Kısaca
Bağırsak parazitleri, insan bağırsağında yaşayabilen solucanlar (kurtlar) ve tek hücreli canlılardır. Çocuklarda en sık karşılaşılanlar arasında kıl kurdu (oksiyür), giardia ve toprakla bulaşan solucanlar bulunur. NHS'e göre kıl kurdu çocuklarda sık görülür ve geceleri artan makat kaşıntısına yol açar. Giardia ise kötü kokulu ishal, karında şişkinlik ve gaz yapar. DSÖ'ye göre toprakla bulaşan solucan enfeksiyonları dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 24'ünü etkiler ve çocuklarda beslenmeyi, büyümeyi ve demir düzeylerini olumsuz etkileyebilir. Tedavi parazitin türüne göre hekim ya da eczacının önerdiği ilaçlarla yapılır. El yıkama, tırnakların kısa tutulması ve sebze-meyvelerin iyice yıkanması korunmanın temelidir.
Bağırsak parazitleri nelerdir?
Bağırsak parazitleri iki ana grupta ele alınabilir:
- Solucanlar (helmintler): Gözle görülebilen kurtlardır. Kıl kurdu ve toprakla bulaşan yuvarlak solucan, kamçılı kurt ve kancalı kurt bu gruptadır.
- Tek hücreli parazitler: Gözle görülemeyecek kadar küçüktür. Giardia bu grubun en bilinen örneklerindendir.
Her parazitin bulaşma yolu, yol açtığı belirtiler ve tedavisi farklıdır. Bu nedenle "bağırsak kurdu" şüphesinde doğru tanı önemlidir. Halk arasında "kurt düşürme" olarak bilinen yöntemlere ya da internetten önerilen bitkisel karışımlara güvenmek yerine, belirtileri hekiminize veya eczacınıza danışmanız önerilir. Doğru tanı, gereksiz ilaç kullanımını da önler.
Çocuklarda neden daha sık görülür?
Bağırsak parazitleri her yaşta görülebilir; ancak kreş ve okul çağındaki çocuklar daha sık etkilenir. Bunun birkaç nedeni vardır:
- Küçük çocuklar ellerini ve oyuncaklarını sık sık ağızlarına götürür.
- Kreş ve okul gibi kalabalık ortamlarda oyuncaklar, masalar ve tuvaletler ortak kullanılır.
- DSÖ'ye göre toprakta oynayan çocuklar, ellerini ağızlarına götürdüklerinde solucan yumurtalarını yutabilir.
- Çocuklar el yıkama alışkanlığını henüz tam kazanmamış olabilir.
NHS'e göre kıl kurdu kolayca yayıldığından, bir çocukta görüldüğünde kardeşlerine ve ebeveynlerine de bulaşabilir. Bu nedenle tedavi ve hijyen önlemleri tüm aileyi kapsamalıdır. Parazit olması, ailenin temizliğe özen göstermediği anlamına gelmez; bu enfeksiyonlar özenli ailelerde de görülebilir.
Kıl kurdu (oksiyür)
NHS'e göre kıl kurtları, dışkıda görülebilen, beyaz iplik parçalarına benzeyen küçük kurtlardır. Çocuklarda sık görülür ve kolayca yayılır.
Belirtiler
NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:
- Özellikle geceleri artan, makat çevresinde (kızlarda bazen vajina çevresinde) yoğun kaşıntı
- Huzursuzluk ve uyku bozukluğu
- Daha seyrek olarak kilo kaybı, yatak ıslatma ve deride tahriş
Bazen kurtlar dışkıda ya da geceleri makat çevresinde görülebilir. Gece kaşıntısı nedeniyle uykusu bölünen çocuk gündüz yorgun ve huzursuz olabilir.
Nasıl bulaşır?
NHS'e göre kıl kurdu yumurtaları kaşınma sırasında tırnak altlarına geçer ve eller, yüzeyler, giysiler ve yiyecekler aracılığıyla yayılır. Yumurtalar vücut dışında iki haftaya kadar yaşayabilir. Çocuk elini ağzına götürdüğünde yumurtaları yutar ve döngü yeniden başlar. Bu nedenle bir aile bireyinde kıl kurdu varsa diğerlerine de kolayca bulaşabilir.
