Kısaca
Çocuk göz muayenesi, bebeklikten okul çağına kadar gözlerin ve görmenin yaşa uygun yöntemlerle değerlendirilmesidir. Amaç; tembel göz, şaşılık, katarakt ve gözlük gerektiren kırma kusurları gibi sorunları, çocuğun gelişimini ve okul başarısını etkilemeden önce fark etmektir. NHS, çocukların çoğu zaman görme sorunları olduğunu fark etmediğini ve bu nedenle düzenli kontrollerin önemli olduğunu vurgular. Muayene çoğunlukla rahatsızlık vermez; gerektiğinde göz bebeğini büyüten damlalar kullanılır.
Çocuk göz muayenesi nedir?
Çocuklarda göz muayenesi iki farklı düzeyde yapılabilir:
- Görme taraması: Aile hekimi, çocuk doktoru veya okul sağlığı ekipleri tarafından yapılan kısa kontrollerdir. Amaç, daha ayrıntılı değerlendirme gerektiren çocukları belirlemektir.
- Kapsamlı göz muayenesi: Göz hekimi tarafından yapılır. Görme keskinliği, gözlük ihtiyacı, göz kaslarının uyumu ve gözün iç yapıları ayrıntılı biçimde incelenir.
Amerikan Pediatrik Oftalmoloji ve Şaşılık Derneği (AAPOS), taramanın bir ilk tespit adımı olduğunu, tanı koyan kapsamlı muayenenin yerini tutmadığını belirtir. Taramada sorun şüphesi olan çocuklar göz hekimine yönlendirilir.
Neden önemlidir?
Görme sistemi çocukluk boyunca gelişir. Bu dönemde bir gözün bulanık görmesi ya da gözlerin farklı yönlere bakması, beynin o gözü kullanmayı "öğrenememesine" yol açabilir. NHS, erken tespitin görme sorunlarının gelişimi ve eğitimi etkilemesini önlemeye yardımcı olduğunu belirtir.
NHS'e göre çocuk göz muayenelerinde sık saptanan durumlar şunlardır:
- Tembel göz (ambliyopi). Bkz. Tembel göz (ambliyopi) nedir?
- Şaşılık. Bkz. Şaşılık (strabismus) nedir?
- Miyopi (uzağı görememe), hipermetropi (yakını görmekte zorlanma) ve astigmatizma
- Katarakt (göz merceğinin bulanıklaşması)
- Renk körlüğü
AAPOS, taramada kırmızı refle testiyle göz içindeki saydam ortamların bulanıklıkları ve bazı yapısal sorunların da fark edilebileceğini belirtir.
Hangi yaşlarda yapılır?
Ülkelere göre takvim farklılık gösterir; çocuğunuz için en uygun zamanı aile hekiminiz veya çocuk doktorunuz belirler. NHS'in İngiltere'de uyguladığı genel çerçeve şöyledir:
- Doğumdan sonraki 72 saat içinde: Bebeğin gözlerinde belirgin bir sorun olup olmadığına bakılan fiziksel muayene
- 6–8. haftalar: İkinci fiziksel muayene
- Yaklaşık 1–2,5 yaş: Sağlık izlem görüşmeleri; endişe varsa göz muayenesi
- Yaklaşık 4–5 yaş: Genellikle okulda yapılan, görme keskinliğindeki azalmayı saptamaya yönelik tarama
AAPOS'un önerdiği çerçeve de benzerdir:
- Doğumdan 12 aya kadar: Gözlerin dışarıdan incelenmesi, göz hareketlerinin değerlendirilmesi ve kırmızı refle muayenesi
- 12–36 ay: Bunlara ek olarak fotoskrining (özel bir cihazla gözlerin otomatik taranması) ve uygun çocuklarda görme keskinliği ölçümü
- 3–5 yaş: Yaşa uygun görme keskinliği testleri
- 5 yaş ve üzeri: Görme keskinliği ölçümü ve bu ölçümün 1–2 yılda bir tekrarlanması
MedlinePlus da çocuklarda harfleri öğrenme yaşı civarında bir tarama, ardından 1–2 yılda bir kontrol önerir.
Prematüre doğan bebekler, ailesinde çocukluk çağı göz hastalığı bulunan çocuklar ve bazı genetik ya da gelişimsel durumları olan çocuklar için hekim daha erken ve sık muayene planlayabilir.
