Akalazya nedir? Belirtileri, tanısı ve tedavi seçenekleri

Akalazya nedir?

Yemek borusu, ağızdan mideye uzanan kaslı bir tüptür. Yutkunduğumuzda yemek borusunun duvarındaki kaslar sırayla kasılıp gevşeyerek lokmayı aşağıya doğru iter. Yemek borusunun mideyle birleştiği yerde alt özofagus sfinkteri adı verilen bir kas halkası bulunur. Bu halka normalde kapalı durur, mide içeriğinin yukarı kaçmasını engeller; yutma sırasında ise gevşeyerek lokmanın mideye geçmesine izin verir.

MedlinePlus'a göre akalazyada bu alt kas halkası olması gerektiği gibi gevşemez. NHS de yemek borusu kaslarının düzgün kasılamadığını ve kas halkasının açılmadığını belirtir. Sonuçta yutulan yiyecekler mideye geçemeden yemek borusunda birikir. Zamanla yemek borusu genişleyebilir ve yakınmalar artabilir.

NHS akalazyayı nadir görülen bir bozukluk olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre hastalık en sık 25–60 yaşları arasında ortaya çıkar; nadiren ailesel olabilir.

Akalazya belirtileri nelerdir?

Belirtiler genellikle yavaş başlar ve zamanla belirginleşir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Yutma güçlüğü (disfaji): En tipik belirtidir. Hem katı hem sıvı gıdaların geçişinde zorluk olabilir ve NHS'e göre bu güçlük zamanla kötüleşir. Lokmanın göğüs kemiğinin arkasında "takıldığı" hissi sık tarif edilir.
• Yiyeceklerin geri gelmesi (regürjitasyon): Sindirilmemiş yiyeceklerin ağza geri gelmesi. Bu durum özellikle yatarken ya da öne eğilirken fark edilebilir.
• Öksürme, boğulma hissi ve salya akması
• Göğüs ağrısı ve göğüste yanma: MedlinePlus'a göre göğüs ağrısı sırta, boyuna ve kollara yayılabilir.
• Tekrarlayan göğüs enfeksiyonları: Yemek borusunda biriken içeriğin solunum yollarına kaçması akciğer enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir.
• İstem dışı kilo kaybı: Beslenmenin zorlaşması nedeniyle kilo kaybı görülebilir.

Akalazyadaki göğüs ağrısı ve yanma reflü ile karışabilir. Göğüs ağrısının kalp kaynaklı olup olmadığının ayırt edilmesi önemlidir; bu nedenle yeni başlayan göğüs ağrısı her zaman değerlendirilmelidir. Bkz. Göğüs ağrısı nedenleri

Akalazya neden olur?

Akalazyanın nedeni tam olarak bilinmemektedir. MedlinePlus ve NHS, yemek borusunu kontrol eden sinirlerde hasar oluştuğunu belirtir. Bu sinir hasarı nedeniyle kaslar ve alt kas halkası düzenli çalışamaz.

NHS'e göre sinir hasarının ardındaki olası etkenler arasında şunlar tartışılmaktadır:

• Bir virüs enfeksiyonu
• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun kendi dokularına saldırdığı otoimmün durumlar
• Nadiren genetik (kalıtsal) etkenler

MedlinePlus, yemek borusu kanseri ve Chagas hastalığı (bir parazit enfeksiyonu) gibi bazı durumların akalazyaya benzer tablo oluşturabileceğini hatırlatır. Bu nedenle tanı sürecinde benzer belirti veren başka hastalıkların dışlanması gerekir.

Akalazya nasıl teşhis edilir?

Hekim önce yakınmalarınızı, ne zamandan beri sürdüğünü, kilo kaybı olup olmadığını ve beslenme düzeninizi sorar. Ardından NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı testlerden bir veya birkaçı istenebilir:

• Özofagus manometrisi: Burundan yemek borusuna ince bir tüp yerleştirilerek yutkunma sırasında yemek borusundaki basınç ve kas kasılmaları ölçülür. Akalazyanın tanısında temel testlerden biridir.
• Baryumlu yutma grafisi: Röntgende görünür bir sıvı içildikten sonra çekilen filmlerle sıvının yemek borusundan nasıl geçtiği izlenir.
• Endoskopi: Ucunda kamera bulunan ince bir tüple yemek borusu ve mide doğrudan incelenir. Bu inceleme, benzer belirtiler verebilen tümör gibi başka durumların araştırılmasına da yardımcı olur. Bkz. Endoskopi nedir?
• Fonksiyonel lümen görüntüleme probu: MedlinePlus'a göre bazı merkezlerde yemek borusunun açılabilirliğini üç boyutlu olarak değerlendiren bu yöntem de kullanılabilir.

Hangi testlerin gerekli olduğuna yakınmalarınıza göre hekiminiz karar verir.

Akalazya nasıl tedavi edilir?

