Anestezi öncesi değerlendirme: nedir, nasıl hazırlanılır?

Anestezi öncesi değerlendirme nedir?

Anestezi, ameliyat ya da bazı girişimler sırasında ağrı hissedilmemesini sağlayan ilaçlarla yapılan bir uygulamadır. Genel anestezide kişi tamamen uyutulur; bölgesel anestezide ise vücudun bir bölümü uyuşturulur. Hangi yöntemin seçileceği ve anestezinin nasıl uygulanacağı, kişinin sağlık durumuna ve yapılacak işleme göre planlanır.

NHS'e göre genel anestezi uygulanacak kişiler genellikle işlemden birkaç hafta önce bir ön değerlendirme randevusuna çağrılır. ASA'ya göre anestezi uzmanları, ameliyattan önce kişinin tıbbi geçmişini inceleyerek ve bir sağlık değerlendirmesi yaparak; ameliyat sırasında ve sonrasında da bakımı izleyip yöneterek riskleri azaltmaya yardım eder.

MedlinePlus genel anesteziyi, ameliyat sırasında ağrı hissedilmemesi için kişiyi derin bir uykuya benzer bir duruma getiren ilaçlarla yapılan tedavi olarak tanımlar. Anestezinin güvenle planlanabilmesi için kişinin sağlık durumunun önceden bilinmesi önemlidir. Genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Görüşmede neler sorulur?

NHS ve ASA'ya göre anestezi uzmanına şu konularda bilgi vermeniz önemlidir:

• Kullandığınız tüm ilaçlar: ASA, reçeteli ve reçetesiz tüm ilaçların, takviyelerin ve vitaminlerin listesinin anestezi uzmanına verilmesini önerir.
• Sağlık sorunlarınız: ASA; astım, diyabet, kalp hastalığı, böbrek ve karaciğer hastalığı gibi süregen hastalıkların bildirilmesini önerir.
• Alerjiler: İlaçlara, besinlere ya da başka maddelere karşı alerjileriniz.
• Önceki anestezi deneyimleri: NHS, daha önce genel anesteziye ya da başka bir ilaca karşı alerjik reaksiyon geçirildiyse bunun bildirilmesini önerir. ASA, sizin ya da bir aile üyenizin anesteziye veya ağrı ilaçlarına karşı kötü bir tepki göstermiş olmasını, yıllar önce yaşanmış olsa bile anestezi yan etkilerini ve daha önce inme ya da sıcak çarpması geçirip geçirmediğinizi de söylemenizi önerir.
• Uyku sorunları: ASA, tıkayıcı uyku apnesinin ameliyatı ve anesteziyi daha tehlikeli hâle getirebileceğini belirtir. Bkz. Uyku apnesi nedir?
• Alkol ve madde kullanımı: ASA alkol, esrar, uyuşturucu ve uyarıcı maddelerin kullanımının konuşulmasını önerir; bu maddeler anesteziye verdiğiniz tepkiyi ve gereken anestezinin türünü ve miktarını etkileyebilir.
• Gebelik olasılığı: MedlinePlus, gebe olduğunuzu ya da gebe olabileceğinizi bildirmenizi önerir.
• Bitkisel ürünler ve takviyeler: MedlinePlus, reçetesiz alınan ilaçların, bitkisel ürünlerin ve takviyelerin de bildirilmesi gerektiğini vurgular.
• Endişeleriniz: NHS ve ASA, işlemle ilgili kaygı ve korkularınızı da paylaşmanızı önerir.

ASA'ya göre bu görüşmede toplanan bilgiler, sizin için doğru anestezi planının belirlenmesine yardım eder. İyileşme döneminde ağrınızın nasıl yönetileceğini de sorabilirsiniz; ASA'ya göre anestezi uzmanı ameliyattan sonra da bakımınızda yer alır.

Hangi tetkikler yapılabilir?

