Retina dekolmanı nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Retina dekolmanı nedir?

MedlinePlus'a göre retina, gözün arka kısmının iç yüzünü döşeyen saydam bir dokudur; göze giren ışık, saydam tabaka (kornea) ve mercek tarafından retinanın üzerinde görüntü oluşturacak biçimde odaklanır. NEI'ye göre gözün ortası vitreus adı verilen jel kıvamında bir sıvıyla doludur.

NEI'ye göre retina dekolmanı, ışığa duyarlı bu tabakanın gözün arka kısmındaki normal konumundan çekilerek ayrılmasıdır. MedlinePlus da retina dekolmanını, retinanın onu destekleyen alttaki tabakalardan ayrılması olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre retina dekolmanı görme kaybına yol açar; yakındaki damarlardan olan kanama gözün içini bulandırarak net görmeyi ya da hiç görmeyi engelleyebilir. Keskin ve ayrıntılı görmeden sorumlu bölge olan makula ayrılırsa merkezi görme ağır biçimde etkilenir.

NEI'ye göre belirtiler çoğu zaman hızla ortaya çıkar ve retina dekolmanı hemen tedavi edilmezse retinanın daha büyük bir bölümü ayrılabilir. NEI, erken tedavinin kalıcı görme kaybını önlemeye yardımcı olabileceğini vurgular.

Retina dekolmanı türleri ve nedenleri

NEI üç tür retina dekolmanı tanımlar:

• Yırtığa bağlı (regmatojen) dekolman: En sık görülen türdür. NEI'ye göre retinada küçük bir yırtık ya da delik oluştuğunda, gözün ortasındaki jel kıvamındaki sıvı (vitreus) bu yırtıktan retinanın arkasına geçer ve retinayı yerinden ayırır. NHS'e göre retina dekolmanı çoğunlukla göz içindeki jelin yaşla birlikte geçirdiği değişikliklere (arka vitreus dekolmanı) bağlı olarak gelişir.
• Çekintiye bağlı (traksiyonel) dekolman: NEI'ye göre retinanın üzerindeki iz dokusu retinayı gözün arkasından çektiğinde oluşur. En sık nedeni diyabete bağlı göz hastalığı olan diyabetik retinopatidir; bu hastalık retina damarlarına zarar verir ve retinada iz dokusu oluşturabilir. Göz hastalıkları, göz enfeksiyonları ve gözde şişlik de bu türe yol açabilir.
• Sızıntıya bağlı (eksüdatif) dekolman: NEI'ye göre retinada yırtık olmadan retinanın arkasında sıvı birikmesiyle gelişir. En sık nedenleri sızıntı yapan damarlar ya da gözün arkasında şişliktir; bunlara göz yaralanması, yaşa bağlı makula dejenerasyonu, gözdeki tümörler, göz içinde iltihaba yol açan hastalıklar ve Coats hastalığı adı verilen nadir bir göz hastalığı neden olabilir.

MedlinePlus da en sık türün retinadaki bir yırtık ya da delikten kaynaklandığını, çekintiye bağlı dekolmanın ise kontrolsüz diyabet, geçirilmiş retina ameliyatı ya da süregen iltihapla ilişkili olduğunu belirtir.

Risk etkenleri

NEI, NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Yaş: NEI'ye göre yaşlanma en sık nedendir; yaş ilerledikçe göz içindeki jelin kıvamı değişebilir ve jel büzülebilir. Büzülürken retinayı çekip yırtabilir.
• Yüksek miyopi: NEI'ye göre özellikle dejeneratif miyopi adı verilen ağır türü olmak üzere ileri derecede miyopide risk artar. Bkz. Miyopi nedir?
• Geçirilmiş göz ameliyatı: NEI'ye göre katarakt ameliyatı gibi göz ameliyatları riski artırabilir. Bkz. Katarakt ameliyatı
• Göz yaralanması
• Önceki retina dekolmanı ya da ailede retina dekolmanı öyküsü
• Diyabetik retinopati
• Arka vitreus dekolmanı: Göz içindeki jelin retinadan ayrılması
• NEI'ye göre retinoşizis (retinanın iki katmana ayrılması) ya da latis dejenerasyonu (retinanın incelmesi) gibi bazı göz hastalıkları

