Kısaca
Adet öncesi gerginlik sendromu (premenstrüel sendrom, kısaca PMS), adet döngüsünün ikinci yarısında, adetten önceki günlerde ortaya çıkan bedensel ve duygusal belirtilerin genel adıdır. Şişkinlik, memelerde hassasiyet, baş ağrısı, yorgunluk, ruh hâli dalgalanmaları, sinirlilik ve kaygı en sık görülen belirtilerdir. MedlinePlus'a göre belirtiler çoğunlukla adet başladıktan bir iki gün sonra geçer. NHS'e göre nedeni tam olarak anlaşılamamıştır, ancak adet döngüsü boyunca değişen hormon düzeyleriyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Düzenli egzersiz, dengeli beslenme, yeterli uyku ve stres yönetimi pek çok kadında belirtileri hafifletebilir; belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa hekime başvurmak gerekir.
Adet öncesi gerginlik sendromu nedir?
Adet döngüsü, yaklaşık bir ay süren ve hormon düzeylerinin düzenli olarak değiştiği bir süreçtir. Yumurtlamadan sonraki dönemde, yani döngünün ikinci yarısında, bazı kadınlar kendilerini bedensel ve duygusal olarak farklı hissedebilir.
NHS, PMS'yi adet gören herkeste görülebilen ve adetten önceki haftalarda ortaya çıkan belirtiler olarak tanımlar. MedlinePlus da PMS'yi adet döngüsünün ikinci yarısında görülen geniş bir belirti yelpazesi olarak açıklar ve kadınların çoğunun doğurganlık yıllarında belirli düzeyde PMS belirtisi yaşadığını belirtir.
Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye çok farklıdır. Bazı kadınlar yalnız hafif bir rahatsızlık hissederken, bazılarında belirtiler iş, okul ve ilişkileri belirgin biçimde etkileyebilir. MedlinePlus'a göre tedavi gören kadınların çoğunda belirtiler iyi ölçüde hafifler; ancak ağır PMS günlük işlevselliği önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle belirtileri "katlanılması gereken bir durum" olarak görmek yerine, yaşamınızı ne ölçüde etkilediğini değerlendirmek ve gerekirse destek almak önemlidir.
Belirtileri nelerdir?
NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler iki gruba ayrılabilir:
Bedensel belirtiler:
- Karında şişkinlik
- Memelerde hassasiyet ve ağrı
- Baş ağrısı
- Yorgunluk
- Ciltte değişiklikler; örneğin sivilce
- İştah değişiklikleri
- Kabızlık ya da ishal
- MedlinePlus'a göre sakarlık
Duygusal belirtiler:
- Ruh hâli dalgalanmaları
- Sinirlilik, gerginlik
- Kaygı
- Çökkünlük, mutsuzluk
- Uyku sorunları
- Odaklanma güçlüğü
Belirtiler ne zaman görülür?
Belirtiler adet döngüsünün ikinci yarısında, adetten önceki günlerde ortaya çıkar ve MedlinePlus'a göre çoğunlukla adet başladıktan bir iki gün sonra kaybolur. Belirtilerin her ay benzer dönemde ortaya çıkması ve adetle birlikte geçmesi, PMS'yi döngüden bağımsız olarak süren başka sorunlardan ayırmada önemli bir ipucudur.
Neden olur, kimlerde daha sık görülür?
NHS'e göre PMS'nin nedeni tam olarak anlaşılamamıştır; ancak adet döngüsü boyunca hormon düzeylerinde meydana gelen değişikliklerle ilişkili olduğu düşünülmektedir. MedlinePlus da beyindeki kimyasal ileticilerin düzeylerindeki değişikliklerin rol oynayabileceğini belirtir.
MedlinePlus'a göre PMS şu kadınlarda daha sık görülebilir:
- 20'li ve 40'lı yaşlar arasındaki kadınlar
- En az bir kez doğum yapmış kadınlar
- Kendisinde ya da ailesinde depresyon öyküsü bulunan kadınlar. Bkz. Depresyon belirtileri nelerdir?
Tanı nasıl konur?
