Endoskopik polipektomi nedir? Polip alınması nasıl yapılır?

Endoskopik polipektomi nedir?

Polip, sindirim kanalının iç yüzeyinde gelişen küçük büyümelerdir. NHS'e göre kalın bağırsak ya da rektum polipleri çok sık görülür ve genellikle ciddi değildir; ancak az sayıda polip yıllar içinde kansere dönüşebilir. MedlinePlus'a göre kalın bağırsak ve rektum polipleri çoğunlukla iyi huyludur, yani kanser değildir; kişide bir ya da çok sayıda polip olabilir ve polipler yaşla birlikte daha sık görülür. NHS'e göre 50 yaş üzerindeki yaklaşık her 4 kişiden birinde en az bir polip bulunur.

"Polipektomi", polipin çıkarılması anlamına gelir. "Endoskopik" ifadesi ise işlemin karın açılmadan, ağızdan ya da makattan ilerletilen bir endoskopla yapıldığını belirtir. Kalın bağırsak poliplerinde kullanılan endoskopa kolonoskop, bu incelemeye de kolonoskopi denir. NHS'e göre yemek borusu, mide ve ince bağırsağın başlangıç kısmını inceleyen üst sindirim sistemi endoskopisi (gastroskopi) de bu bölgelerdeki büyümelerin çıkarılması gibi tedavilerde kullanılabilir. Bkz. Kolonoskopi nedir? ve Endoskopi nedir?

NIDDK'ye göre hekim kolonoskopi sırasında bulduğu polipleri çıkarıp laboratuvara gönderebilir; böylece polip, bulunduğu oturumda alınabilir. NHS'e göre çok sayıda polip bulunan ya da polipin çok büyük olduğu seyrek durumlarda bağırsağın bir bölümünü çıkarmak için ameliyat gerekebilir. MedlinePlus da poliplerin kansere dönüşme olasılığının çok yüksek olduğu ya da kolonoskopi sırasında alınamayacak kadar büyük olduğu seyrek durumlarda kalın bağırsağın polipli bölümünün ameliyatla çıkarılmasının (kısmi kolektomi) önerilebileceğini belirtir.

Neden yapılır?

Poliplerin çıkarılmasının iki temel amacı vardır:

• Kanseri önlemek: NIDDK'ye göre kalın bağırsak kanserlerinin çoğu bir polip olarak başlar. Bu nedenle poliplerin kansere dönüşmeden alınması, kanserin önlenmesine yardımcı olabilir. MedlinePlus da alınan poliplerde gidişatın genellikle iyi olduğunu, tedavi edilmeyen poliplerin ise zamanla kansere dönüşebileceğini belirtir.
• Tanı koymak: Alınan polipler laboratuvara gönderilir. NHS'e göre laboratuvar incelemesi, polipin tamamen alınıp alınmadığını, yeniden büyüme riski olup olmadığını ve polipte kansere işaret eden değişiklik bulunup bulunmadığını gösterir. Polipte kanserli değişiklik varsa ek tedavi gerekebilir; uzman hekiminiz sizi bu konuda bilgilendirir. Bkz. Patolojik inceleme nedir?

Tarama ve polipektomi

NHS'e göre polipler genellikle belirti vermez; bu nedenle polipi olan çoğu kişi bunu bilmez ve polipler sıklıkla başka bir nedenle yapılan kolonoskopide bulunur. NHS, bağırsak kanseri taramasının kansere dönüşme olasılığı daha yüksek polipleri bulmaya yardımcı olabildiğini ve bu poliplerin ardından çıkarıldığını belirtir. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'ne göre ülkemizde kolorektal kanser taraması kapsamında 50–70 yaş arasındaki kadın ve erkeklerde iki yılda bir gaitada gizli kan testi, aynı yaş aralığında on yılda bir kolonoskopi yapılmaktadır. NIDDK'ye göre kişisel ya da ailesel kalın bağırsak kanseri öyküsü, polip öyküsü veya iltihabi bağırsak hastalığı gibi nedenlerle riski yüksek olan kişilerde hekim taramayı daha erken yaşta ve daha sık önerebilir. Bkz. Dışkıda gizli kan testi nedir?

