Glokom ameliyatı ve lazeri: SLT ve trabekülektomi nasıl yapılır?

Glokomda neden lazer veya ameliyat gerekir?

Göz içinde sürekli üretilen ve dışarı akan berrak bir sıvı (göz içi sıvısı) bulunur. Bu sıvının dışarı akışı yavaşladığında göz içi basıncı yükselebilir ve zamanla göz sinirine zarar verebilir. Bkz. Glokom (göz tansiyonu) nedir?

NHS'e göre glokom tedavisinde amaç, göz içindeki sıvı miktarını azaltmak ve sıvının dışarı akışını kolaylaştırmaktır. NEI, ilk basamakta genellikle reçeteli göz damlalarının kullanıldığını; damlalar ve lazer tedavisi yeterli olmadığında ise sıvının gözden çıkmasına yardımcı olan farklı ameliyat türlerinin uygulanabildiğini belirtir.

Lazer veya ameliyat şu durumlarda gündeme gelebilir:

• Damlaların göz içi basıncını yeterince düşürememesi (Moorfields)
• Glokomun damlalara ve/veya lazere rağmen kötüleşmeye devam etmesi (Dudley Group)
• Her gün damla kullanmanın zor olması; damlaların unutulması, göz tahrişi ya da alerjik reaksiyona yol açması (Moorfields)
• Ani gelişen dar açılı glokom atağı gibi acil müdahale gerektiren durumlar (MedlinePlus)

NHS'e göre uygulanacak tedavi, görmenin nasıl etkilendiğine ve glokomun türüne bağlıdır; MedlinePlus da tedavinin glokom türüne göre değiştiğini belirtir. Yöntem, seçenekler konuşularak göz hekimiyle birlikte kararlaştırılır.

Lazer tedavileri

Selektif lazer trabeküloplasti (SLT)

Moorfields Göz Hastanesi'ne göre SLT, gözün sıvı boşaltım bölgesindeki süzgeç benzeri dokuya (trabeküler ağ) düşük enerjili lazer atımları uygulanarak sıvının dışarı akışını kolaylaştıran ve böylece göz içi basıncını düşüren bir tedavidir. Lazer yalnız hedef hücreleri etkiler, çevre dokuya zarar vermemesi amaçlanır.

Moorfields'e göre SLT, erken evre açık açılı glokomu ya da göz içi basıncı yüksek seyreden (oküler hipertansiyon) kişilerde kullanılabilir. Damlaların yerine, damlalarla birlikte ya da damlalar yetersiz kaldığında uygulanabilir.

SLT nasıl yapılır?

1. Göz, uyuşturucu damlalarla uyuşturulur.
2. Göz yüzeyine özel bir mercek yerleştirilir; bu mercek lazerin doğru bölgeye yönlendirilmesini sağlar.
3. Lazer atımları uygulanır. Bu sırada ışık çakmaları görülebilir ve tık sesleri duyulabilir.

Moorfields'e göre işlemden önce bir hemşire görmeyi kontrol eder ve lazer sonrası basınç yükselmesini önlemek için göze damla damlatır.

Moorfields'e göre işlem 10–15 dakika sürer. Çoğu kişi ağrı hissetmez; bazı kişiler hafif rahatsızlık duyabilir.

SLT sonrası: Göz içi basıncı işlemden yaklaşık bir saat sonra yeniden ölçülür. İltihap giderici damla reçete edilir; Moorfields'e göre bu damlalar yalnızca göz kızarır, ağrır ya da ışığa hassas hâle gelirse kullanılır ve çoğu kişinin bunlara ihtiyacı olmaz. Zaten damla kullanıyorsanız, lazerin ne kadar etkili olduğu anlaşılana kadar genellikle damlalara devam edilir. Tedavinin etkisi, genellikle iki ay kadar sonra yapılan kontrolde değerlendirilir. Görme birkaç saat hafif bulanık olabileceği için işlem günü araç kullanılmamalı ve dönüş için ulaşım ayarlanmalıdır. Moorfields, SLT'nin etkisinin zamanla azalabileceğini ve gerekirse tedavinin tekrarlanabileceğini belirtir.

