Kısaca
Skleroterapi, genişlemiş toplardamarların içine özel bir ilaç enjekte edilerek damar duvarlarının birbirine yapışmasının ve damarın kapanmasının sağlandığı bir tedavi yöntemidir. Kapanan damar zamanla solar ve kan, çevredeki sağlıklı damarlardan akmaya devam eder. ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre küçük damarlarda, özellikle bacaklardaki örümcek ağı görünümlü kılcal damarlarda en sık kullanılan yöntemdir. İlacın köpük hâline getirilerek ultrason eşliğinde verildiği köpük skleroterapi ise daha büyük varislerde kullanılabilir. İşlem genellikle lokal anesteziyle yapılır, aynı gün eve dönülür; birden fazla seans gerekebilir.
Skleroterapi nedir?
MedlinePlus skleroterapiyi, damarın içine tuzlu su (salin) ya da kimyasal bir çözelti enjekte edilmesi ve bunun sonucunda damarın sertleşip zamanla kaybolması olarak tanımlar. ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre enjekte edilen madde damar duvarlarının şişmesine, birbirine yapışmasına ve damarın kapanmasına yol açar.
Skleroterapi iki temel şekilde uygulanır:
- Klasik skleroterapi: MedlinePlus'a göre skleroterapi özellikle küçük varisler olan örümcek ağı damarlar için uygun bir yöntemdir. Damara tuzlu su ya da kimyasal bir çözelti enjekte edilir; damar sertleşir ve sonra kaybolur.
- Köpük skleroterapi: NHS'e göre havayla karıştırılarak köpük hâline getirilen kimyasal madde, ultrason eşliğinde varisli damara enjekte edilir ve damardaki kan akımını engeller. NHS, varis tedavisinde bu yöntemi ısıyla kapatma (endotermal ablasyon) uygun olmadığında önerir.
Bacaktaki varisler ve kılcal damarlar hakkında genel bilgi için Varis nedir? yazımıza, tüm tedavi seçeneklerinin karşılaştırması için Varis tedavi yöntemleri yazımıza bakabilirsiniz.
Kılcal damar ve varis farkı
ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre:
- Varisler: Mavi, kırmızı ya da ten renginde, kıvrımlı ve bazen ip gibi kabarık görünen genişlemiş damarlardır.
- Örümcek ağı damarlar (kılcal damar genişlemesi): Daha küçük, genellikle kırmızı renkli, dal ya da ağ görünümündeki damarlardır.
ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre varisler kadınlarda erkeklere göre yaklaşık iki kat daha sık görülür; kılcal damar genişlemesi ise kadınların yarısından fazlasını etkileyebilir. Aile öyküsü, uzun süre ayakta kalma ya da oturma, fazla kilo, gebelik, ileri yaş ve hormon içeren ilaçlar risk etkenleri arasındadır.
Kimlere uygulanır?
MedlinePlus'a göre varis tedavileri; ağrı, bacaklarda ağırlık hissi, dolaşım sorunları, damar içi basınca bağlı cilt değişiklikleri, pıhtı ve şişlik gibi sorunlarda uygulanır; bazı kişiler ise görünüm nedeniyle tedavi ister. NHS'e göre köpük skleroterapi, damarı içeriden ısıyla kapatan ablasyon yönteminin uygun olmadığı durumlarda tercih edilebilir.
NHS'e göre kılcal damarlar genellikle zararsızdır. ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre bazı kişilerde hiç yakınma olmazken bazılarında bacaklarda aşırı yorgunluk, ağırlık ya da sızı hissedilebilir; zonklama, kramp, şişlik ve kaşıntı ise daha çok varislerde görülür. NHS, başka bir soruna yol açmayan varislerde yalnızca görünümü düzeltmeye yönelik tedavinin İngiltere'de devlet sağlık hizmetleri kapsamında genellikle sunulmadığını belirtir. Tedavi kararı verirken yakınmalarınızı ve beklentilerinizi hekiminizle açıkça konuşmanız önemlidir.
Tedaviden önce değerlendirme
NHS'e göre varis nedeniyle uzmana yönlendirilen kişilerde, tanıyı doğrulamak ve tedaviyi planlamak için genellikle dupleks ultrason adı verilen ve kan akımını gösteren bir inceleme yapılır. ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre ultrasonla toplardamarlardaki kan akımı incelenerek zayıflamış ya da kaçıran kapakçıklar ve pıhtılar aranır. Doppler ultrason hakkında bilgi için Doppler ultrason nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Tedaviye hazırlık
MedlinePlus'a göre işlemden önce şunlara dikkat edilir:
- Gebe olma olasılığınızı bildirin.