NHS'e göre seyrek olarak büyük polipler dışkıda az miktarda mukus ya da kan, makattan kanama, ishal ya da kabızlık gibi dışkılama alışkanlığında değişiklik ve istemsiz kilo kaybı gibi belirtilere yol açabilir. MedlinePlus da zamanla kan kaybına bağlı yorgunluğu olası belirtiler arasında sayar. Bkz. Bağırsak polipi (kolon polipi)

İşlem öncesi hazırlık

Polipektomi çoğunlukla kolonoskopi sırasında yapıldığı için hazırlık, kolonoskopi hazırlığıyla aynıdır. NIDDK'nin önerileri şunlardır:

• Bağırsak temizliği: NIDDK'ye göre kalın bağırsakta kalan dışkı, hekimin bağırsak yüzeyini net görmesini engelleyebilir; bu nedenle evde uygulamanız için yazılı bağırsak hazırlığı talimatları verilir. Hazırlıkta hap, sıvı ya da toz müshiller kullanılabilir; bazı kişiler çoğunlukla işlemden önceki gece ve işlem sabahı, belirli bir süre içinde fazla miktarda sıvı müshil içer. Hazırlık ishale yol açacağı için tuvalete yakın olmanız gerekir. Hazırlığı eksiksiz tamamlamak önemlidir; yan etkiler nedeniyle tamamlayamıyorsanız sağlık ekibini arayın.
• Beslenme: NIDDK'ye göre işlemden birkaç gün önce tam tahıllar, çiğ sebzeler, kuru baklagiller, kuruyemiş ve çekirdekler gibi lifli yiyeceklerden kaçınmanız istenebilir. İşlemden önce bir gün ya da daha uzun süre berrak sıvı diyeti uygulamanız gerekebilir. NIDDK'ye göre berrak sıvılar arasında yağsız et suyu, jelatin, süt ya da krema eklenmemiş sade çay ya da kahve, posasız elma suyu gibi meyve suları ve su bulunur; hekiminiz kırmızı ve mor renkli içeceklerden kaçınmanızı da önerebilir.
• İlaçlar: NIDDK, sağlık sorunlarınızı ve kullandığınız tüm ilaç, vitamin ve takviyeleri önceden hekiminizle konuşmanızı önerir. İlaçlarınızla ilgili hekiminizin talimatına uyun; ilaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın.
• Eve dönüş: NIDDK'ye göre rahatlatıcı ilaç ya da anestezinin etkisinin geçmesi zaman aldığı için sizi eve götürecek birini önceden ayarlamanız gerekir.

Gastroskopide ise NHS'e göre işlem günü testten en az 6 saat önce yemek yemeyi bırakmanız gerekir; küçük yudumlarla su içmenize izin verilebilir.

Polipektomi nasıl yapılır?

NIDDK'ye göre kolonoskopi hastanede ya da ayaktan tedavi merkezinde yapılır ve genellikle bir saatten kısa sürer. Kolunuza ya da elinize takılan damar yolundan, işlem sırasında farkında olmamanıza ve ağrı hissetmemenize yardımcı olan rahatlatıcı (sedatif), anestezi ya da ağrı kesici ilaçlar verilir. Siz bir masada uzanırken hekim kolonoskopu makattan ilerletir; daha iyi görüntü için kalın bağırsak havayla şişirilir ve kamera görüntüyü bir ekrana aktarır.

NHS'in anlatımına göre polip, kolonoskopun bir parçası olan tel halkayla iki şekilde alınabilir:

• Kesme (snare): Tel halka polipi keserek çıkarır.
• Yakma (koterizasyon): Tel halka polipi yakarak çıkarır.

NIDDK'ye göre kişi polipin alındığını hissetmez; NHS de kolonoskopinin ağrılı olmaması gerektiğini, ancak rahatsızlık hissi verebileceğini belirtir. Alınan polipler laboratuvara gönderilir. NIDDK'ye göre anormal doku görülürse biyopsi de alınabilir ve kişi biyopsiyi hissetmez. Rahatlatıcı ilaçların etkisi geçtikten sonra hekim bulgularını sizinle ya da isterseniz bir yakınınızla paylaşabilir; size ya da yakınınıza işlem sonrası talimatlar verilir.

İşlem sonrası ve iyileşme

NIDDK'ye göre rahatlatıcı ilaçların ya da anestezinin etkisinin geçmesi zaman aldığından işlemden sonra yaklaşık 30–60 dakika hastanede ya da merkezde kalırsınız. İlk saatte karında kramp ya da şişkinlik hissedebilirsiniz. İşlemden sonra araç kullanamayacağınız için önceden ayarladığınız kişiyle eve dönmeniz gerekir. NIDDK'ye göre ertesi güne kadar tamamen toparlanmanız ve olağan beslenmenize dönmeniz beklenir. Size verilen tüm talimatlara uyun.

