Kontrol muayenesi: neden önemli, nasıl hazırlanılır?

Kontrol muayenesi nedir?

İlk muayene, çoğu zaman bir sürecin yalnızca başlangıcıdır. Hekim bir tanı koyduğunda, yeni bir ilaç başlattığında, tetkik istediğinde ya da bir işlem yaptığında, bu adımların sonucunu görmek için belirli bir süre sonra sizi yeniden görmek ister. Bu görüşmeye kontrol muayenesi denir.

Kontrol muayenesi; ilk muayeneden farklı olarak, daha önce toplanan bilgilerin üzerine kurulur. Hekim, önceki bulgularla bugünkü durumunuzu karşılaştırır. MedlinePlus'a göre laboratuvar testleri yalnızca tanı koymak için değil, tedavileri planlamak ya da değerlendirmek ve hastalıkları izlemek için de kullanılır. Hekim, sonuçlarınızı önceki testlerinizin sonuçlarıyla da karşılaştırabilir.

İlk muayenede neler yapıldığı hakkında bilgi için Genel muayene yazısına bakabilirsiniz.

Kontrol muayenesi neden önemlidir?

Kontrol muayeneleri şu açılardan önem taşır:

• Tedavinin etkisini görmek: Başlanan tedavinin belirtileri nasıl etkilediği ve hedeflenen değerlere ulaşılıp ulaşılmadığı değerlendirilir.
• Yan etkileri fark etmek: MedlinePlus'a göre güvenli kabul edilen ilaçlar bile istenmeyen etkilere ya da besinler, alkol veya başka ilaçlarla etkileşimlere yol açabilir. Kontrol muayenesi, bu etkilerin konuşulup gerekirse tedavinin düzenlenmesi için bir fırsattır.
• Tetkik sonuçlarını yorumlamak: MedlinePlus'a göre laboratuvar testlerinde bir değer aralığı kullanılır; çünkü normal kabul edilen değer kişiden kişiye değişir. Cinsiyet, yaş, beslenme, kullanılan ilaçlar ve teste hazırlık talimatlarına uyulup uyulmadığı gibi etkenler sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle sonuçların hekiminizle birlikte değerlendirilmesi önemlidir. Bkz. Tahlil sonuçları nasıl okunur?
• Geç ortaya çıkan sorunları yakalamak: Bazı tedavilerden aylar ya da yıllar sonra sorunlar gelişebilir. Örneğin NCI, kanser tedavisi tamamlandıktan sonra düzenli kontrollerin, tedaviden aylar ya da yıllar sonra ortaya çıkabilecek bedensel ve duygusal sorunları izlemek için önemli olduğunu belirtir.

Hangi durumlarda kontrol muayenesi istenir?

Kontrol muayenesi pek çok farklı durumda planlanabilir:

• Yeni bir ilaca başlandığında ya da ilacın dozu değiştirildiğinde
• Tetkik sonuçlarının değerlendirilmesi gerektiğinde
• Yüksek tansiyon, diyabet, tiroid hastalıkları, astım ya da KOAH gibi uzun süreli hastalıkların izleminde
• Bir ameliyat ya da işlemden sonra iyileşmenin değerlendirilmesi için
• Kanser gibi hastalıkların tedavisi tamamlandıktan sonra düzenli izlem için
• Bir enfeksiyon ya da yaralanma sonrasında iyileşmenin doğrulanması için

Kontrolün ne zaman ve ne sıklıkla yapılacağına durumunuza göre hekiminiz karar verir. NCI, kanser tedavisinden sonra kontrollerin çoğu zaman tedaviden sonraki ilk 2–3 yılda 3–4 ayda bir, sonrasında yılda bir ya da iki kez yapıldığını, ancak bu programın kanser türüne ve alınan tedaviye göre değiştiğini belirtir. Bu örnek, kontrol sıklığının kişiye ve hastalığa göre belirlendiğini gösterir.

Uzun süreli hastalıklarda düzenli izlem

MedlinePlus'a göre yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri ve yüksek kolesterol gibi durumlar başlangıçta belirti vermeyebilir. Bu durumlar tanı aldıktan sonra da sessiz seyredebileceğinden, belirtiniz olmasa bile kontrollerin aksatılmaması önemlidir. MedlinePlus, kontrollerin ne sıklıkla yapılacağını hekiminizle konuşmanızı önerir. Bkz. Yüksek tansiyon nedir? ve Tip 2 diyabet nedir?

Kontrolde neler yapılır?