Tedavi
NHS'e göre tedavide eczaneden alınabilen bir ilaç kullanılır ve 2 yaş üstündeki tüm hane halkının aynı anda tedavi edilmesi önerilir. Gebeler, emziren anneler ve 2 yaşından küçük çocuklar için ilaç kullanmadan önce hekime danışılmalıdır. İlaçların türü ve kullanımı için hekiminize veya eczacınıza başvurun.
NHS'e göre ilaçla birlikte iki hafta boyunca hijyen önlemlerine uyulmalıdır; ilaç kullanılmıyorsa bu önlemlerin altı hafta sürdürülmesi gerekir. NHS'e göre kıl kurdu nedeniyle çocuğun okuldan uzak kalmasına gerek yoktur.
Giardia
NHS'e göre giardiyaz, giardia adlı parazitin yol açtığı ve ishal, şişkinlik ve gaza neden olan bir enfeksiyondur.
Nasıl bulaşır?
NHS'e göre giardia şu yollarla bulaşabilir:
- Enfekte insan ya da hayvan dışkısıyla kirlenmiş suyun içilmesi
- Kirlenmiş yiyeceklerin tüketilmesi
- Yüzerken suyun yutulması
- Kirlenmiş yüzeylere dokunulması
- Bazı kişiler enfeksiyonu belirti göstermeden taşıyıp başkalarına bulaştırabilir.
Belirtiler
NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:
- Kötü kokulu ishal
- Karın ağrısı
- Gaz ve şişkinlik
- Çürük yumurta kokulu geğirme
- Kilo kaybı
Tanı ve tedavi
NHS'e göre tanı dışkı örneğinin incelenmesiyle konur. Tedavide hekimin reçete ettiği ilaçlar kullanılır ve belirtiler genellikle yaklaşık bir hafta içinde düzelir. NHS, belirtiler geçtikten sonra iki gün okula veya işe gidilmemesini ve iki hafta boyunca havuza girilmemesini önerir. NHS ayrıca enfeksiyon süresince başkaları için yemek hazırlanmamasını ve kirlenmiş olabilecek giysilerin sıcak suda yıkanmasını önerir. İshal sırasında sıvı kaybına dikkat edilmelidir. Bkz. Çocuklarda ishal ve kusma
Bu konuda
Bağırsak parazitleri konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Toprakla bulaşan solucanlar
DSÖ'ye göre toprakla bulaşan solucanlar; yuvarlak solucan (askaris), kamçılı kurt ve kancalı kurtlardır. DSÖ, dünya genelinde yaklaşık 1,5 milyar kişinin, yani nüfusun yaklaşık yüzde 24'ünün bu solucanlarla enfekte olduğunu belirtir.
Nasıl bulaşır?
DSÖ'ye göre bu solucanların yumurtaları, sanitasyonun yetersiz olduğu bölgelerde insan dışkısıyla toprağa karışır. Bulaşma şu yollarla olur:
- İyi yıkanmamış sebze ve meyvelerin yenmesi
- Kirlenmiş suyun içilmesi
- Toprakta oynayan çocukların ellerini ağızlarına götürmesi
- Kancalı kurtlarda, larvaların yalın ayakla yürürken deriden girmesi
Sağlığa etkileri
DSÖ'ye göre bu solucanlar beslenmeyi çeşitli yollarla bozar: Kanla ve dokularla beslenerek demir kaybına yol açar, besinlerin emilimini azaltır ve iştahı kapatabilir. DSÖ'nün saydığı belirtiler arasında ishal, karın ağrısı, beslenme yetersizliği ve büyümede gerileme bulunur; ağır durumlarda bağırsak tıkanıklığı gelişebilir. Kancalı kurtlar kronik bağırsak kanamasıyla kansızlığa neden olabilir. Bkz. Demir eksikliği anemisi belirtileri ve Büyüme geriliği
DSÖ'ye göre tedavide parazit ilaçları etkilidir. İlacın türüne ve kullanımına hekim karar verir.
Tanı nasıl konur?
Parazitin türüne göre tanı yöntemi değişir:
- Kıl kurdu: NHS'e göre çoğu zaman belirtilere ve kurtların görülmesine dayanılarak fark edilir. Emin olamadığınızda hekiminize ya da eczacınıza danışın.