NIDDK, polip alınmasından ya da biyopsiden sonra makattan hafif kanama olabileceğini ve bunun olağan sayıldığını belirtir. Aynı kaynağa göre işlemden sonraki 2 haftaya kadar gecikmiş kanama görülebilir; böyle bir durumda hekim kanamayı ikinci bir kolonoskopiyle değerlendirip tedavi edebilir.

Patoloji raporunda ne yazar?

MedlinePlus'a göre kalın bağırsak poliplerinin başlıca türleri şunlardır ve raporda polipin türü belirtilir:

• Adenomatöz polipler (adenomlar): Sık görülen bir türdür; kalın bağırsağı döşeyen mukozada gelişen bez benzeri büyümelerdir. Çoğunlukla tübüler adenom ya da villöz adenomdur. MedlinePlus, bazen yassı ve yayılan yapıda olabilen villöz adenomların kansere dönüşme olasılığının daha yüksek olduğunu belirtir. Adenomlar kanserleştiğinde adenokarsinom adını alır.
• Hiperplastik polipler: MedlinePlus'a göre kansere dönüşmeleri ya hiç görülmez ya da çok nadirdir.
• Testere dişli (serrated) polipler: Daha az görülür, ancak zamanla kansere dönüşebilir.

MedlinePlus'a göre 1 santimetre ya da daha büyük poliplerin kanser riski, 1 santimetreden küçük poliplere göre daha yüksektir. NHS'e göre laboratuvar ayrıca polipin tamamen alınıp alınmadığını da değerlendirir. Polipin boyutu ve türü, kontrol kolonoskopisinin zamanlamasını belirleyen etkenler arasındadır.

Patoloji sonucu ve kontrol kolonoskopisi

NIDDK'ye göre biyopsi sonuçlarının çıkması birkaç gün ya da daha uzun sürebilir; bir sağlık çalışanı sizi arar ya da sonuçları konuşmak için randevu verir. MedlinePlus'a göre adenomatöz polipi olan kişilerde ileride yeni polipler gelişebilir; bu nedenle genellikle 1 ile 10 yıl sonra tekrar kolonoskopi yapılması gerekir. Bu süre yaşınıza ve genel sağlığınıza, polip sayısına, poliplerin boyutu ve türüne ve ailenizdeki polip ya da kanser öyküsüne göre belirlenir. Size uygun aralığı hekiminiz patoloji sonucunuza göre belirler. Patoloji raporunuzu saklamanız, sonraki kontrollerde karşılaştırma yapılmasını kolaylaştırır.

Olası riskler

Her girişimsel işlem gibi polip alınmasının da bazı riskleri vardır. NIDDK, kolonoskopinin risklerini şöyle sıralar:

• Kanama: NIDDK'ye göre kanama ve delinme kolonoskopinin en sık görülen komplikasyonlarıdır. Tarama kolonoskopilerine ilişkin bir çalışmada kanama yaklaşık 10.000 işlemde 15 oranında görülmüştür; kanama ve delinme vakalarının çoğu ileri yaştaki ya da polipi alınan kişilerde ortaya çıkar. İşlem sırasında olan kanama hemen tedavi edilebilir; kanama işlemden sonraki 2 haftaya kadar gecikmeli olarak da görülebilir.
• Bağırsak delinmesi (perforasyon): Aynı çalışmada yaklaşık 10.000 işlemde 3 oranında görülmüştür. NIDDK'ye göre delinmenin ameliyatla tedavi edilmesi gerekebilir.
• Rahatlatıcı ilaca tepki: NIDDK'ye göre solunum ya da kalp sorunları dahil rahatlatıcı ilaca karşı tepki gelişebilir.
• Şiddetli karın ağrısı: NIDDK bunu da kolonoskopinin riskleri arasında sayar.

Risklerin sizin durumunuzda ne anlama geldiğini işlemden önce hekiminizle konuşabilirsiniz. İşlem öncesinde onamınız alınır; anlamadığınız noktaları onam vermeden önce sormak hakkınızdır. Bkz. Aydınlatılmış onam nedir?