Donuk omuz (adeziv kapsülit) nedir? Evreleri ve tedavisi

Donuk omuz nedir?

Omuz, vücudun en hareketli eklemidir. Kol kemiğinin başı, kürek kemiğindeki sığ bir çukura oturur ve eklemin çevresi güçlü bir bağ dokusu kılıfla, yani eklem kapsülüyle sarılıdır. Cleveland Clinic'e göre donuk omuzda bu kapsül kalınlaşır, sertleşir ve iltihaplanır. Zamanla kapsülün içinde yapışıklıklar denen kalın bağ dokusu bantları oluşur ve eklemi kayganlaştıran sıvı azalır.

Cleveland Clinic, durumun neden "donuk" olarak adlandırıldığını şöyle açıklar: Ağrı nedeniyle kişi omzunu daha az kullanır; kullanılmayan kapsül daha da kalınlaşıp gerilir ve omuz giderek belli bir pozisyonda "donmuş" gibi kalır. MedlinePlus da donuk omuzun eklem kapsülünün iltihaplanarak hareketi kısıtlamasıyla ortaya çıktığını belirtir.

Kimlerde görülür? Risk faktörleri

MedlinePlus'a göre çoğu zaman donuk omuzun belirgin bir nedeni bulunmaz. NHS de birinin neden donuk omuz geliştirdiğinin çoğu zaman net olmadığını belirtir. Bununla birlikte bazı durumlar riski artırır:

• Yaş ve cinsiyet: Cleveland Clinic'e göre en sık 40–60 yaş arasındaki yetişkinlerde ve kadınlarda görülür. MedlinePlus, en sık 40–70 yaş arasındaki kadınların etkilendiğini belirtir.
• Diyabet: Cleveland Clinic'e göre diyabeti olan kişilerin %10 ile %20'si arasında donuk omuz gelişir. NHS de diyabeti risk etkenleri arasında sayar.
• Omzun hareketsiz kalması: NHS ve Cleveland Clinic'e göre kolun normal hareket etmesini engelleyen bir omuz yaralanması ya da ameliyatı
• Tiroid hastalıkları: Tiroid bezinin az ya da fazla çalışması
• Diğer durumlar: Cleveland Clinic inme, Parkinson hastalığı ve kalp hastalığını; MedlinePlus menopoz dönemindeki hormonal değişiklikleri, açık kalp ameliyatı, meme ameliyatı ve boyun disk hastalığını sayar.

Belirtileri ve evreleri

NHS'ye göre donuk omuzun iki temel belirtisi şunlardır:

• Geceleri artabilen ve uykuyu bozan omuz ağrısı
• Omzu hareket ettirmeyi zorlaştıran sertlik

MedlinePlus'a göre ağrı şiddetli olabilir ve kolu hareket ettirmeyi engelleyebilir. Zamanla başın üzerine uzanmak, saçı taramak, ceket giymek, arka cebe ya da sırta uzanmak gibi hareketler yapılamaz hâle gelebilir.

Cleveland Clinic, donuk omuzun genellikle üç evrede ilerlediğini belirtir:

1. Donma evresi

Omuz giderek sertleşir ve hareket ettirmek ağrılı hâle gelir. Ağrı yavaş yavaş artar ve geceleri kötüleşebilir; omzu hareket ettirememe giderek artar. Cleveland Clinic'e göre bu evre altı hafta ile dokuz ay arasında sürer.

2. Donuk evre

Ağrı bir miktar azalabilir; ancak omuz sert kalır. Günlük işleri yapmak bu dönemde daha da zorlaşabilir. Cleveland Clinic'e göre bu evre iki ile altı ay sürer.

3. Çözülme (iyileşme) evresi

Ağrı azalır ve omzun hareket yeteneği yavaş yavaş düzelir. Güç ve hareket açıklığı geri geldikçe tam ya da tama yakın iyileşme sağlanır. Cleveland Clinic'e göre bu evre altı ay ile iki yıl arasında sürer.

Evrelerin süresi kişiden kişiye büyük farklılık gösterir ve her zaman birbirinden net çizgilerle ayrılmaz.

Hangi evrede olunduğunu bilmek, beklentileri gerçekçi tutmaya yardımcı olur. Örneğin donma evresinde öncelik ağrıyı kontrol altına almak ve omzu zorlamadan hareketli tutmaktır; donuk ve çözülme evrelerinde ise germe ve güçlendirme egzersizlerinin ağırlığı artar. Egzersizlerin yoğunluğu, bulunduğunuz evreye göre fizyoterapistinizle birlikte ayarlanmalıdır.

Tanı nasıl konur?

