Sertleşme sorunu (erektil disfonksiyon): nedenleri ve tedavisi

Sertleşme sorunu nedir?

NIDDK'ye göre kan damarlarını, sinirleri ya da hormonları etkileyen hastalıklar sertleşme sorununa yol açabilir; bazı ilaçlar, ruhsal ya da duygusal sorunlar ve yaşam alışkanlıkları da rol oynayabilir. NIDDK, sertleşme sorununun başka bir sağlık sorununun belirtisi olabileceğini vurgular.

NIDDK'ye göre sertleşme sorunu farklı biçimlerde kendini gösterebilir:

• Bazen sertleşme olması, ancak cinsel ilişki istenen her seferde olmaması
• Sertleşmenin olması, ancak cinsel ilişki için yeterince uzun sürmemesi
• Hiçbir zaman sertleşme olmaması

NHS'e göre nedene bağlı olarak kişi, örneğin sabah uyandığında olduğu gibi başka zamanlarda sertleşme yaşayabilir. Bazen cinsel istekte azalma da eşlik edebilir.

NHS'e göre erkeklerin çoğu zaman zaman sertleşme sağlayamaz ya da sürdüremez; bu durum tek başına endişe nedeni değildir. NHS, sorunun sürekli tekrarladığı durumlarda hekime başvurulmasını önerir.

Sertleşme sorununun nedenleri

NIDDK'ye göre sertleşme sorununun farklı nedenleri olabilir. NIDDK ve NHS'in saydığı başlıca nedenler şunlardır.

Hastalıklar

• Diyabet
• Kalp ve damar hastalıkları: NIDDK damar sertliği (ateroskleroz), yüksek tansiyon ve inmeyi sayar; NHS yüksek kolesterolü de nedenler arasında sayar. Bkz. Yüksek kolesterol nedir?
• Süregen hastalıklar: Kronik böbrek hastalığı, obezite ve fazla kilo, KOAH
• Hormon sorunları: Düşük testosteron ya da tiroid dengesizliği gibi
• Sinir hasarı ya da sinir hastalıkları: Multipl skleroz, omurilik yaralanmaları ya da leğen bölgesi (pelvis) ameliyatlarına bağlı hasar
• Üreme sistemi sorunları: NIDDK prostat büyümesini ve penis eğriliği olan Peyronie hastalığını sayar. Bkz. Peyronie hastalığı

İlaçlar

NIDDK'ye göre reçeteli ve reçetesiz birçok yaygın ilaç yan etki olarak sertleşme sorununa yol açabilir. Bunlar arasında antidepresanlar, iştah kesiciler, alerji ya da mide yanması için kullanılan antihistaminikler, tansiyon ilaçları ve idrar söktürücüler, kemoterapi ve hormon ilaçları, steroid olmayan iltihap gidericiler gibi bazı ağrı kesiciler, sakinleştiriciler ve ülser ilaçları bulunur. NIDDK, ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmamanızı ve önce hekiminizle konuşmanızı önerir.

Psikolojik etkenler

NIDDK'ye göre kaygı, depresyon ya da stres; kendini yalnız ya da yalıtılmış hissetmek; düşük özgüven, kendine güven eksikliği ya da olumsuz beden algısı sertleşme sorununa yol açabilir ya da onu kötüleştirebilir. NHS de depresyon ve kaygıyı sık yaşanan sertleşme sorununun olası nedenleri arasında sayar. Bkz. Depresyon belirtileri

Yaşam alışkanlıkları

NIDDK ve NHS'e göre şu alışkanlıklar sertleşme sorununa katkıda bulunabilir:

• Sigara içmek
• Fazla alkol tüketmek; NHS haftada 14 birimden fazla alkol içilmemesini önerir
• Keyif verici ve yasa dışı madde kullanmak
• Yeterince hareket etmemek
• NHS'e göre haftada 3 saatten fazla bisiklete biniyorsanız bir süre bisiklete binmeye ara vermeniz önerilir

Sertleşme sorunu nasıl teşhis edilir?

NIDDK'ye göre üroloji uzmanları dahil sağlık çalışanları tanı için tıbbi, cinsel ve ruhsal öyküden, fizik muayeneden, laboratuvar ve diğer testlerden yararlanır. Bu konuyu hekimle konuşmak utandırıcı gelebilir; ancak doğru tanı için açık bilgi vermeniz önemlidir.

