Kısaca
Diz protezi ameliyatında dizin hasar görmüş eklem yüzeyleri çıkarılır ve yerine metal ile dayanıklı plastikten yapılmış yapay parçalar yerleştirilir. En sık neden, eklem kıkırdağının aşındığı diz kireçlenmesidir (osteoartrit). NHS'ye göre ameliyat; diz ağrısı günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa ve kilo verme, egzersiz, fizik tedavi, ilaçlar ve enjeksiyonlar gibi diğer tedaviler yeterli olmamışsa önerilir. Ameliyattan sonra genellikle aynı gün ya da ertesi gün yürümeye başlanır; ancak tam iyileşme aylar sürebilir ve düzenli egzersiz iyileşmenin en önemli parçasıdır.
Diz protezi nedir?
Diz eklemi; uyluk kemiğinin (femur) alt ucu, kaval kemiğinin (tibia) üst ucu ve diz kapağından (patella) oluşur. Kemiklerin uçlarını örten kıkırdak aşındığında kemikler birbirine sürtünür; bu da ağrı, sertlik ve hareket kısıtlılığına yol açar.
MedlinePlus'a göre diz protezi üç bölümden oluşur:
- Uyluk kemiğinin ucuna yerleştirilen, genellikle metal bir parça
- Kaval kemiğinin üstüne yerleştirilen, metal ve dayanıklı plastikten bir parça
- Gerekirse diz kapağının arka yüzüne yerleştirilen plastik bir parça
NHS, protezin dizin tamamını (total diz protezi) ya da yalnız hasarlı bölümünü (yarım ya da kısmi diz protezi) değiştirebileceğini belirtir. Hangisinin uygun olduğu, hasarın dizin ne kadarını etkilediğine göre belirlenir.
Diz protezi kimlere yapılır?
NHS'ye göre diz protezi ameliyatı yapılan kişilerin çoğunda ağrı ve hareket sorunlarının nedeni osteoartrittir. Romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları ve yaralanma sonrası gelişen eklem hasarı da daha az sıklıkla ameliyat nedenidir.
Ameliyat genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Diz ağrısı uykuyu, yürümeyi, merdiven çıkmayı ve günlük işleri belirgin biçimde kısıtlıyorsa
- Ameliyat dışı tedaviler yeterli rahatlama sağlamıyorsa
- Dizde şekil bozukluğu veya ilerleyici sertlik varsa
MedlinePlus, diz protezinin çoğunlukla 60 yaş ve üzerindeki kişilere yapıldığını; daha genç ve hareketli kişilerde protezin daha erken yıpranabileceğini belirtir. Ameliyat kararında yaşın yanı sıra genel sağlık durumu, kilo, kas gücü ve kişinin beklentileri de değerlendirilir.
Diz kireçlenmesinin belirtileri ve ameliyat dışı tedavileri için Diz kireçlenmesi yazısına bakabilirsiniz.
Ameliyattan önce denenen yöntemler
NHS, diz protezine geçmeden önce şu seçeneklerin denenmesini önerir:
- Fazla kilo varsa kilo vermek; böylece dize binen yük azalır.
- Yüzme, yürüyüş, bisiklet gibi eklemi zorlamayan egzersizler yapmak.
- Fizyoterapist eşliğinde diz çevresindeki kasları güçlendirmek.
- Baston gibi yürüme yardımcıları, uygun ayakkabı veya tabanlık kullanmak.
- Ağrı kesici ilaçlar, jel veya kremler ve gerektiğinde dize steroid enjeksiyonu.
Bazı kişilerde artroskopi (kapalı diz cerrahisi) veya kaval kemiğinin yeniden hizalandığı osteotomi gibi cerrahi seçenekler de düşünülebilir. Fizik tedavinin genel işleyişi için Fizik tedavi nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Ameliyat öncesi hazırlık
NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şöyle özetlenebilir:
- Ameliyat öncesi değerlendirme: Ameliyattan birkaç hafta önce kan tahlilleri, tansiyon ölçümü ve genel sağlık kontrolleri yapılır; ameliyata hazır olup olmadığınız değerlendirilir.
- Egzersiz: Ameliyattan önce önerilen egzersizleri yapmak, sonrasındaki iyileşmeyi kolaylaştırır.