NHS'e göre ön değerlendirme sırasında şu tetkikler istenebilir:

• Kan testleri: Genel sağlık durumunu değerlendirmek için. Bkz. Hemogram nedir?
• Röntgen
• EKG: Kalbin elektriksel etkinliğini değerlendirmek için. Bkz. EKG nedir?
• Fiziksel kapasite (efor) değerlendirmesi: NHS, bazı kişilerde bir fitness testi yapılabileceğini belirtir.

NHS'e göre bu randevunun amacı, işleme ve genel anesteziye uygun durumda olduğunuzdan emin olmaktır. Bu randevuda, ameliyat günü anestezinizi verecek uzman hekimle (anestezi uzmanı) tanışmanız da mümkündür.

Anestezi riskini artıran durumlar

ASA'ya göre bazı sağlık durumları ve alışkanlıklar anesteziyle ilgili komplikasyon olasılığını artırabilir:

• İleri yaş: ASA'ya göre yaşla ilişkili yüksek tansiyon, damar tıkanıklıkları ve akciğer hastalıkları gibi sorunlar riski artırabilir.
• Fazla kilo: ASA'ya göre fazla kilo; damar bulmayı, ilaç miktarını belirlemeyi ve yeterli oksijen almanızı sağlamayı güçleştirerek anestezinin güvenle uygulanmasını zorlaştırabilir.
• Sigara: ASA'ya göre sigara, ameliyat sırasında ya da sonrasında anesteziye bağlı komplikasyon riskini artırabilir.
• Uyku apnesi: ASA'ya göre anestezi bu durumu kötüleştirebilir.
• Esrar kullanımı: ASA, bunun güvenli planlama için ameliyattan önce bildirilmesi gerektiğini vurgular.
• Diyabet ya da kilo verme için kullanılan bazı ilaçlar: ASA, GLP-1 reseptör agonisti grubundaki ilaçların ameliyatta riskleri artırabileceğini, ancak daha güvenli olmanın yolları bulunduğunu belirtir. Bu ilaçlardan birini kullanıyorsanız ameliyattan önce anestezi uzmanınıza mutlaka bildirin.

MedlinePlus'a göre genel anestezi sağlıklı kişilerde genellikle güvenlidir. MedlinePlus; kalp, akciğer ya da böbrek sorunlarının, sigaranın, çok miktarda alkol ya da sakinleştirici, opioid grubu ağrı kesici gibi ilaçların veya yasa dışı maddelerin kullanımının ve ilaç alerjisi ya da ailede ilaç alerjisi öyküsünün sorun riskini artırabileceğini belirtir. Hekiminize sorabileceğiniz olası komplikasyonlar arasında kalp krizi, inme, akciğer enfeksiyonu, ses tellerinde hasar, geçici zihin karışıklığı, diş ya da dilde hasar, ilaçlara alerji ve vücut ısısında hızlı yükselme ile şiddetli kas kasılmalarıyla seyreden kötü huylu hipertermi sayılır; anestezi sırasında uyanma ve ölüm ise nadirdir.

ASA'ya göre olası risk etkenlerini bilmek, sizin ve anestezi uzmanınızın daha güvenli bir ameliyata hazırlanmasına yardım eder.

Ameliyata nasıl hazırlanılır?

ASA'nın ameliyat öncesi kontrol listesinden ve NHS'in önerilerinden yola çıkarak:

Haftalar öncesinde

• Sigarayı bırakın: ASA, sigara içiyorsanız ameliyattan önce, yalnızca bir-iki gün önce bile olsa, mümkün olan en kısa sürede bırakmanızı önerir. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar
• Sağlıklı yaşam alışkanlıkları: ASA, olabildiğince hareketli kalmayı, sağlıklı beslenmeyi ve iyi uyumayı önerir. NHS de mümkünse kalp atışını hızlandıran egzersizler dahil hareketli kalmayı önerir.
• Süregen hastalıklarınızı kontrol altında tutun: NHS, diyabet, yüksek tansiyon ya da kansızlık gibi uzun süreli hastalıkların olabildiğince iyi yönetilmesinin iyileşmeye yardım edeceğini belirtir.
• Diş sorunlarınızı tedavi ettirin: NHS'e göre bu, genel anestezide kullanılan solunum tüpünün dişlere zarar verme riskini azaltır.
• İlaç listesi hazırlayın: Kullandığınız tüm reçeteli ve reçetesiz ilaçları, takviyeleri ve vitaminleri içeren güncel bir liste hazırlayın.
• Sorularınızı yazın: ASA, ameliyat öncesi görüşmeye sorularınızı yazılı olarak götürmenizi ve yanınızdaki bir yakınınızın yanıtları not almasını önerir.

