Acil servis mi, aile hekimi mi, poliklinik mi? Nereye başvurmalı

Üç basamağı tanıyalım

Aile hekimliği (birinci basamak): Kayıtlı olduğunuz aile hekimi; sık görülen hastalıkların tanı ve tedavisi, kronik hastalıkların izlemi, aşılar, tarama programları, gebelik ve bebek izlemi, reçete düzenleme ve gerektiğinde uzmana yönlendirme gibi hizmetler sunar. Sağlık geçmişinizi bütün olarak bilen hekim olması önemli bir avantajdır.

Hastane poliklinikleri: Kardiyoloji, göz hastalıkları, ortopedi gibi uzmanlık alanlarında planlı muayene ve tetkikler için kullanılır. Kamu hastanelerinden MHRS üzerinden randevu alınabilir.

Acil servisler ve 112: Ani gelişen, hızla kötüleşen ya da hayati tehlike oluşturan durumlar için 24 saat hizmet verir. 112, ambulans gerektiren durumlarda ve tüm acil durumlarda aranacak tek numaradır.

Hemen 112'yi aramanız gereken durumlar

MedlinePlus'ın acil durum uyarı işaretleri ve İçişleri Bakanlığının Acil Durum Kılavuzu'ndan derlenen başlıca durumlar:

• İki dakikadan uzun süren göğüs ağrısı ya da baskı hissi
• Ciddi nefes alma güçlüğü, boğulma
• Bilinç kaybı, ani bilinç bulanıklığı ya da davranış değişikliği
• Yüzde kayma, kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu gibi inme belirtileri
• Durdurulamayan kanama, kan kusma
• Ciddi yanık, derin yara, trafik kazası gibi ağır yaralanmalar
• Baş ya da omurga yaralanması
• Zehirlenme şüphesi
• Yüz, dil ya da boğazda ani şişlik
• Kendine ya da başkasına zarar verme düşünceleri

NHS de 999'un (Türkiye'de 112'nin karşılığı) ciddi trafik kazaları, inme ve kalp krizi gibi hayati tehlike oluşturan acil durumlar için olduğunu vurgular. İnme ya da kalp krizi şüphesinde kişinin kendisinin araç kullanarak hastaneye gitmemesi gerekir.

Acil servise kendiniz başvurabileceğiniz durumlar

Hayati tehlike düşündürmeyen ancak beklemeye de uygun olmayan durumlarda, gerekirse bir yakınınızın yardımıyla acil servise başvurabilirsiniz. Örneğin:

• Dikiş gerekebilecek ama kanaması kontrol altındaki kesiler
• Kırık ya da çıkık şüphesi olan, ancak hareket ettirilebilen yaralanmalar
• Şiddetli ve geçmeyen karın ağrısı
• Yüksek ateşle birlikte belirgin halsizlik
• Sürekli kusma ya da ishalle birlikte sıvı kaybı belirtileri
• Mesai saatleri dışında ortaya çıkan ve sabaha bırakılmaması gerektiğini düşündüğünüz yakınmalar

Durumun ciddiyetinden emin değilseniz ve belirtiler hızla kötüleşiyorsa 112'yi aramak her zaman bir seçenektir; operatör size yol gösterebilir.

Aile hekiminize başvurmanız gereken durumlar

Aşağıdaki durumlar genellikle acil servis gerektirmez ve aile hekimliği hizmetleri için daha uygundur:

• Birkaç gündür süren soğuk algınlığı, boğaz ağrısı, hafif ateş
• Uzun süredir var olan ve değişmeyen ağrılar
• Kronik hastalıkların, örneğin diyabet ve yüksek tansiyonun düzenli takibi
• Reçete yenileme ve ilaç düzenlemeleri
• Aşılar, tarama testleri ve genel sağlık kontrolleri
• Hangi uzmana gitmeniz gerektiğinden emin olmadığınız yakınmalar
• Rapor ve belge işlemleri

Aile hekiminizden MHRS üzerinden randevu alabilirsiniz. Aile hekiminiz, yakınmalarınızı geçmiş kayıtlarınızla birlikte değerlendirebildiği için tekrarlayan sorunlarda ve birden fazla hastalığı olan kişilerde özellikle yol gösterici olur.

Polikliniğe ne zaman gidilir?

Belirli bir uzmanlık gerektiren ve acil olmayan durumlarda hastane polikliniklerinden randevu alınır. Örneğin uzun süredir devam eden diz ağrısı için ortopedi, görme bulanıklığı için göz hastalıkları, kontrol gerektiren bir tiroid nodülü için endokrinoloji gibi. Aile hekiminiz sizi uygun bölüme yönlendirebilir ve elinizdeki tetkik sonuçlarını değerlendirerek gereksiz başvuruların önüne geçebilir.

Acil serviste neden bekletilirsiniz?

Acil servislerde hastalar genellikle geliş sırasına göre değil, durumlarının aciliyetine göre değerlendirilir. Bu sisteme triyaj denir. Göğüs ağrısı ya da nefes darlığı olan bir hasta, sizden sonra gelmiş olsa bile önce değerlendirilebilir. Acil olmayan bir yakınmayla acil servise başvurduğunuzda daha uzun beklemeniz bu nedenle olağandır.

Beklerken belirtileriniz kötüleşirse, örneğin ağrı artarsa, bilinç bulanıklığı ya da nefes darlığı gelişirse bunu hemen sağlık personeline bildirin.

Önceden hazırlıklı olmak

MedlinePlus, acil durumlara önceden hazırlıklı olmayı önerir:

• Size en yakın acil servisin yerini ve oraya en hızlı nasıl gidileceğini bilin.
• Acil numaraları telefonunuza kaydedin ve evdeki herkesin 112'yi ne zaman ve nasıl arayacağını bildiğinden emin olun.
• Kronik bir hastalığınız ya da ciddi bir alerjiniz varsa bu bilgiyi yanınızda taşıyın.
• Kullandığınız ilaçların güncel listesini cüzdanınızda ya da telefonunuzda bulundurun.

Aile hekiminizin çalışma saatlerini ve ulaşım bilgilerini önceden öğrenmek de acil olmayan durumlarda doğru yere başvurmanızı kolaylaştırır.

Doğru başvuru neden önemli?

Acil servislerin kapasitesi sınırlıdır. Acil olmayan yakınmalarla yapılan başvurular, bekleme sürelerini uzatır ve gerçekten acil durumdaki hastalara ayrılan zamanı azaltır. Aynı şekilde 112'ye yapılan gereksiz çağrılar da ambulansların ve operatörlerin gerçek acil durumlara ulaşmasını geciktirebilir; 112 Acil Çağrı Merkezi de acil olmayan durumlarda 112'nin aranmamasını vurgular.

Öte yandan acil bir durumu küçümseyip beklemek de ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle en önemli kural şudur: Hayati tehlike düşündüren bir belirti varsa beklemeden 112'yi arayın; acil olmadığından eminseniz aile hekiminizi tercih edin. Arada kaldığınız durumlarda 112 operatörü ya da bir sağlık profesyoneli size yol gösterebilir.