- Sigara: Sigarayı bırakmak yara iyileşmesine ve genel iyileşmeye katkı sağlar.
- Beslenme ve kilo: Dengeli beslenmek ve mümkünse sağlıklı kiloya yaklaşmak.
- İlaçlar: MedlinePlus, kan sulandırıcı ve bağışıklığı baskılayan bazı ilaçların ameliyattan bir iki hafta önce düzenlenmesi gerekebileceğini belirtir. Bu düzenlemeyi yalnız hekiminiz yapar.
- Ev düzeni: Sık kullandığınız eşyaları kolay ulaşılabilir yerlere koymak, kaygan halıları kaldırmak, birkaç haftalık ulaşım ve ev işleri için destek ayarlamak.
- Açlık: MedlinePlus'a göre genellikle ameliyattan 6 ila 12 saat önce yeme içme kesilir; merkezinizin talimatına uyun.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Ameliyat nasıl yapılır?
MedlinePlus'a göre ameliyat genel anestezi ya da belden aşağısını uyuşturan bölgesel (spinal veya epidural) anesteziyle yapılır ve yaklaşık 2 saat sürer. Cerrah diz önünden bir kesi yapar; MedlinePlus bu kesinin çoğu zaman 20–25 santimetre uzunluğunda olduğunu belirtir. Ardından hasarlı kıkırdak ve kemik yüzeyleri çıkarılır, kemik uçları protez parçalarına uyacak biçimde şekillendirilir ve parçalar yerleştirilir. Son olarak kesi dikiş veya klipslerle kapatılır.
Ameliyattan sonra bir süre ameliyat sonrası bakım odasında izlenirsiniz. Ağrı kontrolü bu dönemde önemlidir; ağrının iyi kontrol edilmesi erken hareket etmeyi ve egzersizlere başlamayı kolaylaştırır. Hangi anestezi yönteminin ve ağrı kontrol yönteminin sizin için uygun olduğu, ameliyat öncesinde anestezi uzmanıyla konuşulur.
Bazı merkezlerde ameliyatın belirli aşamalarında robot yardımlı sistemler kullanılabilir. Bu teknolojinin ne olduğu ve sınırlılıkları için Robotik ortopedik cerrahi yazısına bakabilirsiniz.
Diz protezi ameliyatı sonrası iyileşme
Hastanede: NHS'ye göre hemşire ve fizyoterapistlerin yardımıyla ameliyattan kısa süre sonra yürümeye başlanır. Yürüme yardımcılarıyla güvenle hareket edebildiğinizde, genellikle ameliyattan 1 ila 4 gün sonra taburcu olursunuz.
İlk haftalar: Başlangıçta yürüteç veya iki koltuk değneği kullanılır, güven arttıkça tek değneğe ve bastona geçilir. NHS'ye göre yaklaşık 6 hafta sonra, hazır hissediyorsanız yardımcı olmadan yürümeyi deneyebilirsiniz. Ağrı ve şişlik için hekimin önerdiği ağrı kesiciler kullanılır; bacağı yüksekte tutmak şişliği azaltır. Pıhtı riskini azaltmak için size önerilen basınçlı çorapları ve diğer önlemleri aksatmadan uygulayın.
Egzersizler: Fizyoterapistin evde yapmanız için verdiği egzersizler iyileşmenin temelidir. NHS, iyileşmenin ilk döneminde bu egzersizlerin düzenli yapılmasının dizin uzun dönemdeki gücüne ve hareketine katkı sağladığını vurgular.
Günlük yaşama dönüş: NHS'nin verdiği genel çerçeveye göre:
- Araç kullanmaya total diz protezinden sonra en az 6 hafta, yarım diz protezinden sonra en az 3 hafta beklenmesi önerilir.
- İşe dönüş genellikle 6 ila 12 hafta sürer ve işin türüne bağlıdır.
- İlk 3 ay ağır kaldırmaktan, hekiminiz izin verene kadar diz çökmekten ve ilk 6 hafta bacak bacak üstüne atmaktan kaçınılması önerilir.
MedlinePlus tam iyileşmenin 4 ay ile 1 yıl arasında sürebileceğini, NHS ise birkaç ay ya da daha uzun sürebileceğini belirtir.
