Kısaca
Genel muayene, bir sağlık sorunu nedeniyle ya da sağlık durumunuzu kontrol ettirmek için hekime başvurduğunuzda yapılan temel değerlendirmedir. Hekim yakınmalarınızı ve sağlık geçmişinizi dinler; MedlinePlus'a göre nabız, solunum sayısı, vücut ısısı ve tansiyon gibi yaşamsal bulgularınızı ölçebilir ve muayene eder. Gerekirse kan testi ya da görüntüleme gibi tetkikler ister, tedavi planlar ya da sizi bir uzmana yönlendirir. Muayeneye ilaç listeniz, yakınmalarınız ve sorularınızla hazırlıklı gitmek görüşmeyi verimli kılar. Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı, bilinç bulanıklığı ya da ani güçsüzlük gibi acil belirtilerde muayene randevusu beklenmeden 112 aranmalıdır.
Genel muayene nedir?
Genel muayene, hekimin sağlık durumunuzu bir bütün olarak değerlendirdiği görüşme ve muayenedir. İki temel durumda yapılır:
- Bir yakınma nedeniyle başvuru: Ateş, ağrı, öksürük, halsizlik gibi bir şikâyetiniz olduğunda yapılan değerlendirmedir. Amaç, yakınmanın nedenini anlamak ve uygun tedaviyi planlamaktır.
- Sağlık kontrolü: MedlinePlus'a göre düzenli sağlık kontrolleri, hastalık ya da yaralanma nedeniyle yapılan başvurulardan farklıdır; muayenenin yanında koruyucu bakımı da içerir. MedlinePlus'a göre koruyucu bakım; hastalıkları daha kolay tedavi edilebilecekleri erken dönemde saptamaya yönelik tarama testlerini, aşıları ve beslenme, egzersiz, alkol ve tütün kullanımı gibi yaşam tarzı konularında eğitim ve danışmanlığı kapsayabilir. Bkz. Genel sağlık kontrolü (check-up) neleri kapsar?
Randevu alma konusunda MHRS randevu nasıl alınır? yazısına bakabilirsiniz. Hangi bölüme başvuracağınızdan emin değilseniz Hangi bölüme gidilir? yazısı yol gösterebilir.
Muayenede neler yapılır?
Öykü (anamnez): hekimin soruları
MedlinePlus'a göre sizinle hekiminiz arasındaki iletişim, iyi sağlık hizmeti almanın önemli bir parçasıdır. Muayene, hekimin sizi dinlemesi ve sorular sormasıyla başlar. Bu sorular şu konuları kapsayabilir:
- Yakınmanız nedir, ne zaman başladı, nasıl değişti?
- Hangi ilaçları, bitkisel ürünleri, vitaminleri ve takviyeleri kullanıyorsunuz? MedlinePlus bunların listesinin hazırlanmasını önerir.
- Alerjiniz var mı?
- Daha önce geçirdiğiniz hastalıklar ve ameliyatlar nelerdir?
- Ailenizde görülen hastalıklar nelerdir? NHS'in sağlık kontrolünde yakın akrabalarınızda hastalık olup olmadığı sorulur.
- Sigara ve alkol kullanıyor musunuz, ne kadar? NHS sağlık kontrolünde bu sorular da yer alır.
- Fiziksel olarak ne kadar etkinsiniz? NHS sağlık kontrolünde bu da sorulur.
Yaşamsal bulguların ölçülmesi
MedlinePlus'a göre yaşamsal bulgular kalp atım hızı, solunum sayısı, vücut ısısı ve kan basıncı gibi vücudun temel işlevlerini yansıtır; sağlık çalışanı bunları fiziksel işlev düzeyinizi değerlendirmek için ölçebilir ya da izleyebilir. MedlinePlus, sağlıklı ve dinlenme hâlindeki yetişkinler için olağan aralıkları şöyle verir:
- Kan basıncı (tansiyon): 90/60 mmHg ile 120/80 mmHg arası
- Solunum sayısı: Dakikada 12–18
- Nabız: Dakikada 60–100
- Vücut ısısı: 36,5–37,3°C; ortalama 37°C
MedlinePlus, bu aralıkların yaş, cinsiyet, kilo, egzersiz kapasitesi ve genel sağlık durumuna göre değişebileceğini belirtir. Bu nedenle tek bir ölçümün yorumu hekim tarafından yapılmalıdır. Tansiyon hakkında bilgi için Yüksek tansiyon nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Vücut ölçümleri ve fizik muayene
Hekim, gereksinime göre boy, kilo ve bel çevresi gibi ölçümler yapabilir. NHS'in sağlık kontrolünde boy, kilo ve bel çevresi ölçülür ve sonuçlar arasında beden kitle indeksi (BKİ) de yer alır. Bkz. Beden kitle indeksi nedir?
