Akciğer nodülü nedir? Akciğerde leke ne anlama gelir?

Akciğer nodülü nedir?

MedlinePlus akciğer nodülünü, akciğer grafisinde veya tomografide görülen yuvarlak ya da oval bir lezyon (doku değişikliği) olarak tanımlar. Worcestershire Acute Hospitals NHS Trust'ın hasta bilgilendirme belgesine göre nodül, akciğerde 3 santimetre ya da daha küçük, yuvarlağımsı bir gölge ya da "nokta"dır.

Bir kişide tek bir nodül olabileceği gibi birden fazla nodül de bulunabilir. Royal Devon NHS Trust'ın belgesinde vurgulandığı gibi, nodüller çoğu zaman uzun süredir akciğerde olup hiçbir soruna yol açmamış olabilir; varlıkları başka bir yakınma için yapılan çekimlerde ortaya çıkar.

Nodüller oldukça yaygındır. Royal Devon NHS Trust'a göre sigara içmiş kişilerin yaklaşık 4'te 1'inde, hiç içmemiş kişilerin ise yaklaşık 10'da 1'inde akciğer nodülü bulunur.

Akciğer nodülü neden olur?

Nodüllerin büyük çoğunluğu iyi huyludur. MedlinePlus ve NHS kurumlarının belgelerine göre başlıca nedenler şunlardır:

• Eski enfeksiyonlara bağlı iz dokusu: Geçirilmiş akciğer enfeksiyonları iyileşirken küçük izler bırakabilir. Bu enfeksiyon kişinin fark etmediği, belirti vermemiş bir enfeksiyon da olabilir.
• Granülom: MedlinePlus'a göre iyi huylu nodüllerin çoğuna, vücudun geçirilmiş bir enfeksiyona karşı oluşturduğu küçük hücre kümeleri (enfeksiyöz granülom) yol açar. Tüberküloz (verem) ve bazı mantar enfeksiyonları bu tür izler bırakabilir. Royal Devon NHS Trust, tüberküloz geçirmiş kişilerde nodüllerin sık görüldüğünü belirtir. Bkz. Tüberküloz (verem) nedir?
• İltihaplı (enflamatuvar) hastalıklar: Bazı bağışıklık sistemi ve iltihap hastalıkları akciğerde nodüllere yol açabilir.

Daha az sıklıkla nodül kötü huylu olabilir. MedlinePlus'a göre kötü huylu nodüllerin en sık nedeni akciğerde başlayan kanserdir. Worcestershire NHS Trust'a göre seyrek olarak nodül, vücudun başka bir yerindeki kanserin akciğere yayılmasının işareti de olabilir. Bkz. Akciğer kanseri belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Akciğer nodülü belirti verir mi?

MedlinePlus'a göre akciğer nodülünün kendisi nadiren belirti verir. Royal Devon NHS Trust da nodüllerin genellikle yakınmaya yol açmadığını, kişide yakınmalar varsa bunların nodüllere yol açan altta yatan duruma bağlı olabileceğini belirtir.

Bu nedenle nodülün varlığını belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir; nodüller çoğunlukla göğüs filmi ya da tomografi gibi görüntülemelerde fark edilir.

Nodül iyi huylu mu, nasıl anlaşılır?

Nodülün iyi huylu olup olmadığına tek bir bulguya bakarak karar verilmez. Hekim birkaç etkeni birlikte değerlendirir:

• Nodülün boyutu: Büyük nodüllerin daha ayrıntılı incelenmesi gerekebilir.
• Görünümü: Nodülün tomografideki görünüm özellikleri önemlidir. MedlinePlus, kansere işaret edebilecek görünüm özellikleri olan nodüllerde biyopsinin düşünülebileceğini belirtir.
• Zaman içindeki değişim: Büyüyen nodüller daha dikkatli değerlendirilir.
• Kişinin özellikleri: Worcestershire NHS Trust'a göre yaş, daha önce kanser geçirmiş olmak ve sigara öyküsü takip planını etkiler. MedlinePlus da sigara içmeyi ve akciğer kanseri belirtilerinin varlığını değerlendirmeye alınan etkenler arasında sayar.

Daha önce çekilmiş göğüs filmleri veya tomografileri varsa yanınızda getirmeniz önemlidir. Nodülün yıllar önce de aynı boyutta olduğunun görülmesi, değerlendirmeyi önemli ölçüde kolaylaştırabilir.

Takip: kontrol tomografileri

Worcestershire NHS Trust'a göre nodüller çoğu zaman o kadar küçüktür ki biyopsi yapmak ya mümkün değildir ya da risklidir. Bu nedenle sık kullanılan yaklaşım, belirli bir süre sonra tomografiyi tekrarlayarak nodülün büyüyüp büyümediğine bakmaktır.