İlaçlarınız

NHS, olağan ilaçlarınızı işlemden önce kullanmaya devam edip etmeyeceğinizi sormanızı önerir. MedlinePlus'a göre ameliyattan önceki hafta içinde, kanın pıhtılaşmasını engelleyen (kan sulandırıcı) ilaçları geçici olarak bırakmanız istenebilir; aspirin gibi bazı reçetesiz ilaçlar ve E vitamini gibi takviyeler de bu gruptadır. Ameliyat günü hangi ilaçları almaya devam edeceğinizi cerrahınıza sorun ve size söylenen ilaçları az bir yudum suyla alın. Hangi ilacı ne zaman bırakacağınıza hekiminiz karar verir; kendi başınıza ilaç kesmeyin.

Açlık

NHS'e göre midenin boş olması için genellikle anesteziden birkaç saat önce yiyip içmeyi bırakmanız istenir. ASA'ya göre yalnızca lokal anestezi uygulanmayacaksa gece yarısından sonra hiçbir şey yiyip içmemeniz söylenebilir; bunun nedeni, sedasyon ya da genel anestezi altındayken midedeki yiyecek ya da sıvının akciğerlere kaçması gibi seyrek bir risktir. ASA, berrak sıvılar içmenize ve olağan ilaçlarınızı almanıza izin verilebileceğini, bu nedenle anestezi uzmanınıza danışmanızı önerir. Size verilen talimata harfiyen uyun.

Ameliyat günü

• ASA'ya göre günübirlik ameliyatlardan sonra araç kullanılamaz; eve dönüş için birinin size eşlik etmesini ayarlayın.
• Rahat ve bol giysiler giyin; değerli eşyalarınızı evde bırakın.
• NHS'e göre takıları, piercingleri ve oje gibi tırnak boyalarını çıkarmanız istenir; birkaç gün kullanmanız için mikrop öldürücü bir duş jeli verilebilir.
• NHS'e göre genel anesteziden sonraki en az 24 saat boyunca yanınızda biri kalmalı; bu sürede araç ya da bisiklet kullanılmamalı, sigara ve alkol kullanılmamalı ve önemli kararlar verilmemelidir.

Anestezinin olası yan etkileri

NHS'e göre genel anesteziden sonra sık görülen yan etkiler şunlardır:

• Susama hissi
• Uyku hâli
• Ses kısıklığı ya da boğaz ağrısı
• Titreme
• Bulantı ya da kusma
• Enjeksiyon yerinde ya da işlem sırasında hareketsiz yatmaya bağlı ağrı, morarma veya sızı
• Zihin karışıklığı ya da hafıza kaybı

NHS'e göre bu yan etkiler genellikle birkaç dakika ya da saat içinde düzelir. Ciddi alerjik reaksiyon, solunum güçlüğü ve göğüs enfeksiyonu gibi komplikasyonlar ise nadirdir. MedlinePlus'a göre uyandıktan sonraki sersemlik, bulantı, ağız kuruluğu ve boğaz ağrısı gibi yan etkiler hemşireler tarafından izlenir ve birkaç saat içinde geçer. Anestezi öncesi değerlendirmede bu olası etkileri ve sizin durumunuza özgü riskleri anestezi uzmanıyla konuşabilirsiniz. Bilgilendirilmiş onam süreci hakkında bilgi için Aydınlatılmış onam nedir? yazısına bakabilirsiniz.