Mezotelyoma nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Mezotelyoma nedir?

Vücuttaki birçok organ, mezotel adı verilen ince bir zarla örtülüdür. Bu zar organların birbirine sürtünmeden hareket etmesine yardımcı olur. Mezotelyoma, bu zarı oluşturan hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen bir kanserdir. NHS onu, organların zarında gelişebilen seyrek bir kanser olarak tanımlar.

İki ana türü vardır:

• Plevral mezotelyoma: Akciğerleri ve göğüs boşluğunun iç yüzünü saran zardan (plevra) gelişir. Halk arasında "akciğer zarı kanseri" olarak da bilinir.
• Periton mezotelyoması: Karın boşluğunu ve karın organlarını saran zardan (periton) gelişir.

Mezotelyoma akciğer kanserinden farklıdır. Akciğer kanseri akciğer dokusunun kendisinden gelişirken mezotelyoma akciğeri dıştan saran zardan gelişir. Bu nedenle tanı ve tedavi yaklaşımı da farklılık gösterir. Bkz. Akciğer kanseri belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Nedenleri ve risk etkenleri

MedlinePlus'a göre mezotelyomanın en önemli risk etkeni uzun süreli asbest maruziyetidir. Asbest, geçmişte yapı malzemesi olarak yaygın biçimde kullanılmış, lifli yapıda doğal bir mineraldir. NHS'e göre mezotelyomanın ana nedeni, asbest liflerinin uzun süre solunmasıdır. Asbest içeren malzemeler kırıldığında, delindiğinde ya da yıprandığında ince lifler havaya karışabilir.

NHS'e göre asbestle karşılaşma ile mezotelyomanın ortaya çıkması arasında uzun bir süre, 15 ila 60 yıl geçebilir. MedlinePlus da hastalığın çoğunlukla asbestle temastan yaklaşık 30 yıl sonra geliştiğini belirtir. Bu nedenle mezotelyoma genellikle ileri yaşlarda tanı alır; MedlinePlus'a göre ortalama tanı yaşı 75'tir ve erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür.

NHS'in sıraladığı, geçmişte asbestle karşılaşma olasılığı daha yüksek olan meslekler şunlardır:

• İnşaat ve yıkım işçileri
• Elektrikçiler
• Marangozlar
• Tesisatçılar
• Isıtma ve havalandırma sistemleri üzerinde çalışanlar

NHS, Birleşik Krallık'ta asbestin 1950'lerden itibaren yapı malzemesi olarak kullanıldığını ve 1999'da yasaklandığını belirtir. Eski binalarda asbestli malzemeler hâlâ bulunabilir. Bu nedenle tadilat ve yıkım işlerinde asbest kontrolü ve koruyucu önlemler önemlidir. MedlinePlus'a göre korunmanın temel yolu asbestle karşılaşmaktan kaçınmaktır.

Mezotelyomanın belirtileri

Belirtiler çoğu zaman yavaş gelişir ve başka hastalıklarla karışabilir. NHS'in sıraladığı belirtiler, hastalığın yerleştiği bölgeye göre değişir.

Göğüste (plevral mezotelyoma) görülebilecek belirtiler:

• Göğüs ağrısı; MedlinePlus'a göre özellikle derin nefes alırken artabilir
• Nefes darlığı
• Geçmeyen öksürük
• Yutma güçlüğü
• Ses kısıklığı
• Ateş ve gece aşırı terleme
• Aşırı yorgunluk
• İştahsızlık ya da istemeden kilo kaybı
• Parmak uçlarının yuvarlaklaşıp tırnakların kıvrılması (çomak parmak)

Karında (periton mezotelyoması) görülebilecek belirtiler:

• Karın ağrısı
• Karında şişlik
• Bulantı ya da kusma
• İştahsızlık ya da istemeden kilo kaybı
• İshal ya da kabızlık

Plevral mezotelyomada akciğer zarları arasında sıvı birikebilir; bu sıvı nefes darlığına katkıda bulunabilir ve tanı için incelenebilir. Bkz. Nefes darlığı neden olur?

