Bademcik ameliyatı: kimlere yapılır, iyileşme nasıl olur?

Bademcikler nedir, neden alınır?

Bademcikler (tonsiller), ağız boşluğunun arkasında, boğazın iki yanında yer alan lenf dokusu kümeleridir. Bağışıklık sisteminin bir parçasıdırlar ve özellikle çocukluk döneminde ağız ve burundan giren mikroplara karşı ilk savunma hattında görev alırlar. Bağışıklık sisteminde başka pek çok lenf dokusu bulunduğu için bademciklerin alınması, vücudun enfeksiyonlarla mücadele etme yeteneğini belirgin şekilde azaltmaz.

MedlinePlus, bademcik ameliyatının başlıca nedenlerini şöyle sıralar:

• Sık tekrarlayan enfeksiyonlar: MedlinePlus, bir yılda 7 ya da daha fazla veya iki yıl boyunca her yıl 5 ya da daha fazla enfeksiyon gibi ölçütlerden söz eder.
• Uykuda solunum sorunları: Büyük bademcikler uykuda hava yolunu daraltarak horlamaya ve nefes duraklamalarına yol açabilir.
• Bademcik apsesi: Bademcik çevresinde iltihap toplanması.
• Bademciklerde kitle veya büyüme.
• Sorun yaratan bademcik taşları.

Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin (NHS) hasta bilgilendirmesinde de, çocuklarda en sık nedenlerin uykuda solunum bozukluğu ve büyük bademciklere, yemek yeme ve nefes alma güçlüğüne, okul devamsızlığına yol açan tekrarlayan bademcik iltihabı olduğu belirtilir.

Ameliyat her zaman gerekli mi?

NHS, bademciklerin alınmasının çok nadiren gerektiğini ve ancak sürekli tekrarlayan ağır bademcik iltihabında düşünüldüğünü vurgular. Ara sıra boğaz enfeksiyonu geçirmek tek başına ameliyat nedeni değildir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin bilgilendirmesine göre alternatifler arasında bir süre izlemek (beklemek) ve hekimin uygun gördüğü durumlarda belirli dönemlerde antibiyotik kullanımı sayılabilir; aynı kaynak homeopati veya kranyal osteopati gibi alternatif yöntemlerin yararlı olduğuna dair kanıt bulunmadığını belirtir.

Ameliyat kararı kulak burun boğaz uzmanı tarafından; enfeksiyonların sıklığı ve ağırlığı, uyku sorunlarının derecesi, çocuğun büyüme-gelişmesi ve ailenin tercihleri birlikte değerlendirilerek verilir. Uykuda solunum sorunu düşünülen bazı çocuklarda uyku testi istenebilir.

Ameliyat öncesi hazırlık

MedlinePlus, ameliyat öncesinde kan testleri yapılabileceğini, aspirin gibi kanamayı artırabilecek bazı ilaçların önceden kesilmesinin gerekebileceğini ve ameliyat öncesinde aç kalınması gerektiğini belirtir. Hazırlık sürecinde:

• Kullanılan tüm ilaçları ve bitkisel ürünleri hekime bildirin.
• Ailede veya kişide kanama eğilimi, kolay morarma ya da uzun süren kanama öyküsü varsa mutlaka söyleyin.
• Sallanan ya da kaplama diş varsa anestezi ekibine bildirin; Cambridge Üniversite Hastaneleri, ameliyat sırasında diş zarar görmesi olasılığını riskler arasında sayar.
• Ameliyattan önceki günlerde ateşli bir hastalık geçiriliyorsa hekime haber verin; ameliyat ertelenebilir.
• Çocuklara ameliyatı yaşlarına uygun, sakin ve dürüst bir dille anlatmak kaygıyı azaltabilir.

Bademcik ameliyatı nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre ameliyat genel anestezi altında yapılır; hasta derin uykudadır ve işlem sırasında ağrı hissetmez. Cerrah ağız yoluyla bademcikleri keserek, yakarak ya da tıraşlayarak çıkarır. Ameliyat alanları dikiş gerektirmeden kendiliğinden iyileşir.

Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin bilgilendirmesine göre ameliyatın kendisi yaklaşık yarım saat sürer; ancak çocuk anestezi ve uyanma süreleriyle birlikte en az bir saat servisten uzak kalır.

Bademcikler bazı tekniklerde tamamen, bazılarında ise kapsül denilen dış zarı korunarak kısmen çıkarılabilir. Kısmi tekniklerde iyileşme daha rahat olabilir; ancak aynı kaynak bu yöntemde dokunun yeniden büyüme olasılığının bulunduğunu belirtir. Hangi tekniğin uygun olduğuna cerrah karar verir. Geniz eti de büyükse aynı ameliyatta alınabilir.

Ameliyat sonrası iyileşme

MedlinePlus, çocukların çoğunun ameliyat günü evine dönebildiğini belirtir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre cerrah ve anestezi uzmanının değerlendirmesine bağlı olarak aynı gün taburculuk ya da bir gece hastanede kalış söz konusu olabilir.