- Giardia ve diğer parazitler: NHS'e göre dışkı örneğinin laboratuvarda incelenmesiyle tanı konur. Bazen birden fazla örnek gerekebilir.
- Kan testleri: Uzun süren enfeksiyonlarda kansızlık olup olmadığını görmek için tam kan sayımı istenebilir. Bkz. Hemogram nedir?
Her karın ağrısı ya da iştahsızlık parazite bağlı değildir. Belirtilerin nedeni hekim tarafından değerlendirilmeden "kurt ilacı" kullanmak, başka bir sorunun gözden kaçmasına yol açabilir.
Korunma
NHS ve DSÖ'nün önerileri doğrultusunda bağırsak parazitlerinden korunmak için:
- Elleri sık ve doğru yıkayın. Özellikle tuvaletten sonra, yemekten önce ve bez değiştirdikten sonra. Bkz. El yıkama nasıl yapılır?
- Tırnakları kısa tutun. NHS, kıl kurdunda tırnakların kısa tutulmasını önerir.
- Her gün duş alın; geceleri iç çamaşırı giyin. NHS, kıl kurdunda bu önlemleri önerir.
- Yatak takımlarını, pijamaları ve havluları sıcak suda yıkayın. Kıl kurdu tedavisi süresince NHS bunların her gün yüksek ısıda yıkanmasını önerir.
- Yüzeyleri temizleyin. Banyo, mutfak tezgâhı ve oyuncaklar gibi yüzeyleri düzenli temizleyin.
- Sebze ve meyveleri iyice yıkayın. DSÖ, yıkanmamış sebzelerin solucan bulaşma yollarından biri olduğunu belirtir. Bkz. Mutfakta gıda güvenliği
- Güvenli su için. Kaynağından emin olmadığınız suyu içmeyin.
- Toprakla temasta ayakkabı giyin. DSÖ, kancalı kurt için ayakkabı kullanımını önerir.
- Kişisel eşyaları paylaşmayın. NHS, giardiyazda havlu gibi kişisel eşyaların paylaşılmamasını önerir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun:
- Şiddetli ve giderek artan karın ağrısı, karında şişlik ve kusma (bağırsak tıkanıklığı olabilir)
- Kanlı ishal ile birlikte genel durumun bozulması
- Bebek veya çocukta sıvı kaybı belirtileri: uyuşukluk, bezlerin saatlerdir ıslanmaması, ağız kuruluğu
Hekime başvurun:
- NHS'e göre ishal yedi günden uzun sürüyorsa, hızla kötüleşiyorsa ya da kanlıysa
- Çocuğunuzda geceleri artan makat kaşıntısı varsa ve 2 yaşından küçükse
- Gebe ya da emziren bir anneyseniz ve kıl kurdu şüphesi varsa
- Çocuğunuz kilo almıyor, iştahsız, solgun ya da halsiz görünüyorsa
- Tedaviden sonra belirtiler geçmiyor ya da tekrarlıyorsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Kıl kurdu nasıl anlaşılır?
NHS'e göre en belirgin belirti, geceleri artan makat kaşıntısıdır. Bazen dışkıda ya da makat çevresinde beyaz iplik parçalarına benzeyen küçük kurtlar görülebilir.
Kıl kurdunda bütün aile mi tedavi edilmeli?
NHS, 2 yaş üstündeki tüm hane halkının aynı anda tedavi edilmesini önerir. Gebeler, emziren anneler ve 2 yaşından küçük çocuklar için önce hekime danışılmalıdır.
Kıl kurdu olan çocuk okula gidebilir mi?
NHS'e göre kıl kurdu nedeniyle okula ara vermek gerekmez. Hijyen önlemlerine dikkat etmek yeterlidir.
Giardia ne kadar sürer?
NHS'e göre ilaç tedavisiyle belirtiler genellikle yaklaşık bir hafta içinde düzelir. Belirtiler geçtikten sonra iki gün okula gidilmemesi önerilir.
Parazit ilacını kendi başıma verebilir miyim?
Parazitin türüne göre farklı ilaçlar kullanılır. Gebelik, emzirme ve 2 yaşından küçük çocuklar başta olmak üzere ilaç kullanmadan önce hekim veya eczacıya danışın.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