- Kullandığınız ilaçları ve alkol kullanımınızı hekiminize söyleyin; kan sulandırıcılarla ilgili ne yapmanız gerektiğini mutlaka hekiminizle konuşun.
- Sigara içiyorsanız bırakmanız önerilir.
- İşlemden önce soğuk algınlığı, grip, ateş gibi bir hastalık geçirirseniz bildirin; işlemin ertelenmesi gerekebilir.
- Eve dönüş için birinin size eşlik etmesi gerekip gerekmediğini sorun ve işlem günü yeme-içme talimatlarına uyun.
Skleroterapi nasıl yapılır?
- Kılcal damarlarda: MedlinePlus'a göre bu tedaviler muayenehane ya da klinikte yapılabilir; bacak lokal anesteziyle uyuşturulur, kişi uyanıktır ama ağrı hissetmez. Damarın içine tuzlu su ya da kimyasal bir çözelti enjekte edilir.
- Köpük skleroterapide: NHS'e göre işlem uyanıkken, lokal anesteziyle yapılır. Ultrason eşliğinde köpük hâline getirilmiş ilaç damara verilir ve damardaki kan akımı engellenir.
NHS'e göre köpük skleroterapiden sonra aynı gün eve dönülür. İşlem sonrasında enjeksiyon yapılan bölgeye bandaj ya da kompresyon çorabı uygulanır.
Kaç seans gerekir?
ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre tedavinin işe yaraması için birden fazla seans gerekebilir ve tedavi edilen damar birkaç hafta içinde solar. Kurum, iyileşmeye yardımcı olması için skleroterapiden sonra kademeli basınç uygulayan kompresyon çorabı önerilebileceğini belirtir. Seans sayısını ve seanslar arasındaki süreyi hekiminiz belirler. Sonuçların hemen değil, haftalar içinde ortaya çıktığını bilmek, beklentilerinizi gerçekçi tutmanıza yardımcı olur.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Tedaviden sonra
NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:
- Kompresyon çorabı: NHS'e göre yaklaşık bir hafta kompresyon çorabı giyilmesi gerekebilir. MedlinePlus, çorabın bir hafta boyunca gündüzleri giyilmesini önerir. NHS'e göre kompresyon çorapları gün içinde giyilir, yatarken çıkarılır; bacak atardamarlarında dolaşım sorunu olan kişiler için uygun olmayabilir.
- Bandaj: MedlinePlus'a göre bandajlar 2–3 gün yerinde kalabilir.
- Hareket: MedlinePlus'a göre olağan etkinliklere 1–2 gün içinde dönülebilir. Yürümek dolaşımı destekler; uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçının.
- Ağrı ve morarma: NHS'e göre köpük skleroterapiden sonra bir miktar ağrı ve morarma olabilir; ancak olağan etkinliklerin çoğuna hemen dönülebilir.
- Kontrol: MedlinePlus'a göre damarın kapandığını doğrulamak için ultrasonla kontrol yapılabilir.
Uzun yolculuklarda bacak sağlığı için Uzun uçuşlarda sağlık yazımıza bakabilirsiniz.
Diğer yöntemlerle farkı
Skleroterapi, varis ve kılcal damar tedavisinde kullanılan yöntemlerden yalnızca biridir. ABD Kadın Sağlığı Ofisi ve MedlinePlus'a göre diğer seçenekler şunlardır:
- Yüzeyel lazer: ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre çapı 3 milimetreden küçük damarlarda, güçlü ışık atımlarıyla uygulanır; birkaç seans gerekebilir.
- Endovenöz ablasyon: Daha büyük toplardamarlar, içine yerleştirilen bir kateterden verilen ısıyla kapatılır; bkz. Endovenöz ablasyon
- Flebektomi: MedlinePlus'a göre ciltte açılan çok küçük kesilerden genişlemiş damarlar çıkarılır.
- Bağlama ve çıkarma ameliyatı: NHS'e göre genel anestezi altında yapılır ve iyileşme daha uzun sürer.