Ağrı

Boğaz ağrısı, iyileşme döneminin en belirgin şikâyetidir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin bilgilendirmesine göre boğaz ağrısı çoğunlukla yaklaşık bir hafta sürer ve kulak ağrısı da sık görülür; kulak ağrısı genellikle boğazdan yansıyan bir ağrıdır. Aynı kaynak, ilk yedi gün boyunca ağrı kesicilerin çocuk ağrılı görünmese bile düzenli olarak verilmesini önerir. Ağrı kesicinin türü ve miktarı hekim tarafından belirlenir; reçete dışında ilaç, özellikle kanamayı artırabilecek ilaçlar hekime danışılmadan kullanılmamalıdır.

Beslenme

Bademcik ameliyatından sonra beslenme konusunda yaygın bir yanılgı, yalnızca soğuk ve yumuşak yiyecekler tüketilmesi gerektiğidir. Cambridge Üniversite Hastaneleri, normal beslenmeye hemen dönülmesini, kızarmış ekmek ve tahıl gevreği gibi katı yiyeceklerin iyileşmeye yardımcı olduğunu ve normal beslenmenin enfeksiyon riskini azaltmak için önemli olduğunu belirtir. Bol sıvı almak da çok önemlidir; yeterli sıvı alamamak hem ağrıyı artırabilir hem de sıvı kaybına yol açabilir.

Okula ve işe dönüş

Cambridge Üniversite Hastaneleri, çocukların ameliyatın türüne göre bir ile iki hafta okul veya kreşten uzak kalmasını önerir. MedlinePlus da tam iyileşmenin yaklaşık 1–2 hafta sürdüğünü belirtir. Bu dönemde yorucu etkinliklerden ve enfeksiyon riskini artırabilecek kalabalık, hasta kişilerle yakın temastan kaçınılması önerilir.

Boğazda beyaz görünüm

Ameliyattan sonraki günlerde bademciklerin alındığı yerlerde beyaz-sarımsı bir tabaka oluşur. Bu, iyileşmenin normal bir parçasıdır ve genellikle enfeksiyon belirtisi değildir. Ağız kokusu da bu dönemde sık görülür.

Evde bakım için pratik öneriler

Ameliyattan sonraki ilk hafta, özellikle çocuklarda, ailenin dikkatli takibini gerektirir. Aşağıdaki öneriler bu dönemi daha kolay geçirmeye yardımcı olabilir:

• Ağrı kesici çizelgesi tutun. Hekimin önerdiği ağrı kesicilerin saatlerini bir kâğıda ya da telefonunuza not edin. Düzenli kullanım, ağrının yemek yemeyi ve içmeyi engellemesini önler.
• Sıvı alımını izleyin. Çocuğun gün içinde ne kadar sıvı aldığını ve ne sıklıkla idrara çıktığını takip edin. Su, ayran, meyve suyu gibi içecekler sık aralıklarla küçük yudumlarla verilebilir.
• Öğün saatlerini ağrı kesiciye göre planlayın. Ağrı kesici etkisini gösterdikten sonra yemek yemek daha kolay olabilir.
• Ağız hijyenini sürdürün. Dişler nazikçe fırçalanabilir; ağız temiz tutulduğunda kötü koku da azalır.
• Dinlenmeye öncelik verin. İlk günlerde koşma, zıplama ve ağır oyunlardan kaçınılması kanama riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
• Ateşi ölçün. Hafif ateş ilk gün görülebilir; ancak ateş yüksekse veya sürüyorsa hekime başvurun.
• Bir kanama planı yapın. İyileşme döneminde en yakın acil servisin nerede olduğunu ve ameliyatı yapan ekibe nasıl ulaşacağınızı önceden bilin. Uzun yolculuklardan ve hastaneden çok uzak yerlere gitmekten bu dönemde kaçınmak güvenli bir yaklaşımdır.

Yetişkinlerde de benzer öneriler geçerlidir. Yetişkinlerde iyileşme süreci çocuklara göre daha zorlu ve ağrılı geçebilir; işe dönüş zamanını hekiminizle planlayın.

Riskler

MedlinePlus'ın ve Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin sıraladığı olası riskler şunlardır:

• Kanama: Ameliyattan sonraki en önemli risktir ve iyileşme döneminde ortaya çıkabilir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin bilgilendirmesine göre her 100 çocuktan yaklaşık 2'si kanama nedeniyle yeniden hastaneye başvurmak zorunda kalır ve her 100 çocuktan yalnızca 1'i ikinci bir ameliyata ihtiyaç duyar.
• Anesteziye bağlı tepkiler ve ameliyat sonrası bulantı.
• Enfeksiyon.
• Küçük dilde (uvula) şişlik: Boğazda bir şey takılıymış hissi verebilir.
• Diş hasarı: Özellikle sallanan veya kaplama dişlerde.
• Solunum sorunları ve seyrek olarak yumuşak damakta yaralanma.

MedlinePlus, ameliyattan sonra da bazı boğaz enfeksiyonlarının görülebileceğini, ancak genel olarak sonuçların iyi olduğunu belirtir.