Riskler ve olası sorunlar
NHS'nin sıraladığı olası sorunlar şunlardır:
- Pıhtı oluşumu: Bacak toplardamarlarında pıhtı (derin ven trombozu) gelişebilir; pıhtının akciğere gitmesi acil bir durumdur.
- Yara enfeksiyonu: Ameliyattan sonra yarada enfeksiyon gelişme olasılığı vardır.
- Sinir, damar veya bağ hasarı: Ameliyat sırasında diz çevresindeki yapılar zarar görebilir.
- Süren diz sorunları: Dizi bükmekte güçlük, devam eden ağrı ve sertlik ya da ayakta dururken dizde boşalma hissi.
- Protezin yenilenmesi: NHS, diz protezlerinin çoğunun yaklaşık 25 yıl kullanılabildiğini belirtir. Protez gevşer veya aşınırsa yenileme (revizyon) ameliyatı gerekebilir.
Bu risklerin sizin için ne anlama geldiğini, ameliyat öncesinde ortopedi uzmanınızla konuşmanız önemlidir.
Hangi doktora gidilir?
Diz protezi ameliyatını ortopedi ve travmatoloji uzmanları yapar. Ameliyat öncesinde ve sonrasında egzersiz programı ve rehabilitasyon için fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları ve fizyoterapistlerle çalışılır. Uzun süredir diz ağrınız varsa ilk değerlendirme için aile hekiminize de başvurabilirsiniz.
Ameliyat kararı verirken ortopedi uzmanınıza şu soruları sormak yararlı olabilir:
- Benim dizim için total mi yarım protez mi düşünülüyor, neden?
- Ameliyat dışı denenebilecek başka bir seçenek kaldı mı?
- Hangi anestezi yöntemi uygulanacak, hastanede kaç gün kalmam beklenir?
- Ameliyattan sonra fizik tedavi nasıl planlanacak, evde hangi desteğe ihtiyacım olacak?
- Benim durumumda öne çıkan riskler nelerdir?
Ne zaman doktora başvurmalı?
Şu durumlarda aile hekiminize veya ortopedi uzmanına başvurun:
- Diz ağrınız uykunuzu, yürümenizi ve günlük işlerinizi giderek daha fazla kısıtlıyorsa
- Dizinizde şişlik, kilitlenme veya boşalma hissi varsa
Ameliyattan sonra şu belirtilerde vakit kaybetmeden ameliyatı yapan ekibe ulaşın:
- Bacakta zonklayan veya kramp şeklinde ağrı, baldırda şişlik
- Yüksek ateş veya titreme
- Yaradan sızıntı veya irin gelmesi
- Dizde giderek artan kızarıklık, hassasiyet, şişlik veya ağrı
NHS'ye göre şu durum acildir; hemen 112'yi arayın:
- Bacakta ağrı ve şişlikle birlikte ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı (akciğere pıhtı atması belirtisi olabilir)
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Diz protezi ameliyatından sonra ne zaman yürünür?
NHS'ye göre hemşire ve fizyoterapist desteğiyle ameliyattan kısa süre sonra yürümeye başlanır. MedlinePlus, bazı kişilerin ameliyat günü hareket etmeye ve yürümeye başladığını belirtir.
Diz protezi ne kadar dayanır?
NHS, diz protezlerinin çoğunun yaklaşık 25 yıl kullanılabildiğini belirtir. Protezin ömrü kişinin yaşına, kilosuna ve etkinlik düzeyine göre değişebilir.
Total ve yarım diz protezi arasındaki fark nedir?
Total protezde dizin tüm eklem yüzeyleri, yarım (kısmi) protezde yalnız hasarlı bölüm değiştirilir. Hangisinin uygun olduğuna, hasarın yaygınlığına göre ortopedi uzmanı karar verir.
Diz protezinden sonra araç ne zaman kullanılır?
NHS, total diz protezinden sonra en az 6 hafta, yarım diz protezinden sonra en az 3 hafta beklenmesini önerir. Aracı güvenle kullanabileceğinizden emin olmadan direksiyona geçmeyin.
Diz protezinden sonra işe ne zaman dönülür?
NHS'ye göre işe dönüş genellikle 6 ila 12 hafta sonra olur ve yaptığınız işin türüne bağlıdır. Ayakta uzun süre durmayı veya ağır kaldırmayı gerektiren işlerde dönüş daha geç olabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