Bazı kişilerde bu yöntemler birlikte kullanılabilir; MedlinePlus'a göre örneğin flebektomi, ablasyon gibi başka işlemlerle birlikte yapılabilir. NHS'e göre gebelikte kompresyon çorabı kullanılabilir, ancak işlem ya da ameliyat genellikle önerilmez.
Olası riskler ve yan etkiler
MedlinePlus'a göre varis tedavilerinin olası riskleri şunlardır:
- Morarma ya da iz kalması
- Damarda tahriş
- Pıhtı oluşumu; bkz. Derin ven trombozu
- Sinir hasarı
- Damarın kapanmaması ya da tedavi edilen damarın yeniden açılması
- Varisin zamanla geri gelmesi
Anesteziye ve işleme bağlı genel riskler arasında ilaçlara alerjik tepki, kanama ve enfeksiyon da sayılır. MedlinePlus bu tedavilerin genellikle güvenli olduğunu belirtir.
ABD Kadın Sağlığı Ofisi de tedavi edilen damarların yeniden görülebileceğini belirtir. Bu nedenle skleroterapi, varis ya da kılcal damar oluşma eğilimini ortadan kaldırmaz; yeni damarlar için ileride ek seanslar gerekebilir.
Yeni damarları önlemek için
ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre düzenli egzersiz, sağlıklı kiloyu korumak, uzun süre hareketsiz oturmaktan ya da ayakta kalmaktan kaçınmak ve kompresyon çorabı kullanmak yeni damarların oluşmasını önlemeye yardımcı olabilir. MedlinePlus da kompresyon çoraplarının tekrarlamayı önlemeye yardımcı olduğunu belirtir. Bacaklardaki şişlik hakkında bilgi için Bacakta şişlik (ödem) yazımıza bakabilirsiniz.
Hekime sorulabilecek sorular
- Damarlarım sıvı mı, köpük skleroterapiye mi daha uygun?
- Tedaviden önce Doppler ultrason gerekiyor mu?
- Kaç seans gerekebilir, seanslar arasında ne kadar beklemeliyim?
- Kompresyon çorabını ne kadar süre ve nasıl giymeliyim?
- Hangi belirtilerde hemen başvurmalıyım?
Ne zaman doktora başvurmalı?
Tedaviden sonra hekiminize başvurun:
- Enjeksiyon yerinde giderek artan ağrı, kızarıklık, sıcaklık ya da akıntı
- Ciltte yara açılması
- Ateş
- Morarma ya da renk değişikliği uzun süre geçmiyorsa
Beklemeden 112'yi arayın veya acil servise başvurun:
- Bacakta ani başlayan ağrılı şişlik, kızarıklık ve sıcaklık (derin ven trombozu belirtisi olabilir)
- Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da kanlı öksürük
- Bayılma
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Skleroterapi acıtır mı?
MedlinePlus'a göre bu tedavilerde bacak lokal anesteziyle uyuşturulur; kişi uyanıktır ama ağrı hissetmez. NHS'e göre köpük skleroterapiden sonra bir miktar ağrı ve morarma olabilir.
Kılcal damarlar kaç seansta geçer?
ABD Kadın Sağlığı Ofisi'ne göre birden fazla seans gerekebilir ve damarlar birkaç hafta içinde solar. Seans sayısı kişiden kişiye değişir.
Skleroterapiden sonra ne zaman işe dönülür?
MedlinePlus'a göre olağan etkinliklere çoğu zaman 1–2 gün içinde dönülebilir. NHS'e göre köpük skleroterapiden sonra aynı gün eve gidilir.
Skleroterapi sonrası kompresyon çorabı şart mı?
NHS ve MedlinePlus'a göre işlemden sonra yaklaşık bir hafta kompresyon çorabı giyilmesi önerilir. Süreyi hekiminiz belirler.
Tedavi edilen damarlar geri gelir mi?
Kapanan damar yeniden açılabilir ve zamanla yeni damarlar ortaya çıkabilir. Düzenli hareket, sağlıklı kilo ve kompresyon çorabı yeni damarları önlemeye yardımcı olabilir.
Skleroterapi için hangi doktora gidilir?
NHS'e göre aile hekimi; ağrı, ağırlık hissi, şişlik, kaşıntı ya da cilt değişiklikleri gibi yakınmalar veya bacak yarası gibi komplikasyonlar varsa sizi testler ve tedavi için bir uzmana yönlendirebilir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğunu ve yarar ile risklerini uzman açıklar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