Muayeneye nasıl hazırlanılır?
- Uygun bir saat seçin: Çocuğun uykulu ya da aç olmadığı, dinlenmiş olduğu bir saat muayeneyi kolaylaştırır.
- Gözlüğü ve önceki raporları getirin: MedlinePlus, gözlük veya lens kullanılıyorsa muayeneye getirilmesini önerir. Daha önceki muayene sonuçları ve gözlük reçeteleri karşılaştırma yapılmasına yardımcı olur.
- Gözlemlerinizi not edin: Çocuğunuzun ekrana çok yakından bakması, gözlerini sık ovması veya başını eğerek bakması gibi fark ettiklerinizi hekime aktarın.
- Aile öyküsünü hatırlayın: Ailede şaşılık, tembel göz, yüksek gözlük numarası veya çocuklukta başlayan göz hastalıkları varsa belirtin.
- Çocuğu önceden bilgilendirin: Muayenenin resimlere ve ışıklara bakmaktan oluşan bir "oyun" gibi geçeceğini anlatmak kaygıyı azaltabilir.
- Zaman ayırın: Göz bebeğini büyüten damla kullanılacaksa damlanın etki etmesi için beklemek gerekir; muayene planlanandan uzun sürebilir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Muayene nasıl yapılır?
Kullanılan yöntemler çocuğun yaşına ve iş birliğine göre değişir. NHS ve MedlinePlus'ın aktardığı başlıca adımlar şunlardır:
Bebeklerde
- Kırmızı refle testi: Göze ışık tutulur ve göz bebeğinden yansıyan kırmızımsı ışığa bakılır. AAPOS'a göre bu test, göz içindeki saydam yapılarda bulanıklık ve bazı ciddi göz hastalıkları gibi sorunların fark edilmesine yardımcı olur.
- Göz bebeği refleksi: Işığa karşı göz bebeklerinin nasıl tepki verdiği incelenir.
- Bakış ve takip: Bebeğin yüzlere ve renkli nesnelere bakıp onları izleyip izlemediği gözlenir.
Okuma bilmeyen küçük çocuklarda
NHS'e göre harf yerine resim ya da sembollerden oluşan tablolar kullanılır. Çocuk gördüğü şekli söyler ya da elindeki kartla eşleştirir.
Okul çağındaki çocuklarda
Boyutları giderek küçülen harflerden oluşan tablolarla her gözün görme keskinliği ayrı ayrı ölçülür. MedlinePlus'a göre kapsamlı muayenede ayrıca derinlik algısı, göz kaslarının uyumu, göz bebeklerinin ışığa yanıtı ve renk görme değerlendirilebilir.
Gözlük ihtiyacının belirlenmesi ve göz dibi muayenesi
NHS, gözlük gerekip gerekmediğini anlamak için kırma kusuru ölçümü yapıldığını ve bu sırada göz bebeklerini büyüten özel damlalar kullanılabildiğini belirtir. Damlalar, gözün arka kısmının (retina ve optik sinir) daha net incelenmesini de sağlar. Bkz. Göz dibi muayenesi nedir?
Muayeneden sonra
MedlinePlus'a göre göz bebeğini büyüten damlalar kullanıldıysa görme birkaç saat bulanık olabilir. Bu sürede:
- Çocuğun gözlerini parlak güneş ışığından korumak için güneş gözlüğü kullanılabilir.
- Yakın mesafede okuma ve ekran kullanımı zorlaşabilir; dinlenmesine fırsat verin.
- Okula ya da kreşe dönüş planını buna göre yapın.
Muayene sonunda hekim bulguları açıklar. Gözlük gerekiyorsa reçete verilir; tembel göz ya da şaşılık saptanırsa kapama tedavisi, düzenli kontroller veya başka tedaviler planlanabilir. AAPOS'a göre taramada yaşa uygun görme düzeyine ulaşamayan ya da cihazla yapılan taramayı geçemeyen çocuklar ayrıntılı değerlendirme için göz hekimine yönlendirilmelidir.