NIDDK ve NHS'e göre değerlendirme şunları içerir:

• Tıbbi öykü: Kullandığınız reçeteli ve reçetesiz ilaçlar, vitaminler ve takviyeler sorulabilir.
• Cinsel öykü: Cinsel istek, sertleşme, boşalma ve doruk noktasına ulaşma ile ilgili sorular sorulur.
• Ruh sağlığı öyküsü: Duygularınız ve ruh sağlığınız sorulur. NIDDK'ye göre hekim, ilişkinizi ve bunun sertleşme sorununu nasıl etkilediğini partnerinize de sorabilir. NHS'e göre yaşam tarzınız, ilişkileriniz ve yaşadığınız sorunlar da konuşulur.
• Fizik muayene: NIDDK'ye göre damar ve sinir sistemi sorunları, hormon sorunları ve Peyronie hastalığı gibi penise ait yaralanma ya da bedensel sorunlar araştırılır. NHS'e göre hekim tansiyon ölçümü gibi temel kontroller yapar ve belirgin bir bedensel nedeni dışlamak için genital bölgeyi muayene eder. Normalden sık idrara çıkma gibi yakınmalarınız varsa makattan prostat muayenesi de yapılabilir.
• Kan testleri: NIDDK, tiroid ve prostat testleri gibi kan tahlillerini sayar.

NIDDK'ye göre gerekirse başka testler de yapılabilir:

• Ultrason: Penisteki kan akışını gösterir.
• Gece sertleşme testi: Gece oluşan sertleşmeleri kaydeder ve sorunun bedensel bir nedene bağlı olup olmadığını anlamaya yardımcı olabilir. Evde ya da uyku laboratuvarında yapılabilir.
• Enjeksiyon testi: Penise ilaç enjekte edilerek penisin ne kadar dolduğu ve sertleşmenin ne kadar sürdüğü değerlendirilir. Genellikle muayenehanede yapılır.

Sertleşme sorunu nasıl tedavi edilir?

NIDDK'ye göre mümkün olduğunda altta yatan neden tedavi edilir; nedeni tam olarak bilinmediğinde ise cinsel işlevin iyileştirilmesine odaklanılır. Tedavi seçimi kişisel bir karardır; partneriniz varsa çift olarak size uygun tedavileri birlikte konuşabilirsiniz. NHS'e göre tedavi genellikle sertleşme sorununu iyileştirmeye yardımcı olur.

Yaşam tarzı değişiklikleri

NHS ve NIDDK'nin önerdiği adımlar şunlardır:

• Sigarayı bırakmak. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Fiziksel aktiviteyi artırmak; NHS her gün egzersiz yapılmasını önerir
• Fazla kilonuz varsa kilo vermek ve sağlıklı kiloyu korumak
• Sağlıklı beslenmek
• Alkolü sınırlamak ya da bırakmak
• Keyif verici ve yasa dışı madde kullanımını bırakmak
• Stresi ve kaygıyı azaltmaya çalışmak

NIDDK'ye göre sigara kalp ve damar hastalıklarıyla bağlantılıdır ve bu hastalıklar sertleşme sorununa yol açabilir. Sağlıklı kilo testosteron düzeyini ve özgüveni olumlu etkileyebilir, ayrıca sertleşme sorununa yol açabilen diyabet ve yüksek tansiyonun önlenmesine yardım eder. Fiziksel aktivite penis dahil tüm vücutta kan akışını artırır. NIDDK, haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş gibi orta yoğunlukta fiziksel aktivite önerildiğini de belirtir.

Altta yatan nedenin tedavisi ve ilaç düzenlemesi

NHS'e göre sertleşme sorununun bazı nedenleri için de tedaviler vardır: Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve hormon sorunları ilaçla tedavi edilebilir. NIDDK'ye göre hekim, başka bir hastalık için kullandığınız bir ilacın soruna yol açıp açmadığını değerlendirir ve ilacın dozunun değiştirilmesini ya da başka bir ilaca geçilmesini önerebilir. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.