Cleveland Clinic'e göre hekim, omzu hem kendi kasınızla (aktif) hem de hekimin kolunuzu hareket ettirmesiyle (pasif) hareket ettirerek hareket açıklığını değerlendirir. Donuk omuzda her iki tür harekette de kısıtlılık vardır; bu, omzu kendiniz kaldıramadığınız ama hekimin kaldırabildiği kas ve tendon sorunlarından ayırt etmeye yardımcı olur.

MedlinePlus'a göre tanı çoğu zaman muayeneyle konur. Kireçlenme ya da kalsiyum birikimi gibi diğer nedenleri dışlamak için omuz röntgeni çekilebilir. MR ve ultrason ise başka bir sorundan şüphelenildiğinde istenir; MedlinePlus'a göre donuk omuz tanısı için genellikle gerekmez. Diyabet ya da tiroid hastalığı açısından kan testleri de istenebilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavinin amacı ağrıyı kontrol altına almak ve omzun hareket açıklığını korumak ya da geri kazanmaktır.

Kendi kendine yapılabilecekler

NHS'nin önerileri şunlardır:

• Hekiminizin ya da fizyoterapistinizin önerdiği egzersizleri düzenli yapmak
• Omzu hareket ettirmeye devam etmek; NHS'ye göre omzu hareketsiz tutmak ağrıyı artırır.
• Uygun ağrı kesiciyi önerilen şekilde kullanmak
• Omuza 20 dakikaya kadar sıcak uygulama yapmak

NHS, kendi başınıza zorlayıcı egzersizler uydurmamanızı önerir; hareketler yumuşak ve kontrollü olmalıdır.

Hekimin önerebileceği tedaviler

NHS'ye göre tedavi genellikle basamaklı ilerler: Önce ağrı kesiciler, gerekirse daha güçlü ağrı kesiciler ya da omuza kortizon iğnesi ve bunlarla birlikte yumuşak omuz egzersizleri. MedlinePlus ve Cleveland Clinic de iltihap giderici ilaçların ve eklem içine kortizon iğnesinin ağrıyı kontrol etmede kullanılabildiğini belirtir. Cleveland Clinic, sıcak ve soğuk uygulamaları ve TENS (deriden elektriksel sinir uyarımı) gibi yöntemleri de seçenekler arasında sayar.

Fizik tedavi

NHS'ye göre fizik tedavi genellikle en az 6 hafta sürer ve germe egzersizleri, güçlendirme çalışmaları ve duruş önerilerini içerir. MedlinePlus, çoğu zaman yoğun ve günlük yapılan egzersizlerin gerektiğini belirtir. Egzersizlerin düzenli yapılması, iyileşmenin önemli bir parçasıdır.

Ameliyat ve girişimler

Cleveland Clinic'e göre yaklaşık bir yıl boyunca uygulanan ameliyatsız tedavilere rağmen düzelme olmazsa şu girişimler değerlendirilebilir:

• Anestezi altında manipülasyon: Kişi uyutulmuşken omuz hareket ettirilerek gergin kapsül esnetilir.
• Artroskopik kapsül gevşetme: Küçük kesilerle eklem içine girilerek kapsülün gergin bölümleri kesilir.

MedlinePlus, ameliyat sonrasında yeniden sertleşmeyi önlemek için fizik tedaviye haftalar ya da aylar boyunca devam edilmesi gerektiğini vurgular.

İyileşme süreci

NHS'ye göre donuk omuzun düzelmesi aylar hatta yıllar sürebilir; ancak ağrı ve sertlik genellikle sonunda geçer. MedlinePlus'a göre tam iyileşme dokuz ay ile bir yıl kadar sürebilir; tedavi edilmese bile omuz iki yıl içinde kendiliğinden düzelebilir. Cleveland Clinic de ağrı kesiciler ve omuz egzersizlerinin, kortizon iğnesiyle birlikte, çoğu zaman bir yıl ya da daha kısa sürede hareketi ve işlevi geri kazandırmak için yeterli olduğunu belirtir.

Bu uzun süreç sabır gerektirir. İyileşmeyi desteklemek için:

• Egzersizleri ağrı geçse bile önerilen süre boyunca sürdürmek
• Gece ağrısı için yastıkla kolu destekleyerek yatmak
• Günlük işleri sağlam kolla yapmayı kolaylaştıran düzenlemeler yapmak
• Diyabet varsa kan şekerini iyi kontrol etmek

Önleme

Cleveland Clinic'e göre bir omuz yaralanmasından sonra fizik tedaviye erken başlamak donuk omuz riskini azaltmaya yardımcı olabilir. MedlinePlus da erken tedavinin sertliği önleyebileceğini belirtir. Omuz ameliyatı ya da yaralanması sonrasında hekimin önerdiği hareket egzersizlerine zamanında başlamak bu açıdan önemlidir.