Astigmatizma nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Göz nasıl odaklar, astigmatizma nedir?

Göze giren ışık önce kornea, sonra göz merceği (lens) tarafından kırılarak gözün arka yüzündeki ışığa duyarlı tabakaya (retina) odaklanır. NEI'ye göre kornea ve mercek ışık ışınlarını kırarak retinaya odaklar; gözün şekli değiştiğinde ışığın kırılma ve odaklanma biçimi de değişir ve bu da bulanık görmeye yol açabilir. Bu tür görme sorunlarına kırma kusurları denir.

NEI'ye göre astigmatizma, korneanın ya da merceğin olağandan farklı bir şekle sahip olmasından kaynaklanır. MedlinePlus, astigmatizmada korneanın olağan dışı bir eğriliğe sahip olduğunu ve bu nedenle görüntünün odak dışında kaldığını açıklar.

NHS bu durumu basit bir benzetmeyle anlatır: Astigmatizması olan bir göz, futbol topu gibi yuvarlak olmak yerine daha çok bir ragbi topu gibi bir yönde daha kavisli bir şekle sahiptir. Bu nedenle ışık retinada tek bir noktaya değil, farklı noktalara odaklanır.

Kırma kusurları arasında astigmatizmanın yeri

NEI dört temel kırma kusuru tanımlar:

• Miyopi: Uzaktaki nesneleri bulanık görmek
• Hipermetropi: Yakındaki nesneleri bulanık görmek
• Astigmatizma: Uzaktaki ve yakındaki nesneleri bulanık ya da çarpık görmek
• Presbiyopi: Orta ve ileri yaşta yakını görmenin zorlaşması

NHS'e göre astigmatizma çoğunlukla miyopi ya da hipermetropiyle birlikte görülür. Bu nedenle gözlük reçetelerinde astigmatizma düzeltmesi, miyopi ya da hipermetropi düzeltmesiyle birlikte yer alabilir. Reçetedeki "silindir" değeri astigmatizmayı gösterir.

Belirtileri nelerdir?

NEI ve NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Bulanık ya da çarpık görme
• Gözleri kısarak bakma
• Baş ağrısı
• Göz yorgunluğu; NHS'e göre özellikle uzun süre bir şeye odaklandıktan sonra fark edilebilir
• Gece görmede güçlük

NEI'nin kırma kusurları için sıraladığı diğer belirtiler arasında çift görme, puslu görme ve parlak ışıkların çevresinde parlama ya da hale görme bulunur. MedlinePlus'a göre astigmatizma ince ayrıntıları yakından ya da uzaktan görmeyi zorlaştırır.

NEI, hafif astigmatizmanın belirgin bir yakınmaya yol açmayabileceğini belirtir. Bu nedenle bazı kişiler astigmatizmalarını ancak bir göz muayenesinde öğrenir.

Çocuklarda astigmatizma

NEI'ye göre çocuklar görme sorunlarını fark etmeyebilir ya da anlatamayabilir; bu nedenle düzenli göz muayenesi önemlidir. NHS'e göre astigmatizma çocuğun okumasını ya da dikkatini toplamasını etkileyebilir.

Çocuklarda astigmatizmanın en önemli sonuçlarından biri tembel gözdür. NHS'e göre astigmatizma tek gözde olduğunda o gözde görmenin gelişmesini engelleyerek tembel göze yol açabilir. MedlinePlus da çocuklarda yalnız bir gözdeki düzeltilmemiş astigmatizmanın tembel göze neden olabileceğini belirtir. NHS bu nedenle erken fark etmenin önemli olduğunu vurgular. Bkz. Tembel göz (ambliyopi) ve Çocuk göz muayenesi

NHS'e göre çocukların gözleri doğumdan sonraki ilk günlerde ve 6–8. haftalarda kontrol edilir; 4–5 yaş civarında da görme taraması yapılır. Bu taramalarda tembel göz, şaşılık, miyopi, hipermetropi ve astigmatizma gibi sorunlar saptanabilir. NHS'in ebeveynlerin dikkat etmesini önerdiği işaretler şunlardır:

• Gözlerin aynı yöne bakmaması
• Baş ağrısı ya da göz yorgunluğundan yakınma
• Okumada güçlük, örneğin kitabı yüzüne çok yakın tutma
• Olağan dışı sakarlık
• Televizyona çok yakın oturma

Bunların dışında, çocuğunuz okurken ya da televizyon izlerken gözlerini kısıyorsa, sık baş ağrısından yakınıyorsa ya da okulda tahtayı görmekte zorlanıyorsa göz muayenesi yaptırmak yararlı olur.