Ardından fizik muayene yapılır. MedlinePlus, düzenli sağlık kontrollerinin fizik muayeneyi de içerdiğini belirtir. Muayenenin kapsamı, başvurma nedeninize göre değişir.
Tetkikler
Hekim gerekli görürse tetkik isteyebilir. MedlinePlus'a göre yüksek kan şekeri ve yüksek kolesterol başlangıçta belirti vermeyebilir ve basit bir kan testiyle kontrol edilebilir. NHS'in sağlık kontrolünde tansiyon ölçümünün yanı sıra kolesterol testi ve olasılıkla kan şekeri testi yapılır; kan testi kontrol sırasında ya da öncesinde alınabilir. Her muayenede tetkik gerekmez; tetkikler yakınmanıza ve muayene bulgularına göre istenir. MedlinePlus'a göre sağlık kontrollerinde hangi tarama testlerinin gerektiği de yaşınıza, cinsiyetinize, genel sağlık durumunuza, aile sağlık öykünüze ve belirli hastalıklara yönelik risklerinize bağlıdır. Bkz. Hemogram nedir? ve Tahlil sonuçları nasıl okunur?
Sonuçların değerlendirilmesi ve öneriler
Muayene ve tetkiklerin ardından hekim bulguları sizinle paylaşır. Sağlık kontrollerinde bu değerlendirme yaşam tarzıyla ilgili önerileri de içerebilir. Örneğin NHS'in kalp ve damar sağlığına yönelik sağlık kontrolünde (NHS Health Check) kişiye önümüzdeki 10 yılda kalp ya da dolaşım sorunu geliştirme riskini gösteren bir risk puanı verilir; sonuçlara göre beslenmeyi iyileştirme, daha fazla hareket etme, kilo verme, sigarayı bırakma, tuz ve alkolü azaltma ve kolesterolü düşürme konularında öneriler verilir ve gerekirse sigara bırakma ya da fiziksel etkinlik hizmetlerine yönlendirme yapılır. NHS'e göre bu kontrol yaklaşık 20–30 dakika sürer. İngiltere'de bu kontrol, kalp hastalığı, diyabet ya da yüksek tansiyon gibi belirli hastalıkları olmayan 40–74 yaş arasındaki kişilere beş yılda bir sunulur; NHS, risk puanının yaşla birlikte yükseldiğini, ancak sigara, kolesterol ve tansiyon gibi bazı önemli etkenlerin değiştirilebildiğini belirtir. Tarama programları ülkeden ülkeye farklıdır; size uygun kontrolleri hekiminizle konuşun.
Bir yakınma nedeniyle yapılan muayenede ise hekim olası tanıyı, gerekiyorsa tetkikleri, tedavi seçeneklerini ve sizin dikkat etmeniz gereken uyarı belirtilerini açıklar.
Muayeneye nasıl hazırlanılır?
MedlinePlus'ın önerileri şöyle özetlenebilir:
- İlaç listesi: Kullandığınız tüm ilaçların, bitkisel ürünlerin, vitaminlerin ve takviyelerin listesini hazırlayın.
- Alerji listesi: Bilinen alerjilerinizi yazın.
- Yakınmalarınızı not edin: MedlinePlus'a göre ne zaman başladığını, neyle iyileştiğini ve neyle kötüleştiğini yazın.
- Sorularınızı yazın: Konuşmak istediğiniz soruların ve endişelerin bir listesini hazırlayın.
- Aile sağlık öykünüzü gözden geçirin: MedlinePlus sağlık kontrollerinden önce aile sağlık öykünüzü gözden geçirmenizi önerir.
- Tarama ve aşılar: MedlinePlus, yaşınıza göre zamanı gelmiş bir tarama testi ya da aşı olup olmadığını öğrenmenizi önerir.
- Yanınızda biri olsun: MedlinePlus, güvendiğiniz bir arkadaşınızdan ya da yakınınızdan sizinle gelmesini istemenizi önerir. MedlinePlus'a göre hekiminiz sizin dilinizi konuşmuyorsa önceden arayıp tercüman isteyebilirsiniz.
Ayrıntılı hazırlık listesi için Doktor randevusuna hazırlık yazısına bakabilirsiniz.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Muayene sırasında
MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:
- Dürüst olun: MedlinePlus, hekimin duymak istediğini düşündüğünüz şeyleri değil, gerçekte olanı anlatmanızı vurgular; örneğin sigarayı bırakmadıysanız ya da sağlıklı beslenmiyorsanız bıraktığınızı söylememenizi önerir. Hekimin size uygun bakım ve tedaviyi verebilmesi için gerçekte neler olduğunu bilmesi gerekir.
- Not alın: Siz ya da yanınızdaki kişi önemli bilgileri not edebilir.
- Anlamadığınızı sorun: MedlinePlus, anlamadığınız bir şey olduğunda anlayana kadar soru sormanızı önerir.
