Bronkoskopi nedir, nasıl yapılır? EBUS ve hazırlık

Bronkoskopi nedir?

MedlinePlus bronkoskopiyi, hava yollarını görüntülemek ve akciğer hastalıklarına tanı koymak için yapılan bir test olarak tanımlar. NHS de bronkoskopiyi, ucunda küçük bir kamera bulunan ince, esnek bir tüpün boğazdan akciğerlere ilerletilerek içeriye bakılması olarak anlatır.

İki tür bronkoskop vardır:

• Esnek (fleksibl) bronkoskop: MedlinePlus'a göre 1,27 santimetreden daha ince, bükülebilen bir tüptür ve en sık kullanılan türdür. Ağızdan ya da burundan ilerletilebilir.
• Sert (rijit) bronkoskop: Düz ve bükülmeyen bir tüptür. MedlinePlus'a göre esnek bronkoskop çoğu durumda tercih edilir; sert bronkoskop daha seyrek, özel durumlarda kullanılır.

EBUS (endobronşiyal ultrason) nedir?

Salisbury NHS Foundation Trust'ın hasta bilgilendirme belgesine göre EBUS, ucunda küçük bir ultrason başlığı bulunan bir bronkoskopla yapılır. Bu başlık sayesinde göğüs içindeki lenf bezleri görüntülenir ve olağan dışı görünen bezlerden ince bir iğneyle örnek alınır. Aynı belgeye göre EBUS, bazı kişilerde boyundan kesi yapılarak genel anestezi altında yapılan ve bir gece hastanede kalmayı gerektiren mediastinoskopi adlı cerrahi işleme gerek kalmamasını sağlayabilir.

Bronkoskopi neden yapılır?

MedlinePlus'a göre bronkoskopi hem tanı hem tedavi amacıyla kullanılabilir.

Tanı amaçlı kullanım:

• Göğüs filmi ya da tomografide görülen olağan dışı büyüme, kitle veya nodüllerin incelenmesi. Bkz. Akciğer nodülü nedir?
• Akciğer enfeksiyonlarının nedeninin araştırılması
• Geçmeyen öksürük ya da açıklanamayan nefes darlığının değerlendirilmesi. Bkz. Geçmeyen öksürük neden olur?
• Öksürükle kan gelmesinin nedeninin araştırılması
• Hava yoluna kaçmış yabancı cisimlerin bulunması

NHS'e göre akciğer kanseri şüphesinde bilgisayarlı tomografi ve bronkoskopi başlıca tanı testleri arasındadır. Bkz. Akciğer kanseri belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Tedavi amaçlı kullanım: MedlinePlus'a göre bronkoskopi sırasında hava yolunu tıkayan yabancı cisimler, koyu salgılar ya da sıvılar çıkarılabilir.

İşlem öncesi hazırlık

MedlinePlus ve Salisbury NHS Foundation Trust'ın önerilerine göre hazırlıkta şunlara dikkat edilir:

• Açlık: MedlinePlus, testten önce 6 ila 12 saat bir şey yenip içilmemesini önerir. Salisbury NHS Foundation Trust ise işlemden önceki 6 saat yemek yenmemesini, 2 saat öncesine kadar yudum yudum sade su içilebileceğini belirtir. Merkezinizin talimatına uyun.
• Kan sulandırıcılar: Kan sulandırıcıların bırakılmasının da riskleri olduğu için hangi ilaca ne zaman ara verileceği hekiminizle birlikte planlanır. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.
• Diğer ilaçlar: Salisbury NHS Foundation Trust'a göre aksi söylenmedikçe sabah ilaçlarınızı az suyla alabilirsiniz; inhaler ve spreylerinizi bırakmanız gerekmez.
• Diyabet: İnsülin ya da şeker ilacı kullanıyorsanız işlem günü için size özel düzenleme yapılır; bunu önceden konuşun.
• Ekibe bildirmeniz gerekenler: Salisbury NHS Foundation Trust'a göre kan sulandırıcı kullanıyorsanız, son 6 hafta içinde kalp krizi geçirdiyseniz, günde en az 16 saat oksijen kullanıyorsanız, yakın zamanda tüberküloza maruz kaldıysanız ve lateks alerjiniz varsa bunu ekibe söylemelisiniz.
• Ulaşım ve refakatçi: MedlinePlus'a göre işlem genellikle günübirlik yapılır; sizi hastaneye getirip götürecek birini ayarlayın. Salisbury NHS Foundation Trust, sakinleştirici verildiyse işlemden sonraki 24 saat yanınızda birinin kalmasını ister.

İşlemden önce hekim size işlemi anlatır, sorularınızı yanıtlar ve yazılı onamınız alınır. Bkz. Aydınlatılmış onam nedir?

Bronkoskopi nasıl yapılır?

