Endovenöz ablasyon nedir? Varis lazeri ve radyofrekans tedavisi

Endovenöz ablasyon nedir?

Bacaklardaki toplardamarlar, kanı kalbe geri taşır. İçlerindeki kapakçıklar kanın aşağı doğru geri kaçmasını önler. Bu kapakçıklar iyi çalışmadığında kan damarda göllenir, damar genişler ve kıvrımlı bir hâl alır; bu duruma varis denir. ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre varisler kadınlarda erkeklere göre yaklaşık iki kat daha sık görülür. Aile öyküsü, uzun süre ayakta kalma ya da oturma, fazla kilo, gebelik, ileri yaş ve hormon içeren ilaçlar risk etkenleri arasındadır. Varisin nedenleri ve belirtileri için Varis nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

MedlinePlus ablasyonu, damarın içinden ilerletilen bir kateterle radyofrekans ya da lazer enerjisinin verildiği ve yoğun ısının damarı kapatıp yok ettiği bir yöntem olarak tanımlar. NHS bu yöntemi "endotermal ablasyon" olarak adlandırır. ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre bu yöntem daha büyük toplardamarlarda kullanılır; kapanan damarın çevresindeki sağlıklı damarlar kan akımını devralır.

Endovenöz ablasyonun iki yaygın türü vardır:

• Radyofrekans ablasyon: Damarın içinde radyo dalgalarıyla ısı oluşturulur.
• Lazer ablasyon (EVLA): Damarın içine yerleştirilen ince bir lazer lifiyle ısı verilir.

Her iki yöntemde de amaç aynıdır: damarı içeriden ısıyla büzüştürüp kapatmak. Görünür kabarıklıkların ne kadar sürede azalacağı kişiden kişiye değişir; sonucun değerlendirilmesi için kontrol randevularına gitmek ve hekiminizin önerilerine uymak önemlidir. Isıyla doku tedavisinin vücudun başka bölgelerindeki kullanımı için Termal ablasyon yazımıza bakabilirsiniz. Tüm varis tedavi seçeneklerinin karşılaştırması için ise Varis tedavi yöntemleri yazımıza bakabilirsiniz.

Kimlere uygulanır?

MedlinePlus'a göre varis tedavileri; ağrı, bacaklarda ağırlık hissi, dolaşım sorunları, damar içi basınca bağlı cilt değişiklikleri, pıhtı ve şişlik gibi durumlarda uygulanır; bazı kişiler görünüm nedeniyle de tedavi ister. Endovenöz ablasyon özellikle bacakta yüzeyde uzanan büyük toplardamarlarda kapak yetmezliği olan kişilerde değerlendirilir.

NHS, başka bir soruna yol açmayan varislerde yalnızca görünümü düzeltmeye yönelik tedavinin İngiltere'de devlet sağlık hizmetleri kapsamında genellikle sunulmadığını belirtir. Yani tedavi kararında temel ölçüt, varisin yol açtığı yakınmalar ve sorunlardır.

MedlinePlus'a göre bu tedaviler ağrıyı azaltabilir ve görünümü iyileştirebilir; iz bırakma olasılığı da düşüktür. Ancak her yöntem gibi ablasyonun da sınırları vardır. Ablasyon her damar için uygun değildir. Damarın çapı, seyri, kıvrımlılığı ve daha önce geçirilmiş pıhtı öyküsü gibi etkenler yöntem seçimini etkiler. NHS'e göre ablasyon uygun olmadığında köpük skleroterapi tercih edilebilir; bkz. Skleroterapi

Tedaviden önce değerlendirme

Ablasyondan önce bacak toplardamarlarının ultrasonla (venöz Doppler) incelenmesi gerekir. Bu inceleme, hangi damarda kapak yetmezliği olduğunu, damarın çapını ve derin toplardamarların durumunu gösterir. Doppler ultrason hakkında bilgi için Doppler ultrason nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

MedlinePlus'a göre işlemden önce:

• Gebe olma olasılığınızı bildirin.
• Kullandığınız ilaçları ve alkol kullanımınızı hekiminize söyleyin.
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ne yapmanız gerektiğini mutlaka hekiminizle konuşun.
• Sigara içiyorsanız bırakmanız önerilir.
• İşlem günüyle ilgili yeme-içme talimatlarına uyun.

Ayrıca işlemden sonra giymeniz gerekebilecek kompresyon çorabını önceden temin etmeniz ve rahat, bol giysiler seçmeniz işinizi kolaylaştırır.

İşlem nasıl yapılır?