Kontrol muayenesi genellikle şu adımları içerir:

• Durum güncellemesi: Hekim son görüşmeden bu yana belirtilerinizde neyin değiştiğini, ilaçlarınızı düzenli kullanıp kullanamadığınızı ve yeni bir yakınmanız olup olmadığını sorar.
• Muayene: Gerekli ölçümler ve fizik muayene yapılır.
• Tetkikler: NCI'ye göre kontrol ziyaretlerinde kan testleri ve sağlıktaki değişiklikleri araştıran diğer tetkik ve işlemler yapılabilir. Tetkikler yakınmalarınıza ve izlenen duruma göre istenir.
• Tedavi planının gözden geçirilmesi: Gerekirse ilaç değiştirilir, doz ayarlanır ya da yeni bir tedavi eklenir.
• Bir sonraki adımın planlanması: Yeni bir kontrol tarihi, istenecek tetkikler ya da bir uzmana yönlendirme konuşulur.

Kontrole nasıl hazırlanılır?

MedlinePlus ve NCI'nin önerilerinden yola çıkarak:

• Güncel ilaç listesi: MedlinePlus, kullandığınız tüm ilaçların, bitkisel ürünlerin, vitaminlerin ve takviyelerin listesini hazırlamanızı önerir. Son görüşmeden bu yana başlanan ya da bırakılan ilaçları da yazın.
• Belirti notları: Belirtilerinizin nasıl değiştiğini, ne zaman arttığını ya da azaldığını not edin. NCI, yeni ortaya çıkan belirtilerin, ağrının ve endişelerin hekime iletilmesini önerir.
• Yan etkiler: Yaşadığınız olası yan etkileri yazın.
• Duygusal durumunuz: NCI, kaygı, aşırı endişe ya da çökkünlük gibi duygusal sorunların da hekime anlatılmasını önerir.
• Ölçüm kayıtları: Evde tansiyon ya da şeker ölçüyorsanız kayıtlarınızı yanınızda götürün.
• Bedensel yakınmalar: NCI; yorgunluk, mesane ve bağırsak sorunları, bellek sorunları ve uyku güçlüğü gibi yakınmaların da kontrolde anlatılmasını önerir. Bu yakınmalar küçük görünse bile tedavinin ya da hastalığın bir etkisi olabilir.
• Tetkik sonuçları: Başka bir kurumda yaptırdığınız tetkiklerin sonuçlarını getirin.
• Sorularınız: Sormak istediklerinizi önceden yazın. Bkz. Muayenede sorulacak sorular

Kontrolde sorulabilecek sorular

NCI, kanser tedavisi sonrasındaki izlem için şu soruların sorulmasını önerir; bu sorular pek çok kontrol muayenesine de uyarlanabilir:

• Kontrollerim için hangi hekime ya da hekimlere gitmeliyim?
• Ne sıklıkla kontrole gelmeliyim?
• Hangi belirtiler ortaya çıkarsa beklemeden başvurmalıyım?
• Hangi tetkiklerin yapılması gerekiyor?
• Uzun dönemde hangi sağlık sorunlarıyla karşılaşabilirim?

MedlinePlus ayrıca güvendiğiniz bir arkadaşınızın ya da yakınınızın sizinle gelmesini, önemli bilgileri not almanızı, gerekirse yazılı talimat istemenizi ve daha sonra sorunuz olursa kime nasıl ulaşacağınızı öğrenmenizi önerir.

Kayıtlarınızı saklayın

NCI, tedavi sürecinin yazılı bir özetinin alınmasını ve yıllar sonra gerekebileceği için güvenli bir yerde saklanmasını önerir. MedlinePlus da tahlil sonuçlarınızı, tanılarınızı, tedavi planınızı ve ilaçlarınızı takip edebilmek için sağlık kayıtlarınıza nasıl ulaşacağınızı öğrenmenizi önerir. Türkiye'de e-Nabız bu konuda yardımcı olabilir. Bkz. e-Nabız nedir, nasıl kullanılır?

İlaçlarınızı kontrol tarihine kadar nasıl kullanmalısınız?

MedlinePlus'ın ilaç güvenliğiyle ilgili önerileri şöyle özetlenebilir:

• İlaçlarınızı hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
• Kullandığınız tüm ilaçların farkında olun ve bir listesini tutun; bu, zararlı etkileşimlerin önlenmesine yardım eder.
• İlaçları hekiminize danışmadan kendi başınıza bırakmayın.
• Bitkisel ürünler ve takviyeler de bazı ilaçlarla etkileşebileceğinden, bunlara başlamadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Bir yan etki yaşarsanız ya da ilacınızı kullanamıyorsanız kontrol tarihini beklemeden hekiminize danışın. MedlinePlus, çocuklara ilaç verirken ayrıca dikkatli olunması gerektiğini; çocukların ilaçların etkilerine daha duyarlı olabileceğini belirtir.

Randevunuza gidemeyecekseniz

Kontrol randevunuza gidemeyecekseniz randevuyu iptal edip yeni bir tarih almanız hem kendi izleminizin aksamaması hem de başka hastaların o randevudan yararlanabilmesi açısından önemlidir. Bkz. Randevu iptali neden önemli? ve MHRS randevu nasıl alınır?