Lazer iridotomi

MedlinePlus'a göre ani gelişen dar açılı (kapalı açılı) glokom atağı tıbbi bir acildir ve tedavi edilmezse birkaç gün içinde körlüğe yol açabilir. Basıncı düşürmek için damlalar, haplar ve damar yoluyla ilaçlar verilebilir; bazı kişilerde acil olarak iridotomi gerekir. Bu işlemde göz hekimi lazerle irisde (gözün renkli kısmı) yeni bir kanal açar; işlem bazen cerrahi olarak da yapılabilir. MedlinePlus'a göre yeni kanal atağı hafifletir ve yeni bir atağı önler. Diğer gözde atak gelişmesini önlemek için aynı işlem, hiç atak geçirmemiş olsa bile çoğu zaman diğer göze de uygulanır.

Diğer lazer yöntemleri

Moorfields'e göre glokomda ilaçlar da ameliyatlar da iki şeyden birini amaçlar: göz içi sıvısını üreten hücrelerden sıvı yapımını azaltmak ya da sıvının gözden dışarı akmasına yardım etmek. NHS de lazer tedavisinin göz içindeki sıvı miktarını azaltmaya yönelik olduğunu belirtir. Hangi lazer yönteminin kimler için uygun olduğuna göz hekimi karar verir.

Glokom ameliyatları

Trabekülektomi

Dudley Group NHS Vakfı'nın hasta bilgilendirme notuna göre trabekülektomi, gözün yüzeysel katmanlarının altında güvenli, alternatif bir drenaj kanalı oluşturarak tıkalı doğal kanalın yerine bir "baypas" sağlayan ameliyattır. Ameliyatta, üst göz kapağının altında kalan bölgede gözün beyaz tabakasında (sklera) küçük bir açıklık oluşturulur. Göz içi sıvısı bu yeni yoldan, göz yüzeyini kaplayan ince saydam zarın (konjonktiva) altındaki küçük bir hazneye akar ve buradan vücut tarafından emilir. Bu hazneye "bleb" denir ve üst göz kapağının altında kalır.

Aynı kaynağa göre bu ameliyat, damlalara ve/veya lazere rağmen ilerleyen glokomda önerilir. Ameliyat görmeyi düzeltmez ve glokomu ortadan kaldırmaz; amacı glokom hasarına bağlı görme kaybını yavaşlatmak ve kontrol altına almaktır.

Anestezi ve süre: Ameliyat, uyuşturucu damla ve göz çevresine yapılan iğneyle (kişi uyanık, göz uyuşmuş durumda) ya da genel anesteziyle yapılabilir. Dudley Group'a göre ameliyat genellikle 70–100 dakika sürer.

Diğer cerrahi seçenekler

Dudley Group, tedavi seçenekleri arasında tabletleri, göz damlalarını, lazer tedavisini ve trabekülotomi, küçük bir stent yerleştirilmesi, trabekülektomi ve glokom tüp cerrahisi gibi drenaj ameliyatlarını sayar; başlangıç tedavisi olarak en çok göz damlaları ve lazer trabeküloplastinin kullanıldığını belirtir. MedlinePlus'a göre damlalar ve lazer işe yaramazsa göz hekimi sıvının çıkabileceği yeni bir kanal açar; katarakt ameliyatı olacak kişilerde glokom tedavisine yardımcı olabilecek yeni implantlar da geliştirilmiştir. MedlinePlus'a göre doğuştan (konjenital) glokom ise hemen her zaman genel anestezi altında yapılan ameliyatla tedavi edilir.

Dudley Group, trabekülektominin katarakt oluşumunu artırabileceğini ve bazı kişilerde, genellikle glokom ameliyatından 6–12 aydan daha uzun süre sonra, katarakt ameliyatı gerekebileceğini belirtir. Ameliyatın başarısızlığa uğramasının başlıca nedeni, yeni drenaj bölgesinin vücudun doğal iyileşme eğilimiyle yara dokusu oluşturup kapanmasıdır; aşırı yara dokusu riski olan kişilerde bunu sınırlamak için ameliyat sırasında ya da sonrasında yara dokusunu önleyici ilaçlar kullanılabilir. Bkz. Katarakt ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyat öncesi hazırlık