MedlinePlus'a göre PMS'yi doğrulayan özel bir laboratuvar testi yoktur. Tanıda en önemli araç, birkaç ay boyunca tutulan bir belirti takvimidir. NHS de belirtilerin en az iki adet döngüsü boyunca kaydedilmesini önerir.
Belirti takviminde şunları not edebilirsiniz:
- Adetinizin başladığı ve bittiği günler
- Her gün hangi belirtileri yaşadığınız ve bunların şiddeti
- Belirtilerin iş, okul, uyku ve ilişkiler üzerindeki etkisi
Basit bir defter ya da telefonunuzdaki bir not uygulaması bu iş için yeterlidir. Örneğin her gün için "şişkinlik: hafif", "sinirlilik: belirgin", "uyku: bölünmüş" gibi kısa notlar alabilir, belirtilerin şiddetini 0 ile 3 arasında bir puanla gösterebilirsiniz. Birkaç ayın sonunda belirtilerin döngünün hangi günlerinde yoğunlaştığı ve adetle birlikte geçip geçmediği açıkça görülür. Bu kayıtlar, belirtilerin gerçekten adet döngüsüyle ilişkili olup olmadığını gösterir. MedlinePlus'a göre hekim ayrıca tıbbi öykünüzü değerlendirir ve muayene yapar; belirtilerin başka bir nedene bağlı olmadığından emin olmaya çalışır.
Bu konuda
Adet öncesi gerginlik sendromu (PMS) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Evde neler yapılabilir?
NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği yaşam tarzı değişiklikleri pek çok kadında belirtileri hafifletebilir:
Hareket
- Düzenli egzersiz: MedlinePlus, ay boyunca düzenli aerobik egzersiz yapılmasını önerir. Bkz. Aerobik (kardiyo) egzersiz nedir?
- Stres azaltıcı etkinlikler: NHS, yoga ve meditasyon gibi yöntemlerin stresi azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtir. Bkz. Yoga nedir?
Beslenme
MedlinePlus'ın beslenme önerileri şunlardır:
- Tam tahıllar, sebzeler ve meyveler ağırlıklı beslenmek. Bkz. Tam tahıl nedir?
- Tuzu azaltmak. Bkz. Tuz tüketimi nasıl azaltılır?
- Şekeri, kafeini ve alkolü sınırlamak. Bkz. Kafein uykuyu nasıl etkiler?
NHS de dengeli beslenmeyi, sigaradan uzak durmayı ve alkolü sınırlamayı önerir.
Uyku
NHS ve MedlinePlus, yeterli ve düzenli uykunun önemini vurgular. Bkz. Uyku hijyeni nedir?
Ağrı kesiciler
NHS'e göre reçetesiz satılan ağrı kesiciler baş ağrısı ve kramp gibi yakınmaları hafifletmeye yardımcı olabilir. Hangi ilacın size uygun olduğunu eczacınıza danışın.
Takviyeler ve tamamlayıcı yöntemler
NHS, bazı kişilerin akupunktur, refleksoloji ve bazı vitamin ya da mineral takviyelerini denediğini, ancak bu yöntemlerin etkisine ilişkin kanıtın sınırlı olduğunu belirtir. Herhangi bir takviyeye başlamadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışın.
Tedavi seçenekleri
Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmazsa hekim başka seçenekler önerebilir. NHS ve MedlinePlus'ın aktardığı tedaviler şunlardır:
- Hormonlu doğum kontrol yöntemleri: NHS ve MedlinePlus, doğum kontrol haplarını PMS tedavisinde kullanılan seçenekler arasında sayar. Size uygun olup olmadığı, sağlık geçmişiniz değerlendirilerek belirlenir.
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT): NHS'e göre duygusal belirtilerle baş etmeye yardımcı olabilecek bir konuşma terapisidir. Bkz. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) nedir?
- Antidepresan ilaçlar: NHS ve MedlinePlus'a göre özellikle duygusal belirtilerin belirgin olduğu durumlarda hekim tarafından önerilebilir.
- Ağrı ve ödem için ilaçlar: MedlinePlus, ağrı için iltihap giderici ağrı kesicilerin, vücutta sıvı birikimine bağlı şişkinlik için ise idrar söktürücü ilaçların kullanılabildiğini belirtir.