Takip sürecinde genellikle şunlar olur:

• Royal Devon NHS Trust'a göre çekimler uzmanların katıldığı bir toplantıda değerlendirilir; 3 ya da 12 ay sonra göğüs filmi ya da tomografiyle kontrol çekimi önerilebilir. Kontrolde nodülün büyüdüğü görülürse biyopsi ya da özel bir tomografi gibi ek tetkikler planlanabilir.
• Worcestershire NHS Trust'a göre birçok kişide 1 ila 4 yıl içinde birkaç kontrol tomografisi gerekir; çünkü kanser kaynaklı nodüller zamanla büyür, ancak bu büyüme yavaş olabilir.
• MedlinePlus'a göre tekrarlanan görüntülemelerde nodülün boyutu 2 yıl boyunca değişmezse büyük olasılıkla iyi huyludur ve biyopsi gerekmez.
• Nodül sabit kalır ya da küçülürse takip sonlandırılabilir.

Kontrol çekimlerinde alınan radyasyon da göz önünde bulundurulur. Royal Devon NHS Trust, radyasyonu azaltmak için mümkün olduğunda yalnız akciğerin küçük bir bölümünü tarayan sınırlı tomografi ya da göğüs filmi kullanıldığını belirtir. Bkz. Röntgen ve radyasyon güvenliği

Ek tetkikler ve biyopsi

Nodül büyüyorsa, görünümü değişiyorsa ya da başlangıçtan itibaren şüpheli özellikler taşıyorsa ek tetkikler gündeme gelir:

• PET taraması: Worcestershire NHS Trust ve MedlinePlus'a göre bazı durumlarda PET taraması yapılabilir. Bu tetkik, dokunun metabolik etkinliği hakkında bilgi verir. Bkz. PET-BT nedir?
• Biyopsi: MedlinePlus'a göre doku örneği, göğüs duvarından ilerletilen bir iğneyle ya da bronkoskopi veya mediastinoskopi adı verilen işlemler sırasında alınabilir. Bronkoskopide ince, kameralı bir tüp ağız ya da burundan hava yollarına ilerletilir; mediastinoskopide ise göğüs ortasındaki lenf bezlerinden örnek alınır.
• Uzman değerlendirmesi: Tetkikler kanser şüphesini destekliyorsa tanı ve tedavi seçenekleri göğüs hastalıkları, göğüs cerrahisi ve onkoloji uzmanlarıyla birlikte planlanır.

Hangi tetkikin uygun olduğuna; nodülün yeri, boyutu ve kişinin genel sağlığı birlikte değerlendirilerek karar verilir. Bkz. Bilgisayarlı tomografi (BT) nedir?

Nodül hemen çıkarılmalı mı?

Birçok kişi nodülün hemen alınmasını ister. Ancak Royal Devon NHS Trust'a göre nodülü erken dönemde ameliyatla çıkarmak büyük bir ameliyat gerektirir ve önemli riskler taşır; üstelik hiçbir zaman sorun çıkarmayacak bir dokunun alınması anlamına gelebilir. Bu nedenle küçük ve düşük riskli nodüllerde çoğunlukla izlem tercih edilir.

Öte yandan Royal Devon NHS Trust, kontrol çekimlerine gelmemenin de bir riski olduğunu vurgular: Nodül erken evre bir kanserse, takip edilmediğinde ilerleyebilir. Bu yüzden önerilen kontrolleri aksatmamak önemlidir. MedlinePlus, nodül iyi huyluysa genel gidişatın genellikle iyi olduğunu belirtir.

Sigara içiyorsanız bırakmak, akciğer sağlığınız için atabileceğiniz önemli adımlardan biridir. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar

Takip sürecinde pratik öneriler

Kontrol çekimleri arasında geçen süre kaygı verici olabilir. Süreci kolaylaştırmak için şunlar yapılabilir:

• Kontrol tarihlerini not edin ve randevularınızı önceden planlayın.
• Önceki göğüs filmlerinizi ve tomografilerinizi (görüntü ve raporlarıyla birlikte) saklayın; farklı bir merkeze giderseniz yanınızda götürün.
• Daha önce kanser geçirdiyseniz ya da sigara içtiyseniz bunu hekiminize açıkça bildirin; bu bilgiler takip planını etkiler.
• Sonuçların size nasıl iletileceğini sorun. Worcestershire NHS Trust, çekimin radyoloji uzmanınca değerlendirilmesi ve sonucun iletilmesi için birkaç haftalık bir süre gerekebileceğini belirtir.
• Merak ettiklerinizi önceden bir listeye yazın: nodülün boyutu, bir sonraki çekimin zamanı ve hangi durumda ek tetkik gerekeceği gibi.

Bkz. Muayenede doktora sorulacak sorular