İlaç tedavisi

NHS ve NIDDK'ye göre başlıca tedavi, penise kan akışını artırarak sertleşmenin sağlanmasına ve sürdürülmesine yardımcı olan "fosfodiesteraz tip 5 (PDE5) inhibitörleri" adlı, ağızdan alınan ilaç grubudur. NIDDK, ağızdan, iğneyle ya da fitil şeklinde kullanılan sertleşme ilaçlarının olası yan etkileri arasında dört saatten uzun süren sertleşmeyi (priapizm) ve ağızdan alınan ilaçlardan sonra görme ya da işitme kaybını sayar; bu sorunlar olursa hemen sağlık çalışanına başvurulmasını önerir. NIDDK'ye göre ilaçlar ve takviyeler başka ilaçların etkisini değiştirebilir ve bu etkileşimler ciddi yan etkilere yol açabilir. Bu nedenle kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri hekiminize bildirmeniz ve ilaçları reçete edildiği gibi kullanmanız gerekir.

NIDDK, sertleşme sorunu için hekime danışmadan internetten ilaç sipariş edilmemesi konusunda uyarır. NHS'e göre birçok internet sitesi sahte ilaç satar; bu ürünlerin içeriği bir kutudan diğerine değişebilir, istenmeyen yan etkilere yol açabilir ya da size uygun olmayabilir. NIDDK, bitkisel ürünler ya da vitamin ve mineral takviyeleri gibi tamamlayıcı yöntemleri kullanmadan önce de hekiminizle konuşmanızı önerir.

Testosteron tedavisi

NIDDK'ye göre sertleşme sorununa düşük testosteron düzeyi eşlik ediyorsa hekim, PDE5 inhibitörleriyle birlikte testosteron verebilir. Testosteron ağızdan alınan ilaç, cilde yapıştırılan bant ya da jel şeklinde kullanılabilir.

Diğer tedaviler

• İğneyle uygulanan ilaçlar ve fitiller: NIDDK'ye göre penise kan akışını artıran iğne şeklindeki ilaç hızlı bir sertleşme sağlar; bazı kişiler idrar kanalına yerleştirilen katı bir ilaç parçası olan fitili tercih eder. Hekim, iğnenin nasıl yapılacağını ya da fitilin nasıl yerleştirileceğini öğretir.
• Vakum cihazları: NIDDK'ye göre vakum cihazı, penisin çevresine yerleştirilen plastik bir tüp, vakum oluşturan bir pompa ve sertleşmenin sürmesine yardım eden esnek bir halkadan oluşur. NHS'e göre çoğu erkekte işe yarar ve ilaçlar uygun olmadığında ya da işe yaramadığında kullanılabilir. NIDDK'ye göre cihazın kullanımına alışmak gerekebilir; penis soğuk ya da uyuşuk hissedilebilir, mor ya da morarmış görünebilir. Bu morluklar genellikle ağrı yapmaz ve birkaç günde kaybolur.
• Danışmanlık: NHS ve NIDDK'ye göre ruhsal ya da duygusal sorunlar rol oynuyorsa danışmanlık ve terapi yardımcı olabilir. Danışman, cinsel ilişkiyle ilgili kaygı ve stresi azaltmanıza yardım edebilir ve daha fazla destek için partnerinizi de görüşmelere davet edebilir.
• Cerrahi: NIDDK'ye göre sertleşme sorunu olan çoğu kişinin ameliyata ihtiyacı yoktur. Diğer tüm seçenekler denendiği hâlde sorun düzelmezse sertleşmeyi sağlayan bir protez yerleştirilmesi ya da penise kan akışını artırmak için atardamarların onarılması düşünülebilir; NIDDK'ye göre damar onarımı daha çok genç erkeklerde işe yarar. Bkz. Penil protez değerlendirmesi

Sertleşme sorunu ve genel sağlık

NIDDK, damar sertliği ve yüksek tansiyon gibi kalp ve damar hastalıklarını sertleşme sorununun başlıca nedenleri arasında sayar. NHS de sık yaşanan sertleşme sorununun tedavi edilebilir bir sağlık sorununun işareti olabileceğini belirtir. Bu nedenle sorun sık tekrarlıyorsa hekime başvurmak, altta yatan bir sağlık sorununun fark edilmesine yardımcı olabilir. Kalp sağlığını korumaya yönelik öneriler için Kalp sağlığı için yaşam tarzı yazısına bakabilirsiniz.