NEI, risk durumunuzla ilgili endişeniz varsa göz hekiminizle konuşmanızı ve düzenli olarak göz bebeği büyütülerek kapsamlı göz muayenesi yaptırmanızı önerir; bu muayene küçük bir yırtığın ya da dekolmanın görmeyi etkilemeden önce erken fark edilmesine yardımcı olabilir. Ani ışık çakması, yeni uçuşan cisimler ve perde inmesi gibi belirtilerin ne anlama geldiğini bilmeniz ve bu durumda nereye başvuracağınızı önceden öğrenmeniz yararlıdır.

Belirtileri nelerdir?

NEI'ye göre retinanın yalnızca küçük bir bölümü ayrılmışsa hiçbir belirti olmayabilir. Daha geniş bir bölüm ayrıldığında ise ani belirtiler ortaya çıkabilir. NEI, NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı uyarı belirtileri şunlardır:

• Aniden ortaya çıkan çok sayıda yeni uçuşan cisim: Görme alanında yüzen küçük koyu noktalar ya da kıvrımlı çizgiler
• Işık çakmaları: Bir ya da iki gözde, MedlinePlus'a göre özellikle görme alanının kenarlarında parlak ışık çakmaları
• Perde ya da gölge inmesi: Görme alanının kenarlarında ya da ortasında karanlık bir gölge veya perde
• Bulanık görme
• Kenar görmenin azalması

MedlinePlus'a göre retina dekolmanında genellikle göz ağrısı olmaz. Ağrı olmaması, belirtilerin ciddi olmadığı anlamına gelmez.

NEI'ye göre görme alanında birkaç uçuşan cisim görmek normaldir; ancak birden olağandan çok daha fazla uçuşan cisim görmeye başlarsanız gözünüzü hemen muayene ettirmeniz önemlidir. Göze darbe gibi bir yaralanmadan sonra da erken belirtiler açısından göz hekimine görünmek gerekir. Bkz. Retina ameliyatı (vitrektomi)

Tanı nasıl konur?

NEI'ye göre retina dekolmanı, göz bebeklerini büyüten damlalarla yapılan ayrıntılı göz muayenesiyle tanınır; damladan sonra hekim gözün arkasındaki retinaya bakar. Bu muayene genellikle ağrıya yol açmaz; hekim retina yırtıklarını araştırmak için göz kapaklarına bastırabilir ve bu bazı kişilerde rahatsızlık verebilir. Daha fazla bilgi gerekirse göz ultrasonu ya da optik koherens tomografi (OCT) çekilebilir; her iki tetkik de ağrıya yol açmaz ve retinanın tam konumunu görmeye yardımcı olur. Bkz. OCT nedir? ve Göz dibi muayenesi

MedlinePlus'a göre muayene ve tetkikler arasında retina dahil gözün arka kısmının incelenmesi, özel bir boya ve kamerayla retinadaki kan akımına bakılması (floresein anjiyografi), göz içi basıncının ölçülmesi, gözlük numarasının belirlenmesi, görme keskinliği ve renk görme testleri, gözün ön yapılarının biyomikroskopla incelenmesi ve göz ultrasonu bulunur.

Tedavi yöntemleri

NEI'ye göre tedavinin amacı retinadaki yırtıkları ya da kopmaları onarmak ve retinayı gözün arkasına yeniden tutturmaktır. Hangi yöntemin seçileceği, retinanın ne kadarının ayrıldığına ve dekolmanın türüne göre belirlenir; bazen birden fazla yöntem aynı anda kullanılır. NEI, NHS ve MedlinePlus'ın tanımladığı başlıca yöntemler şunlardır:

• Lazer tedavisi: NEI'ye göre retinada küçük bir delik ya da yırtık varsa tıbbi lazerle kapatılabilir. MedlinePlus'a göre lazer, dekolman gelişmeden önce yırtıkları ya da delikleri kapatmak için de kullanılabilir.
• Dondurma tedavisi (kriyopeksi): NEI ve NHS'e göre yırtık dondurucu bir uçla mühürlenir. NEI'ye göre lazer ve dondurma tedavisi genellikle muayenehanede yapılabilir.
• Gaz kabarcığı yöntemi (pnömatik retinopeksi): NHS'e göre retinayı gözün arkasına doğru itmek için göze bir gaz kabarcığı enjekte edilir. MedlinePlus'a göre küçük dekolmanlarda kullanılır; delik lazerle kapatılır.
• Skleral çökertme (skleral buckle): NHS'e göre gözün çevresine küçük bir bant yerleştirilir; bu bant göz duvarı ile retinayı birbirine yaklaştırır.
• Vitrektomi: NHS'e göre gözün içindeki jel çıkarılarak yerine başka bir madde konur. MedlinePlus'a göre retinayı çeken jel ya da iz dokusunu çıkarmak için yapılır ve en büyük yırtık ve dekolmanlarda kullanılır. MedlinePlus'a göre çekintiye bağlı dekolmanlar ameliyattan önce bir süre izlenebilir; ameliyat gerekirse genellikle vitrektomi yapılır.

NHS'e göre ameliyat genellikle lokal anesteziyle yapılır; uyanık olursunuz ama gözünüz uyuşturulur ve çoğu zaman hastanede gece kalmanız gerekmez. Retinanın iyileşmesi için doğru konumda kalmasını sağlamak amacıyla ameliyattan sonra 7 güne kadar belirli bir pozisyonda yatmanız ya da oturmanız istenebilir. Bkz. Retina ameliyatı (vitrektomi) nedir?

Tedavi sonrası iyileşme

NHS'e göre ameliyattan sonraki 2–6 hafta boyunca:

• Görme bulanık olabilir.
• Göz ağrılı ve kızarık olabilir.
• İşe ara vermek gerekebilir.
• Araç kullanmamanız gerekebilir.
• Gözünüze gaz kabarcığı yerleştirildiyse uçak yolculuğundan kaçınmanız gerekebilir.

NHS'e göre çoğu kişi zamanla normal etkinliklerine geri döner. MedlinePlus'a göre tedavi sonrasındaki durum, dekolmanın yerine, genişliğine ve erken tedaviye bağlıdır. Ameliyat görmenin bir kısmını ya da tamamını geri kazandırmaya yardımcı olabilir; ancak retinanın onarılması görmeyi her zaman tam olarak geri getirmez ve bazı dekolmanlar onarılamaz. Bu da erken başvurunun önemini gösterir.

NHS'e göre ameliyattan sonra ağrı, kızarıklık ya da bulanık görme kötüleşirse hastaneyi aramalı ya da acil servise gitmelisiniz; ek tedavi gerekebilir. Retina dekolmanı birden fazla kez olabilir; belirtiler geri dönerse en kısa sürede tıbbi yardım alın. Kontrol randevularınızı aksatmayın.

Korunma

NEI'ye göre retina dekolmanı çoğu zaman yaşlanmaya bağlı olduğu için önlenmesinin çoğu zaman bir yolu yoktur; NHS de arka vitreus dekolmanına bağlı dekolmanı önlemek için yapılabilecek bir şey olmadığını belirtir. Yine de MedlinePlus ve NEI'nin önerileri riski azaltmaya ve sorunu erken fark etmeye yardımcı olabilir:

• Göz yaralanması riskini azaltmak için, özellikle raket sporları gibi riskli etkinliklerde koruyucu gözlük kullanın.
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutun.
• Yılda bir göz muayenesi yaptırın; özellikle risk etkenleriniz varsa bu daha da önemlidir.
• Uçuşan cisimler, ışık çakmaları ya da perde inmesi gibi yeni belirtileri yakından izleyin ve fark ettiğinizde hemen başvurun.