Akalazyada hasar gören sinirleri onarmak mümkün olmadığından tedavinin amacı, alt kas halkasını gevşeterek ya da genişleterek yiyeceklerin mideye geçişini kolaylaştırmak ve yakınmaları azaltmaktır. NHS ve MedlinePlus şu seçenekleri sıralar:

İlaçlar

Nitratlar veya kalsiyum kanal blokerleri gibi damar ve kas gevşetici ilaçlar alt kas halkasının gevşemesine yardımcı olabilir. NHS'e göre ilaçlar yakınmaları geçici olarak hafifletmek için kullanılır. Hangi ilacın uygun olduğu ve nasıl kullanılacağı hekim tarafından belirlenir.

Balonla genişletme (dilatasyon)

Endoskopi sırasında alt kas halkasının bulunduğu bölgeye bir balon yerleştirilir ve şişirilerek kas lifleri gerilir. Böylece geçiş kolaylaşır. MedlinePlus'a göre zaman içinde işlemin tekrarlanması gerekebilir.

Botulinum toksini enjeksiyonu

Endoskopi sırasında alt kas halkasına botulinum toksini enjekte edilerek kasın gevşemesi sağlanır. NHS ve MedlinePlus bu yöntemin etkisinin geçici olduğunu belirtir; bu nedenle genellikle cerrahi ya da balon tedavisi için uygun olmayan kişilerde düşünülür ve tekrarlanması gerekebilir.

Cerrahi (Heller miyotomi)

Heller miyotomi adı verilen ameliyatta alt kas halkasının lifleri kesilerek halkanın sürekli sıkı kalması önlenir. NHS bu ameliyatın uzun süreli rahatlama sağlamayı amaçladığını belirtir. Ameliyat çoğunlukla karında açılan küçük kesilerden kamera yardımıyla yapılır. Bkz. Laparoskopi nedir?

MedlinePlus'a göre cerrahi ve cerrahi dışı tedavilerin sonuçları birbirine benzerdir; ancak bazı kişilerde birden fazla tedavi gerekebilir. Hangi yöntemin seçileceği yaşa, genel sağlık durumuna ve hastalığın özelliklerine göre hekimle birlikte belirlenir.

Tedavi kararı verirken sorulabilecek sorular

Tedavi seçenekleri arasında karar verirken hekiminize şunları sormanız süreci anlamanızı kolaylaştırabilir:

• Benim durumumda hangi yöntemler uygun, hangileri uygun değil?
• İşlem nerede ve nasıl yapılacak, ne kadar süre hastanede kalmam gerekebilir?
• İşlemden sonra beslenmeme ne zaman ve nasıl döneceğim?
• Tedavinin yeniden yapılması gerekebilir mi, bunu hangi belirtilerden anlarım?
• Reflü gelişirse nasıl izleneceğim?

Bu soruların yanıtları kişiden kişiye değişir; genel bilgiler kişisel değerlendirmenin yerini tutmaz.

Tedavinin olası riskleri ve komplikasyonlar

Her tedavi yönteminin olası yan etkileri vardır. NHS ve MedlinePlus şu noktalara dikkat çeker:

• Yemek borusu yırtılması (perforasyon): Balonla genişletme sırasında nadir ama ciddi bir risktir. İşlemden sonra şiddetli göğüs ağrısı, ateş veya nefes darlığı olursa hemen sağlık ekibine haber verilmelidir.
• Reflü: Alt kas halkası gevşetildiğinde mide asidi yemek borusuna daha kolay kaçabilir. Balon tedavisi ve cerrahi sonrasında göğüste yanma ve göğüs ağrısı görülebilir. Bkz. Reflü nedir?
• Aspirasyon zatürresi: Tedavi edilmeyen ya da yakınmaları süren kişilerde yemek borusunda biriken içerik soluk borusuna kaçarak akciğer enfeksiyonuna yol açabilir. Bkz. Zatürre belirtileri

Akalazya ile yaşam

Akalazya uzun süreli bir durumdur ve tedaviden sonra da izlem gerektirir. NHS'in yutma güçlüğüne ilişkin sayfasına göre yutma sorunu yaşayan kişilerde beslenme düzeninin değiştirilmesi, örneğin daha yumuşak kıvamlı yiyeceklerin tercih edilmesi ya da sıvıların koyulaştırılması gibi uyarlamalar gündeme gelebilir. Bu konuda diyetisyen ve yutma terapisi konusunda deneyimli dil ve konuşma terapistleri destek verebilir.

Tedaviden sonra şu noktaları izlemek önemlidir:

• Yutma güçlüğünün yeniden başlayıp başlamadığı
• Kilo değişiklikleri
• Göğüste yanma ve ekşime gibi reflü belirtileri
• Öksürük ve tekrarlayan göğüs enfeksiyonları

NHS, tedaviden sonra yutma güçlüğü sürüyor ya da kilo kaybı devam ediyorsa yeniden hekime başvurulmasını önerir. Düzenli kontroller tedavinin etkisini izlemek ve gerekirse ek tedavi planlamak için önemlidir.