Sorabileceğiniz sorular için Muayenede sorulacak sorular yazısına bakabilirsiniz.
Muayeneden sonra
MedlinePlus'a göre muayeneden sonra:
- Gerekirse yazılı talimat isteyin.
- Tahlil sonuçlarınızı, tanılarınızı, tedavi planınızı ve ilaçlarınızı takip edebilmek için sağlık kayıtlarınıza nasıl ulaşacağınızı öğrenin. Bkz. e-Nabız nedir, nasıl kullanılır?
- Hekiminizin iletişim bilgilerini ve onunla iletişim kurmanın en uygun yolunu öğrenin.
- Daha sonra daha fazla bilgiye ihtiyaç duyarsanız ne yapmanız gerektiğini öğrenin.
Hekiminiz bir kontrol randevusu önerdiyse bu randevuyu aksatmayın. Bkz. Kontrol muayenesi
Ne sıklıkla muayene olmalı?
MedlinePlus'a göre sağlıklı olsalar bile tüm yetişkinlerin zaman zaman hekime başvurması önerilir. MedlinePlus, yüksek tansiyonun olup olmadığını anlamanın tek yolunun düzenli olarak ölçtürmek olduğunu; yüksek kan şekeri ve yüksek kolesterolün de başlangıçta belirti vermeyebileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre bu ziyaretlerin amacı hastalıkları taramak, gelecekteki sağlık sorunlarının riskini değerlendirip azaltmaya yardım etmek, sağlıklı yaşamı desteklemek, aşıları güncellemek ve hastalık durumunda başvurabileceğiniz bir hekimle ilişki sürdürmektir. MedlinePlus'a göre öneriler cinsiyete ve yaşa göre değişir; kontrollerin ne sıklıkla yapılması gerektiğini hekiminizle konuşmanızı önerir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Göğüs ağrısı, göğüste baskı ya da sıkışma
- Ani nefes darlığı
- Yüzde kayma, konuşma bozukluğu, kol ya da bacakta ani güçsüzlük
- Bilinç kaybı ya da bilinç bulanıklığı
- Ağır kanama ya da ciddi yaralanma
Acil durumlarla ilgili ayrıntılar için Ne zaman 112 aranmalı? ve Acil servis mi, aile hekimi mi? yazılarına bakabilirsiniz.
Aile hekiminize başvurun:
- Birkaç günü aşan ya da giderek artan yakınmalarınız varsa
- Açıklanamayan kilo kaybı, sürekli halsizlik ya da uzun süren öksürük gibi belirtiler varsa
- Uzun süredir sağlık kontrolü yaptırmadıysanız ya da yaşınıza uygun tarama ve aşıların zamanı geldiyse
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Genel muayene ile check-up aynı şey mi?
Tam olarak değil. Genel muayene bir yakınma nedeniyle ya da genel değerlendirme için yapılabilir. MedlinePlus'a göre sağlık kontrolü ise muayenenin yanında tarama testlerini, aşıları ve sağlıklı yaşam danışmanlığını da içeren önleyici bir değerlendirmedir.
Muayeneye giderken yanımda ne götürmeliyim?
MedlinePlus'a göre kullandığınız tüm ilaçların, bitkisel ürünlerin, vitaminlerin ve takviyelerin listesini, alerjilerinizi, yakınmalarınızın tanımını ve sormak istediğiniz soruları götürmeniz önerilir.
Normal tansiyon ve nabız değerleri nedir?
MedlinePlus'a göre sağlıklı, dinlenme hâlindeki yetişkinlerde kan basıncı 90/60 ile 120/80 mmHg, nabız dakikada 60–100 arasındadır. Bu değerler kişiye göre değişebilir; yorumu hekiminiz yapar.
Sağlıklıysam neden muayene olmalıyım?
MedlinePlus'a göre yüksek tansiyonu anlamanın tek yolu düzenli ölçüm yaptırmaktır; yüksek kan şekeri ve yüksek kolesterol de başlangıçta belirti vermeyebilir. Düzenli kontroller hastalıkların taranmasına ve aşıların güncellenmesine yardım eder.
Muayenede hekime her şeyi söylemem gerekir mi?
MedlinePlus, muayenede dürüst olunmasını ve hekimin duymak istediğini düşündüğünüz şeylerin değil, gerçekte yaşadıklarınızın anlatılmasını önerir. Hekimin size uygun bakımı ve tedaviyi verebilmesi için gerçekte neler olduğunu bilmesi gerekir.
Genel muayene için hangi doktora gidilir?
İlk başvuru için aile hekiminize gidebilirsiniz; hekiminiz gerektiğinde sizi ilgili uzmanlık dalına yönlendirebilir. Hangi bölüme başvuracağınızdan emin değilseniz Hangi bölüme gidilir? yazısına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
