veya yüzde geçici karıncalanma görülebilir.
- Multipl skleroz: NHS ve MedlinePlus, MS'i uyuşma ve karıncalanmanın nedenleri arasında sayar.
- İnme ve geçici iskemik atak: Vücudun bir yarısında aniden başlayan uyuşma acil bir belirtidir.
Hekim nasıl değerlendirir?
Hekim önce uyuşmanın tam olarak nerede olduğunu, ne zaman ve nasıl başladığını, sürekli mi yoksa gelip geçici mi olduğunu, gece ya da belirli pozisyonlarda artıp artmadığını sorar. Diyabet, alkol kullanımı, beslenme alışkanlıkları ve kullanılan ilaçlar da önemlidir. Ardından nörolojik muayene yapılır.
MedlinePlus'a göre nedeni bulmak için şu incelemeler istenebilir:
- Kan testleri: Tam kan sayımı, kan şekeri, elektrolitler, karaciğer ve tiroid işlevleri, B12 vitamini, gerekirse ağır metal taraması ve iltihap belirteçleri
- EMG ve sinir iletim çalışmaları: Sinirlerin ne kadar iyi çalıştığını ve sıkışma ya da hasar olup olmadığını gösterir.
- Görüntüleme: Boyun ya da bel MR'ı, gerekirse beyin görüntülemesi; damar sorunlarından şüphelenilirse ultrason veya damar görüntülemesi
- Diğer testler: Bazı durumlarda bel sıvısı incelemesi veya genetik testler
Tedavi ve evde dikkat edilecekler
MedlinePlus'a göre tedavi altta yatan nedene yöneliktir: Karpal tünel sendromu ya da bel ağrısı için egzersizler ve tedaviler, diyabette kan şekerinin düzenlenmesi, vitamin eksikliğinde eksikliğin giderilmesi ve uyuşmaya yol açan bir ilaç varsa hekimin ilacı değiştirmeyi değerlendirmesi bunlara örnektir.
Uyuşan bölgeyi korumak
MedlinePlus, his azaldığı için uyuşan el ya da ayağın farkında olmadan yaralanabileceğini vurgular. Bu nedenle:
- Sıcak su, ocak, soba ve ısıtıcılara karşı dikkatli olun; suyun sıcaklığını uyuşmayan bir bölgeyle kontrol edin.
- Keskin aletleri kullanırken eldiven giyin.
- Ayaklarınızı her gün kesik, su toplaması ve kızarıklık açısından kontrol edin.
- Evde de ayağınızı koruyan, rahat ayakkabılar giyin.
- Ayaklarda uzun süreli uyuşma varsa düzenli ayak kontrollerini aksatmayın.
Günlük alışkanlıklar
Uzun süre bacak bacak üstüne oturmamak, kolun üzerinde yatmamak, klavye ve fare kullanırken bileği düz tutmak, düzenli mola vermek ve alkolü sınırlamak, baskıya bağlı uyuşmaları azaltabilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS'ye göre karıncalanma sürekli hâle geldiyse ya da tekrar tekrar ortaya çıkıyorsa aile hekiminize başvurmalısınız. MedlinePlus ayrıca şu durumlarda da değerlendirme önerir:
- Uyuşma ya da karıncalanmanın belirgin bir nedeni yoksa
- Boyun, ön kol ya da parmaklarda ağrı eşlik ediyorsa
- Sık idrara çıkma eşlik ediyorsa (kan şekeri yüksekliğinin işareti olabilir)
- Bacaktaki belirtiler yürüyünce artıyorsa
- Döküntü, baş dönmesi ya da kas spazmları eşlik ediyorsa
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın:
- Uyuşmayla birlikte güçsüzlük ya da kolu, bacağı hareket ettirememe
- Vücudun bir yarısında aniden başlayan uyuşma, yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da görme değişikliği
- Baş, boyun ya da bel yaralanmasından sonra başlayan uyuşma
- İdrar ya da dışkı kontrolünün kaybı, özellikle bacaklarda ya da kasık çevresinde uyuşmayla birlikte
- Kafa karışıklığı ya da bilinç kaybı
- Yürüme güçlüğü ile birlikte ani dengesizlik
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Sol kolda uyuşma kalp krizi belirtisi olabilir mi?
Göğüs ağrısı, göğüste baskı, nefes darlığı, terleme ya da bulantıyla birlikte sol kola yayılan ağrı veya uyuşma kalp krizinin belirtisi olabilir ve 112 aranmalıdır. Tek başına, uzun süredir gelip giden ve pozisyonla değişen uyuşma ise daha çok sinir sıkışmasıyla ilişkilidir; yine de hekim değerlendirmesi uygundur.
Gece el uyuşması neden olur?
En sık nedeni karpal tünel sendromudur; uyku sırasında bileğin bükülü kalması sinir üzerindeki baskıyı artırır. Kolun üzerinde yatmak ya da boyun kaynaklı sinir sıkışmaları da gece uyuşmaya yol açabilir.
B12 eksikliği uyuşma yapar mı?
Evet. B12 vitamini eksikliği, sinirleri etkileyerek ellerde ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanmaya yol açabilir. Basit bir kan testiyle saptanabilir ve tedavi edilebilir.
Stres ve kaygı uyuşma yapar mı?
Kaygı ya da panik sırasında hızlı ve derin nefes almak, ellerde ve ağız çevresinde geçici karıncalanmaya yol açabilir. Ancak uyuşmanın başka nedenlerinin dışlanması için ilk kez yaşanan ya da tekrarlayan belirtilerde hekime başvurulmalıdır.
Uyuşma için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme için aile hekimi uygundur. Gerekli görülürse nöroloji uzmanına yönlendirme yapılır. Ani başlayan uyuşmada ise doğrudan acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- B12 vitamini eksikliği
- Bel fıtığı
- Boyun fıtığı
- İnme (felç)
- Karpal tünel sendromu
- Multipl skleroz (MS)
- Periferik nöropati
- Raynaud fenomeni
- Siyatik
- Uyuşma ve karıncalanma
- Bel MR (lomber MR)
- Boyun MR (servikal MR)
- EMG (elektromiyografi)
- Tam kan sayımı (hemogram)
- EMG (elektromiyografi) ve sinir iletim çalışması
- Aile Hekimliği
- Beyin ve Sinir Cerrahisi
- Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon
- Nöroloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