MedlinePlus ve Salisbury NHS Foundation Trust'ın anlattığı şekliyle işlem genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Kolunuza damar yolu açılır. Rahatlamanız için damardan sakinleştirici ilaç verilir; MedlinePlus'a göre bazı durumlarda genel anestezi de uygulanabilir.
2. Parmağınıza oksijen düzeyini ölçen küçük bir cihaz takılır; burnunuzun girişine yerleştirilen ince bir tüple ek oksijen verilir.
3. Ağzınıza ve boğazınıza uyuşturucu sprey sıkılır. Ağızdan yapılacaksa dişlerinizi korumak için ağzınıza bir ağızlık yerleştirilir.
4. Bronkoskop ağızdan ya da burundan ilerletilir. Ses telleri ve hava yolları, öksürüğü azaltmak için tüpün içinden verilen uyuşturucu ilaçla uyuşturulur.
5. Hekim hava yollarını inceler. Gerekirse hava yolları tuzlu suyla yıkanıp bu sıvı toplanır (lavaj), fırça ya da iğneyle hücre örnekleri alınır veya akciğerden küçük doku parçaları (biyopsi) alınır.
6. EBUS yapılıyorsa ultrason başlığıyla lenf bezleri bulunur ve ince bir iğneyle bezlerden örnek alınır.

Salisbury NHS Foundation Trust'a göre EBUS, standart bronkoskopiden daha uzun sürer (yaklaşık 40 dakika) ve bu nedenle genellikle daha fazla sakinleştirici kullanılır.

İşlem sırasında ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre uyuşturucu sprey sıkılırken boğazın arkasından sıvı akıyormuş gibi bir his olabilir. Uyuşma etkisini gösterdikten sonra tüp ilerlerken baskı ya da hafif çekilme hissedilebilir. Salisbury NHS Foundation Trust'a göre işlemin başında, bölgeler uyuşana kadar bir miktar öksürük olması beklenen bir durumdur. Yutkunamıyormuş gibi hissedebilirsiniz; ancak bu his boğazın geçici olarak uyuşmasından kaynaklanır.

Sakinleştirici etkisiyle çoğu kişi uyuklar ve işlemi sonradan pek hatırlamaz.

İşlem sonrası

• Yeme içme: MedlinePlus'a göre öksürük refleksi geri gelene kadar, yani genellikle 1–2 saat bir şey yiyip içmenize izin verilmez. Bu, yiyecek ya da içeceğin hava yoluna kaçmasını önlemek içindir.
• Boğaz ve ses: MedlinePlus'a göre uyuşturucunun etkisi geçtikten sonra boğazda birkaç gün kaşıntı ve tahriş hissi olabilir. Salisbury NHS Foundation Trust, ses kısıklığı ve hafif boğaz ağrısının sık görüldüğünü belirtir.
• Kan tükürme: Salisbury NHS Foundation Trust'a göre örnek alındıysa ilk 24–48 saatte az miktarda kan tükürmek sık görülür ve genellikle bir gün kadar içinde azalır.
• Sakinleştirici sonrası: Aynı kaynağa göre sakinleştirici verildiyse 24 saat boyunca araç kullanmamanız, tehlikeli makineler kullanmamanız ve yanınızda birinin kalması gerekir.

Sonuçlar ne zaman çıkar?

Salisbury NHS Foundation Trust'a göre örnekler laboratuvarda incelendiği için sonuçlar işlem günü verilmez; sonuçların çıkması genellikle 7–10 gün, genetik incelemeler gerekiyorsa en az 2 hafta sürer. Sonuçların ne zaman ve nerede konuşulacağını öğrenmeden hastaneden ayrılmayın.

Olası riskler

MedlinePlus'a göre başlıca riskler biyopsi yerinden kanama ve enfeksiyondur; boğaz ağrısı, ateş ve nefes almada güçlük de görülebilir. Salisbury NHS Foundation Trust'ın EBUS için sıraladığı riskler şunlardır:

• Boğaz ağrısı, ses kısıklığı ve öksürük: Sık görülür.
• Kanama: Genellikle hafiftir ve kısa sürede durur. Aynı belgeye göre ciddi kanama yaklaşık 1000 kişiden 1'inde görülebilir.
• Enfeksiyon: Aynı belgeye göre 500 kişiden 1'inden azında gelişir. İşlemden sonraki günlerde yeşil balgam, titreme ya da grip benzeri yakınmalar enfeksiyon belirtisi olabilir.
• Akciğer sönmesi (pnömotoraks): Çok seyrek olarak iğne akciğeri delip sönmesine yol açabilir; bu durumda bir gece gözlem ya da seyrek olarak kaburgaların arasından ince bir tüp yerleştirilmesi gerekebilir. Belgeye göre akciğerden küçük bir hava kaçağı olursa boğaz ve boyun derisinin altında çıtırtı hissedilebilir; bu tehlikeli değildir ve 24–48 saatte geçer.
• Solunum sorunları: Seyrek olarak hava yolları tahriş olup daralabilir; astım ya da KOAH gibi akciğer hastalığı olanlarda bu olasılık daha yüksektir.
• Kalp ritmi değişiklikleri: Aynı belgeye göre 100 kişiden 1 ila 5'inde kalbe kısa süreli bir yük binebilir ve ritim düzensizliği görülebilir.
• Dişlerde hasar: Seyrektir; takma dişlerin çıkarılması ve ağızlık kullanılmasıyla en aza indirilir.
• İlaçlara tepki: Sakinleştirici ve uyuşturucu ilaçlara karşı istenmeyen tepkiler görülebilir.

Ağır kalp ve akciğer hastalığı olan kişilerde riskler daha yüksektir. Size özgü riskleri işlemden önce hekiminizle konuşun.