Akciğer kanseri belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Akciğer kanseri nedir? Türleri nelerdir?

Akciğer kanseri, bir ya da iki akciğerde başlayan kanserdir. Akciğerde başlayıp başka organlara yayılabilir; başka bir organda başlayan kanserin akciğere yayılması ise farklı bir durumdur ve tedavisi ilk kaynağına göre planlanır.

Akciğer kanserleri, hücrelerin mikroskop altındaki görünümüne göre iki ana gruba ayrılır:

• Küçük hücreli dışı akciğer kanseri: MedlinePlus'a göre en sık görülen türdür ve küçük hücreli akciğer kanserine göre genellikle daha yavaş büyüyüp yayılır. Alt türleri şunlardır:
• Adenokarsinom: Çoğunlukla akciğerin dış bölgelerinde bulunur.
• Skuamöz hücreli karsinom: Genellikle akciğerin ortasında, bir hava borusunun (bronş) yakınında yer alır.
• Büyük hücreli karsinom: Akciğerin herhangi bir bölümünde görülebilir.
• Küçük hücreli akciğer kanseri: Daha az görülür ancak daha hızlı büyüme ve yayılma eğilimindedir.

Türün belirlenmesi, tedavi planının temelini oluşturur.

Akciğer kanserinin belirtileri

NHS'in sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Geçmeyen öksürük
• Nefes darlığı
• Öksürükle kan gelmesi
• Göğüs veya omuz ağrısı
• Tekrarlayan göğüs enfeksiyonları
• Açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık
• Geçmeyen yorgunluk

Daha az görülen belirtiler arasında yüzde veya boyunda şişlik, yutma güçlüğü, geçmeyen ses kısıklığı ve parmak uçlarının tokmak gibi kalınlaşması (çomak parmak) bulunur. MedlinePlus hırıltılı solunumu da belirtiler arasında sayar.

MedlinePlus, erken evre akciğer kanserinin hiçbir belirti vermeyebileceğini vurgular. NHS ise bu belirtilerin olmasının akciğer kanseri olduğunuz anlamına gelmediğini, ancak hekime görünmenin önemli olduğunu belirtir; çünkü erken tanı tedaviyi kolaylaştırabilir. Bkz. Geçmeyen öksürük neden olur?

Nedenleri ve risk etkenleri

CDC'ye göre sigara, akciğer kanserinin en önemli risk etkenidir. CDC, sigara içenlerin akciğer kanserine yakalanma ya da bu hastalıktan ölme olasılığının içmeyenlere göre 15 ila 30 kat daha fazla olduğunu bildirir. MedlinePlus'a göre küçük hücreli dışı akciğer kanserlerinin yaklaşık %80'inden sigara sorumludur.

Diğer risk etkenleri şunlardır:

• İkinci el duman: CDC'ye göre başkalarının içtiği sigara, pipo veya puro dumanı da akciğer kanserine yol açar. Bkz. Pasif içicilik
• Radon: Topraktan sızan, renksiz ve kokusuz bu radyoaktif gaz, kapalı ortamlarda uzun süre solunduğunda akciğer kanserine neden olabilir. CDC, evlerde radon ölçümü yapılmasını ve düzey yüksekse azaltılmasını önerir.
• İş yeri maddeleri: CDC asbest, arsenik, dizel egzozu ve bazı silika ile krom türlerini örnek olarak verir.
• Hava kirliliği: MedlinePlus hava kirliliğini de risk etkenleri arasında sayar.
• Aile öyküsü: Anne, baba, kardeş veya çocuklarda akciğer kanseri olması riski artırabilir.
• Göğse ışın tedavisi: CDC'ye göre daha önce göğüs bölgesine radyoterapi almış kişilerde risk daha yüksektir.

CDC, sigarayı bırakan kişilerde akciğer kanseri riskinin zamanla azaldığını belirtir. Bırakmak için hiçbir zaman geç değildir. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar

Akciğer kanseri taraması

Tarama, belirti olmayan kişilerde kanseri erken dönemde yakalamayı amaçlar. CDC'nin önerdiği tarama testi düşük doz bilgisayarlı tomografidir. CDC, yıllık taramayı şu üç koşulu birlikte taşıyan kişiler için önerir:

• 50 ile 80 yaş arasında olmak
• En az 20 paket-yıl sigara öyküsü olmak (örneğin 20 yıl boyunca günde bir paket)
• Hâlen sigara içmek ya da son 15 yıl içinde bırakmış olmak

CDC, taramanın zararlarını da açıkça belirtir: kanser olmadığı hâlde şüpheli sonuç çıkması (yanlış pozitif) ve buna bağlı gereksiz ek tetkikler, hiçbir zaman sorun çıkarmayacak kanserlerin bulunup gereksiz tedavi edilmesi (aşırı tanı) ve tekrarlanan çekimlerden kaynaklanan radyasyon. Bu nedenle tarama kararı hekimle konuşularak verilmelidir. Bkz. Bilgisayarlı tomografi (BT) nedir?