• Damlalar: Dudley Group'a göre hekiminiz aksini söylemedikçe glokom damlalarınızı ve tabletlerinizi kullanmaya devam etmelisiniz. Ameliyattan önceki dört haftaya kadar ameliyat olacak göze yeni bir damla başlanabilir.
• Kan sulandırıcılar: Dudley Group'a göre kan sulandırıcılar ameliyat sırasında kanama riskini artırabilir; bunu glokom ekibinizle ya da aile hekiminizle konuşmanız gerekir. Güvenliyse ameliyattan bir hafta önce bırakmanız önerilebilir; ilacı kendi başınıza bırakmayın.
• Genel sağlık bilgileri: Diğer hastalıklarınızı, ilaçlarınızı ve alerjilerinizi bildirin.
• Eve dönüş: Ameliyat edilen göz ertesi sabaha kadar ped ve koruyucu siperlikle kapalı kalacağı için eve dönüşünüzü önceden planlayın. SLT için Moorfields, görme birkaç saat bulanık olacağından araçla gelinmemesini ve eve birinin yardımıyla dönülmesini önerir.
• İş planı: Dudley Group, trabekülektomi sonrası yaklaşık iki hafta işe ara verilmesini önerir.

Ameliyat sonrası iyileşme

Dudley Group'un trabekülektomi sonrası için aktardığı bakım önerileri şunlardır:

• Ameliyattan sonra göz bir pedle ve koruyucu siperlikle kapatılır; ped ertesi sabah kontrolde çıkarılır.
• Ameliyat edilen göz için ameliyattan önce kullanılanlardan farklı damlalar reçete edilir ve yaklaşık üç ay kullanılır; ameliyat edilen gözdeki önceki damlalar bırakılır. Diğer gözünüze damla kullanıyorsanız onlara normal şekilde devam edilir.
• Koruyucu siperlik yaklaşık iki hafta geceleri takılır.
• İlk iki hafta göze bastırmaktan, öne eğilmekten ve ağır kaldırmaktan kaçınılır.
• Kontroller sık aralıklarla yapılır; genellikle ameliyattan bir gün, bir hafta ve iki hafta sonra. Göz içi basıncı ilk haftalarda çok değişebileceği için bu kontrollerde damlaların değiştirilmesi, dikişlerin ayarlanması ya da alınması ve yara dokusunu önleyici iğneler gibi ayarlamalar gerekebilir.
• Damla damlatırken ya da pedi kendiniz çıkarırken öncesinde ve sonrasında ellerinizi sabun ve suyla yıkayın.

Dudley Group, ameliyattan sonraki kritik üç ay boyunca uzakta ya da yurt dışında olmamanın iyi olacağını belirtir. NHS de tedavinin işe yarayıp yaramadığını izlemek için yapılan kontrol randevularının hiçbirinin kaçırılmaması gerektiğini vurgular.

Olası riskler

Lazer ve ameliyatların her birinin kendine özgü riskleri vardır. Size önerilen yöntemin olası yararlarını ve risklerini hekiminizle ayrıntılı konuşmanız önemlidir.

SLT için (Moorfields):

• Birkaç saat süren hafif bulanık görme
• Yaklaşık her 10 kişiden 1'inde göz içi basıncında geçici yükselme; nadiren ek tedavi gerektiren belirgin yükselme
• Gözde kızarıklık ve iltihap; genellikle tedaviyle kontrol altına alınır

Trabekülektomi için (Dudley Group):

• Kanama; nadir ancak ciddi olabilir ve çok nadiren görme kaybına yol açabilir
• Göz enfeksiyonu; her 100 kişiden 1–2'sinde görülebilir ve ciddi sonuçlara yol açabilir
• Göz içi basıncının çok yüksek ya da çok düşük olması; ek ayarlama gerektirebilir
• Uzun süren iltihap; genellikle üç aya kadar sürer
• Retinada şişlik; çoğunlukla tedavi edilebilir
• Katarakt oluşumunda artış
• Göz kapağında hafif düşüklük ya da blebin fark edilmesi; çoğunlukla zamanla geçer
• Yaklaşık her 10 kişiden 1'inde, ameliyattan bir yıl sonra göz tablosunda bir sıra kadar görme azalması; çok ileri glokomda nadiren kalıcı ve tam görme kaybı