Hangi tedavinin size uygun olduğuna, belirtilerinizin türüne ve şiddetine göre hekiminizle birlikte karar verilir.
Günlük yaşamda PMS ile baş etmek
PMS belirtileri her ay benzer dönemde ortaya çıktığı için, önceden plan yapmak yaşamı kolaylaştırabilir. Belirti takviminiz, hangi günlerde kendinizi daha zor hissettiğinizi gösterir. Bu günlerde mümkünse yoğun iş ya da önemli görüşmeleri planlamamak, kendinize dinlenmek için zaman ayırmak ve yük getiren sorumlulukları paylaşmak işinizi kolaylaştırabilir.
Duygusal belirtiler ilişkileri de etkileyebilir. Yakınlarınızla PMS hakkında konuşmak, bu dönemde neler yaşadığınızı anlamalarına yardımcı olur. Sinirlilik ve gerginlik hissettiğinizde kısa bir yürüyüş yapmak, nefes egzersizleri ya da sizi rahatlatan bir etkinlik, gerginliği azaltmanıza yardımcı olabilir.
Kendinize karşı anlayışlı olmak da önemlidir. PMS, "abartma" ya da "bahane" değildir; hormon değişiklikleriyle ilişkili gerçek belirtilerdir. Belirtileriniz yaşam kalitenizi düşürüyorsa yardım istemekten çekinmeyin.
PMS ile PMDD arasındaki fark
Adet öncesi disforik bozukluk (PMDD), PMS'nin çok daha ağır seyreden bir biçimidir. NHS'e göre az sayıda kadını etkiler ve belirtiler çok daha yoğundur; bazı kişilerde intihar düşünceleri görülebilir. PMDD, günlük yaşamı ciddi biçimde etkileyebilen ve tedavi gerektiren bir durumdur. Bkz. Adet öncesi disforik bozukluk (PMDD) nedir?
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın (NHS):
- Kendinize zarar verme ya da intihar düşünceleriniz varsa. Bkz. İntihar düşünceleri: risk işaretleri ve nasıl destek olunur?
Hekime başvurun (NHS ve MedlinePlus):
- Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen belirtileriniz düzelmiyorsa
- Belirtileriniz günlük yaşamınızı, işinizi ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa
- Ruh hâlinizdeki değişiklikler adet döngüsünün tamamına yayılıyorsa
- Adetleriniz çok ağrılı, yoğun ya da düzensizse. Bkz. Ağrılı adet
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
PMS belirtileri ne zaman başlar ve ne zaman geçer?
Belirtiler adet döngüsünün ikinci yarısında, adetten önceki günlerde başlar. MedlinePlus'a göre çoğunlukla adet başladıktan bir iki gün sonra geçer.
PMS'yi gösteren bir kan testi var mı?
Hayır. MedlinePlus'a göre PMS'yi doğrulayan özel bir laboratuvar testi yoktur. Birkaç ay boyunca tutulan belirti takvimi tanıda en önemli araçtır.
PMS için ne iyi gelir?
NHS ve MedlinePlus düzenli egzersizi, dengeli beslenmeyi, tuz, şeker, kafein ve alkolü sınırlamayı, yeterli uykuyu ve stres azaltıcı etkinlikleri önerir. Belirtiler sürerse hekime başvurun.
PMS ile depresyon nasıl ayırt edilir?
PMS belirtileri adet döngüsüne bağlıdır ve adet başladıktan kısa süre sonra geçer. Ruh hâlindeki değişiklikler ay boyunca sürüyorsa farklı bir neden olabilir; bu durumda hekime başvurun.
Doğum kontrol hapı PMS'ye iyi gelir mi?
NHS ve MedlinePlus, hormonlu doğum kontrol yöntemlerini PMS tedavisinde kullanılabilen seçenekler arasında sayar. Bu yöntemin size uygun olup olmadığına, sağlık geçmişinizi değerlendirerek hekiminiz karar verir.
PMS yaşla birlikte değişir mi?
MedlinePlus'a göre PMS 20'li ve 40'lı yaşlar arasındaki kadınlarda daha sık görülür. Belirtilerin seyri kişiden kişiye değişir; değişiklikleri belirti takvimiyle izleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