Nedenleri ve risk etkenleri

NEI'ye göre astigmatizmanın nedeni bilinmemektedir ve önlenmesi mümkün değildir. MedlinePlus da nedenin çoğu zaman bilinmediğini ve çoğunlukla doğuştan var olduğunu belirtir.

NEI'ye göre astigmatizma:

• Doğuştan bulunabilir,
• Çocukluk ya da genç erişkinlik döneminde gelişebilir,
• Bir göz yaralanmasından ya da göz ameliyatından sonra ortaya çıkabilir.

NEI'ye göre ailesinde gözlük ya da kontakt lens kullanan kişiler bulunanlarda kırma kusurları riski daha yüksektir. NHS ayrıca astigmatizmanın korneanın incelip koni biçimini aldığı keratokonus adlı hastalıkla da ilişkili olabileceğini belirtir. Keratokonus gibi kornea hastalıklarının değerlendirilmesinde korneanın yüzey haritasını çıkaran tetkikler kullanılabilir. Bkz. Kornea topografisi (kornea haritası) nedir?

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre astigmatizma, kırma ölçümünü (refraksiyon testi) içeren standart bir göz muayenesiyle kolayca tanınır. NEI'ye göre göz hekimi, göz bebeklerini büyüten damlalarla yapılan ayrıntılı göz muayenesi sırasında astigmatizmayı saptayabilir; bu muayene basit ve ağrı vermeyen bir işlemdir. Muayenede uzak ve yakındaki harfleri okumanız istenir.

NHS, yakınmanız varsa ya da siz veya çocuğunuz 2 yıldır göz muayenesi olmadıysanız göz muayenesi yaptırmanızı önerir.

Göz muayenesinde neler olur?

NEI'ye göre ayrıntılı göz muayenesinde önce görme keskinliği ölçülür, ardından göz bebeklerini büyüten (genişleten) damlalar damlatılarak gözün iç yapıları incelenir. NEI, birçok göz hastalığının başlangıçta hiçbir belirti vermediğini, bu nedenle bu muayenenin göz hastalıklarını erken dönemde, tedavisi daha kolayken yakalamaya yardımcı olduğunu vurgular.

NEI'ye göre muayeneden sonraki birkaç saat görmeniz bulanık olabilir ve ışığa hassasiyet yaşayabilirsiniz. Bu nedenle yanınızda güneş gözlüğü bulundurmanız ve sizi eve götürecek birini ayarlamanız önerilir. NEI, 60 yaş üzerindekilerin ve ailesinde glokom bulunanların 1–2 yılda bir bu muayeneyi yaptırmasını, diyabeti ya da yüksek tansiyonu olan çoğu kişinin ise en az yılda bir kez muayene olmasını önerir. Size uygun muayene sıklığını göz hekiminizle konuşun.

Tedavi seçenekleri

NEI'ye göre hafif astigmatizma her zaman tedavi gerektirmeyebilir. Görmeyi etkileyen astigmatizmada şu seçenekler vardır:

• Gözlük: NHS'e göre en ekonomik seçenektir. Astigmatizmayı düzelten özel camlar kullanılır.
• Kontakt lens: NEI ve NHS'e göre kontakt lensler de astigmatizmayı düzeltmek için kullanılabilir. Uygun lens türünü göz hekiminiz belirler; kontakt lens kullanımı düzenli göz kontrolü ve iyi lens hijyeni gerektirir.
• Lazer cerrahisi: NEI ve MedlinePlus'a göre korneanın şeklini değiştiren lazer cerrahisi, ışığın doğru odaklanmasını sağlayabilir. Bkz. Lazer göz ameliyatı: LASIK, PRK ve SMILE
• Mercek cerrahisi: NHS göz içi mercekle yapılan cerrahiyi de seçenekler arasında sayar. Bkz. Göz içi lens uygulaması

MedlinePlus'a göre gözlük ve kontakt lensler astigmatizmayı düzeltir ancak ortadan kaldırmaz. Cerrahi seçeneklerin herkes için uygun olmadığını, uygunluğun ayrıntılı muayeneyle belirlendiğini unutmayın.

MedlinePlus'a göre astigmatizma zamanla değişebilir ve yeni gözlük ya da kontakt lens gerekebilir. Bu nedenle düzenli kontroller önemlidir.