Gözlük önerildiyse
Gözlük, çocukta saptanan kırma kusurunu düzelterek gözün net görmesini ve görme sisteminin sağlıklı gelişmesini desteklemeyi amaçlar. Hekim, gözlüğün gün boyu mu yoksa yalnız belirli işler için mi kullanılacağını söyler. Küçük çocuklarda gözlüğe alışma birkaç gün sürebilir; çerçevenin yüze iyi oturması ve burun üzerinde kaymaması uyumu kolaylaştırır. Çocuk gözlüğü takmak istemiyor, sık baş ağrısından yakınıyor ya da gözlükle de net göremediğini söylüyorsa kontrol tarihini beklemeden hekime danışabilirsiniz. Gözlük numarası çocuk büyüdükçe değişebileceği için kontrol muayeneleri önemlidir.
Olası riskler ve yan etkiler
Göz muayenesi genellikle güvenli bir işlemdir ve çoğu çocuk için rahatsızlık vermez. MedlinePlus'a göre göz bebeğini büyüten damlalar seyrek olarak şu yan etkilere yol açabilir:
- Baş dönmesi
- Ağız kuruluğu
- Yüzde kızarma
- Bulantı ve kusma
- Çok nadiren dar açılı glokom atağı (göz içi basıncının aniden yükselmesi)
Çocuğunuzda damladan sonra beklenmedik bir yakınma olursa muayeneyi yapan ekibe bildirin. Çocuğunuzun daha önce bir göz damlasına ya da ilaca karşı tepki gösterdiyse bunu muayeneden önce söylemeniz de önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın veya acil servise gidin:
- Göze darbe, kimyasal madde sıçraması ya da göze batan bir cisim varsa
- Çocukta ani görme kaybı, gözde şiddetli ağrı ya da gözün aniden şişip kızarması varsa
Göz hekimine randevu alın (NHS ve AAPOS'un belirttiği işaretler):
- Gözler aynı yöne bakmıyorsa
- Çocuğunuz okumakta zorlanıyor, el-göz uyumu zayıf görünüyor ya da sık sık bir yere çarpıyorsa
- Gözlerini sık ovuşturuyor ya da ekrana çok yakın oturuyorsa
- Üç aydan büyük bebeğiniz yüzleri ve nesneleri gözüyle izlemiyorsa
- Gözünde sürekli sulanma veya akıntı varsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Çocuğun ilk göz muayenesi ne zaman yapılmalı?
İlk kontroller doğumdan hemen sonra ve ilk haftalarda yapılan bebek muayenelerinin bir parçasıdır. AAPOS ve NHS, okul öncesi dönemde de görme taraması önerir. Çocuğunuz için uygun takvimi aile hekiminiz veya çocuk doktorunuz belirler.
Okuma bilmeyen çocuğun gözü muayene edilebilir mi?
Evet. NHS'e göre okuma bilmeyen çocuklarda harf yerine resim ve semboller kullanılır. Bebeklerde ise ışık yansıması ve bakış takibi gibi yöntemlerle değerlendirme yapılır.
Göz damlası çocuğa zarar verir mi?
Göz bebeğini büyüten damlalar genellikle güvenle kullanılır. MedlinePlus'a göre birkaç saat süren bulanık görme ve ışık hassasiyeti beklenen etkilerdir; baş dönmesi veya bulantı gibi yan etkiler seyrektir.
Okul taraması yeterli mi?
Tarama, sorun şüphesi olan çocukları belirlemeye yöneliktir. AAPOS'a göre taramanın kapsamlı göz muayenesinin yerini tutmadığı unutulmamalıdır; şüphe varsa ya da risk etkenleri bulunuyorsa göz hekimine başvurulmalıdır.
Çocuk görme sorunu olduğunu fark eder mi?
Çoğu zaman fark etmez. NHS, çocukların görme sorunları olduğunu çoğu zaman fark etmeyebileceğini belirtir; küçük bir çocuk için bulanık görmek "normal" gibi gelebilir. Özellikle tek gözdeki sorunlar, diğer göz iyi gördüğü için gözden kaçabilir. Bu nedenle yakınma olmasa da kontroller önemlidir.
Çocuklarda göz muayenesi ne sıklıkla yapılmalı?
MedlinePlus ve AAPOS, okul çağındaki çocuklarda görme kontrolünün 1–2 yılda bir tekrarlanmasını önerir. Gözlük kullanan ya da göz hastalığı olan çocuklarda kontrol sıklığını hekim belirler.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