Tanı nasıl konur?

NHS'e göre akciğer kanseri şüphesinde kullanılan başlıca testler bilgisayarlı tomografi ve bronkoskopidir. Bronkoskopide ucunda küçük bir kamera bulunan ince, esnek bir tüp boğazdan akciğerlere ilerletilerek hava yollarının içi incelenir.

MedlinePlus'a göre tanı sürecinde şu tetkikler de kullanılabilir:

• Akciğer grafisi (göğüs röntgeni)
• Balgamda kanser hücresi aranması
• PET taraması
• Akciğer zarı arasında sıvı varsa bu sıvının iğneyle alınması (torasentez)
• Bronkoskopi sırasında ya da tomografi eşliğinde iğneyle doku örneği alınması (biyopsi)
• Göğüs ortasındaki lenf bezlerinden örnek alınması (mediastinoskopi)

NHS'e göre tanı konduktan sonra MR, PET taraması, biyopsi, kan testleri ve genetik testler yapılabilir. Bu testler kanserin türünü, ne kadar yayıldığını ve belirli gen değişikliklerinin rol oynayıp oynamadığını gösterir. Bkz. PET-BT nedir?

Muayeneye giderken

Değerlendirmeyi kolaylaştırmak için şu bilgileri önceden not etmeniz yararlı olabilir:

• Yakınmalarınızın ne zaman başladığı ve nasıl değiştiği
• Sigara öyküsü: kaç yıl, günde ne kadar içtiğiniz ve bıraktıysanız ne zaman bıraktığınız
• Çalıştığınız işler ve asbest, silika, dizel egzozu gibi maddelerle temas olup olmadığı
• Ailenizde akciğer kanseri olup olmadığı
• Daha önce göğüs bölgesine ışın tedavisi alıp almadığınız
• Varsa önceki göğüs filmleri ve tomografi raporları

Bkz. Doktor randevusuna nasıl hazırlanılır?

Evreleme

MedlinePlus'a göre küçük hücreli dışı akciğer kanseri, tümörün büyüklüğüne ve yayılımına göre evre 0'dan evre IV'e kadar sınıflandırılır. Evre 0'da kanser akciğerin iç yüzeyini aşmamıştır; evre IV'te ise diğer organlara yayılmıştır. Evre, tedavi seçeneklerini belirlemede kullanılır.

Tedavi seçenekleri

NHS'e göre tedavi şu etkenlere göre planlanır: kanserin büyüklüğü ve yeri, türü, vücudun başka bölgelerine yayılıp yayılmadığı, genetik değişiklikler ve genel sağlık durumu. Tedavi kararları göğüs cerrahisi, göğüs hastalıkları, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patoloji uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından birlikte verilir.

Başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:

• Ameliyat: NHS'e göre kanser akciğerden cerrahi olarak çıkarılabilir; akciğerin bir bölümünün ya da tamamının alınması gerekebilir. MedlinePlus küçük bir kama biçimli parçanın, bir akciğer lobunun (lobektomi) veya akciğerin tamamının (pnömonektomi) çıkarılmasını ameliyat türleri olarak sayar.
• Radyoterapi (ışın tedavisi): Işın kullanılarak kanser hücreleri öldürülür.
• Kemoterapi: Kanser hücrelerini öldüren ilaçlarla yapılan tedavidir. Bkz. Kemoterapi nedir?
• Hedefe yönelik ilaçlar: NHS'e göre kanser hücrelerini öldürür ya da büyümelerini yavaşlatır; çoğu zaman tümörde belirli gen değişiklikleri olduğunda kullanılır.
• İmmünoterapi: Bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini yok etmesine yardımcı olan ilaçlarla yapılır.

Bu yöntemler tek başına ya da birlikte kullanılabilir. NHS, tedavi ekibinin seçenekleri, olası yararları ve yan etkileri açıklayarak tedavi planını kişiyle birlikte oluşturduğunu belirtir.

Akciğer kanserinden korunmak mümkün mü?

Akciğer kanseri riskini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir; ancak riski azaltmak için şunlar yapılabilir:

• Sigara içmemek ya da bırakmak
• Kapalı alanlarda sigara dumanından uzak durmak
• İş yerinde asbest, silika gibi tozlara karşı koruyucu önlemlere uymak
• Evde radon düzeyinin ölçülmesi ve gerekirse azaltılması
• Tarama ölçütlerini karşılıyorsanız düşük doz tomografi taramasını hekiminizle konuşmak