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus, mezotelyomanın mikroskop altında başka hastalıklara benzeyebildiği için tanısının çoğu zaman zor olduğunu belirtir. NHS'e göre tanı sürecinde şu adımlar izlenebilir:

• Röntgen: Belirtilere göre göğüs ya da karın filmi çekilir.
• İleri görüntüleme: Bilgisayarlı tomografi, ultrason veya PET-BT yapılabilir. Bkz. PET-BT nedir?
• Sıvı alınması: Akciğer zarları arasında ya da karında biriken sıvı ince bir tüple boşaltılır ve kanser hücresi açısından incelenir.
• Kameralı inceleme: Göğüs ya da karın duvarında küçük bir kesi yapılır; ucunda kamera bulunan ince, uzun bir tüple akciğerlerin ya da karın boşluğunun içi incelenir. Göğüs için yapılan bu işleme torakoskopi, karın için yapılana laparoskopi denir.
• Biyopsi: Etkilenen zardan küçük bir parça alınarak kanser hücresi açısından incelenir. Tanı için doku incelemesi genellikle gereklidir.

NHS'e göre bu testlerin sonuçları kanserin ne kadar yayıldığını (evresini) belirlemeye yardımcı olur ve uzmanlar tedavi planını bu sonuçlara göre sizinle birlikte oluşturur.

Tedavi seçenekleri

NHS'e göre tedavi şu etkenlere göre belirlenir: mezotelyomanın türü, yeri, yayılıp yayılmadığı ve kişinin genel sağlık durumu. Tedavi kararları göğüs hastalıkları, göğüs cerrahisi, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patoloji uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından birlikte verilir.

Başlıca yaklaşımlar şunlardır:

• İmmünoterapi: NHS'e göre bağışıklık sisteminin kanserle savaşmasına yardımcı olan ilaçlarla yapılan bu tedavi, mezotelyomada en sık kullanılan tedavidir.
• Kemoterapi: Kanser hücrelerini öldüren ilaçlarla yapılır; belirtilerin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir. Bkz. Kemoterapi nedir?
• Radyoterapi: Işın tedavisi, özellikle ağrı gibi belirtileri hafifletmek amacıyla kullanılabilir.
• Ameliyat: NHS'e göre mezotelyomada ameliyat seyrek kullanılır; kanser erken dönemde bulunduysa düşünülebilir.
• Destekleyici tedaviler: Biriken sıvının boşaltılması, ağrı kontrolü ve nefes darlığının hafifletilmesi gibi uygulamalar yaşam kalitesini artırmayı amaçlar.

MedlinePlus, hastalık çok erken dönemde bulunmadıkça tedavinin çoğunlukla hastalığı sınırlamayı ve belirtileri hafifletmeyi amaçladığını belirtir. NHS de bu durumda tedavinin amacının kanseri ve belirtilerini sınırlamak ve yaşam süresini uzatmaya yardımcı olmak olduğunu, palyatif bakım (destekleyici bakım) uzmanlarının da sürece katıldığını açıklar. MedlinePlus'a göre bazı kişiler için klinik araştırmalar da ek bir seçenek olabilir.

Hastalığın seyrini neler etkiler?

Mezotelyomanın seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. MedlinePlus'a göre hastalığın gidişatını etkileyen başlıca etkenler şunlardır:

• Tümörün yerleştiği bölge (göğüs ya da karın)
• Kanser hücrelerinin türü
• Hastalığın evresi, yani ne kadar yayıldığı
• Kişinin yaşı ve genel sağlık durumu
• Ameliyatın mümkün olup olmadığı
• Tedaviye verilen yanıt

MedlinePlus ayrıca olası sorunlar arasında tedavilere bağlı yan etkileri ve kanserin başka organlara yayılmasını sayar. Bu nedenle tedavi sürecinde düzenli kontroller yapılır ve yeni ortaya çıkan yakınmalar ekip tarafından değerlendirilir. Kendi durumunuzla ilgili beklentileri tedavi ekibinizle konuşun; genel bilgiler kişisel durumunuzu yansıtmayabilir.

Mezotelyomayla yaşamak ve destek

Mezotelyoma tanısı kişi ve ailesi için zorlayıcı bir süreç başlatır. Bu süreçte şunlar yardımcı olabilir:

• Tedavi ekibinize tedavinin amacını, olası yararlarını ve yan etkilerini sormak
• Ağrı, nefes darlığı, iştahsızlık ve yorgunluk gibi yakınmaları ekibe düzenli olarak bildirmek
• Palyatif bakım ve psikolojik destek hizmetleri hakkında bilgi almak
• Asbestle karşılaşmanın iş ortamında olup olmadığını, çalıştığınız yerler ve yaptığınız işler hakkındaki bilgileri bir araya getirmek

Kronik bir hastalıkla yaşarken ortaya çıkan kaygı ve çökkünlük için destek almak da önemlidir. Bkz. Kronik hastalıkla yaşarken depresyon ve kaygı