NHS'e göre endotermal ablasyon şu şekilde yapılır:

1. İşlem uyanıkken yapılır; tedavi edilecek bölgeye lokal anestezi uygulanır.
2. Ayak bileği ya da diz çevresinde açılan küçük bir girişten damarın içine ince bir kateter yerleştirilir.
3. Kateter, ultrason görüntüsü eşliğinde damar boyunca ilerletilir.
4. Radyofrekans ya da lazer enerjisiyle damar ısıtılır ve kapatılır.
5. Kateter çıkarılır, giriş yerine küçük bir bandaj uygulanır.

Lokal anestezi damarın çevresine uygulanır; bu sırada baskı ya da hafif yanma hissedilebilir. İşlem boyunca sağlık ekibine nasıl hissettiğinizi söyleyebilirsiniz.

İşlemden sonra

NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Eve dönüş: NHS'e göre aynı gün eve dönülür.
• Günlük yaşam: NHS'e göre olağan etkinliklere hemen dönülebilir; MedlinePlus'a göre olağan etkinliklere 1–2 gün içinde dönülür. Yürümek dolaşımı destekler.
• Kompresyon çorabı: NHS'e göre yaklaşık bir hafta kompresyon çorabı giyilmesi gerekebilir. MedlinePlus, bir hafta boyunca gündüzleri giyilmesini önerir.
• Bandaj: MedlinePlus'a göre bandajlar 2–3 gün yerinde kalabilir.
• Ağrı ve morarma: NHS'e göre bir miktar ağrı ve morarma olabilir.
• Kontrol ultrasonu: MedlinePlus'a göre damarın kapandığını doğrulamak için ultrasonla kontrol yapılır.
• Ek tedaviler: Ana damar kapatıldıktan sonra yüzeyde görünür küçük varisler kalırsa, bunlar için ayrıca skleroterapi ya da küçük kesilerle damar çıkarılması (flebektomi) gibi yöntemler planlanabilir.

Kompresyon çorabının kullanımı

NHS'e göre kompresyon çorapları alt bacağa baskı uygulayarak dolaşımı destekler. Gün içinde giyilir, yatarken çıkarılır. NHS'e göre bacak atardamarlarında dolaşım sorunu olan kişiler için uygun olmayabilir; bu nedenle çorabın türü ve basınç düzeyi hekim tarafından belirlenmelidir. Çorabın kırışmadan, düzgün biçimde giyilmesi ciltte tahrişi önler.

Uzun süre hareketsiz oturmaktan ve ayakta kalmaktan kaçınmak, gün içinde kısa yürüyüşler yapmak ve bacakları dinlenirken yükseltmek iyileşmeyi destekler. Uzun yolculuk planlıyorsanız zamanlamasını hekiminizle konuşun.

Olası riskler

MedlinePlus'a göre varis tedavilerinin olası riskleri şunlardır:

• Morarma ve ağrı
• İz kalması ya da ciltte renk değişikliği
• Pıhtı oluşumu; bkz. Derin ven trombozu
• Sinir hasarı; ciltte uyuşma ya da karıncalanma şeklinde hissedilebilir
• Kapanan damarın yeniden açılması
• Zamanla yeni varislerin ortaya çıkması

Ablasyon, varis oluşma eğilimini ortadan kaldırmaz. ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre düzenli egzersiz, sağlıklı kiloyu korumak, uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınmak ve kompresyon çorabı kullanmak yeni damarların oluşmasını önlemeye yardımcı olabilir.

Ablasyon ile diğer yöntemler

NHS'in tarif ettiği diğer seçeneklerle karşılaştırıldığında:

• Köpük skleroterapi: NHS'e göre ablasyon uygun olmadığında kullanılır; ilaç köpük hâlinde ultrason eşliğinde damara verilir. O da uyanıkken, lokal anesteziyle yapılır ve aynı gün eve dönülür.
• Bağlama ve çıkarma ameliyatı: NHS'e göre genel anestezi altında, kasık ve diz ya da ayak bileğine yapılan iki kesiyle damar bağlanır ve bir telle çıkarılır. Hareket birkaç gün rahatsız edici olabilir, ağrı ve morarma haftalarca sürebilir; NHS'e göre 1–2 hafta işe ara vermek gerekebilir.
• Kompresyon çorabı: NHS'e göre yalnızca girişimler uygun olmadığında ya da gerekli görülmediğinde önerilir.

ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre bağlama ve çıkarma ameliyatından sonra iyileşme bir aya kadar sürebilir. Bu nedenle uygun kişilerde ablasyon gibi daha az girişimsel yöntemler tercih edilebilir.

Hekime sorulabilecek sorular

• Hangi damarımda sorun var ve ablasyon için uygun mu?
• Radyofrekans mı, lazer mi kullanılacak?
• Görünen küçük varisler için ek tedavi gerekecek mi?
• Kompresyon çorabını ne kadar süre giymeliyim?